Mete Han - Bozkırın Efendisi

Tarih podcast bölümü.

Çin Kayıtları

M.Ö. 210 yılına ait Çin kayıtları, ardı ardına yaşanan iç karartıcı felaketleri betimleyen satırlarla doludur.

Salgın hastalıklar, doğal afetler, yangınlar, iç anarşi ve sivil itaatsizlik ülkenin dört bir yanını sarmış durumdadır.

Bu yıl içerisinde Çin hükümdarı Büyük Xi Huang ölmüş, ortaya çıkan otorite boşluğu tam olarak doldurulamamıştı.

Ülkenin yeni sağlanmış olan siyasi birliği tehlikeye girmişti.

Ancak asıl fıtına kuzeyde birikiyordu.

Çin kayıtlarında Hisiongnu olarak adlandırılan Asya bozkırlarında yaşayan bir kavim,

atları üzerinde sınırı yıldırım gibi aşmış ve eskiden beri kuzeyli göçebelerle sorun teşkil eden bereketli otlakları kendi arazisine katmıştı.

Ülkenin kuzeyi bir anda her şeyi yutan dev bir alev çemberine dönüşmüştü.

Gökyüzünde alev saçan ejderhalar görüldüğüne dair söylentiler her yerde dolaşıyordu.

Dahası bu ejderhalar çok geçmeden güneye doğru yönelmeye başlamıştı.

Asya bozkırlarının çetin koşullarında yoğrulan amansız savaşçılar, korku ve dehşeti şimdi Çin topraklarının dört bir yanına taşıyordu.

Başlarında zeki, cesur ve acımasız bir şanlı olan Teoman vardı.

Çin'in içinde bulunduğu iç karışıklıklar ona tarihin en büyük fırsatlarından birini vermiş ve bugün Hunlar olarak adlandırdığımız Sisyonluğların hükümdarı bu fırsatı iyi değerlendirmişti.

Ancak talih değişkendi ve Teoman'la olan ilişkisi kısa süre içinde tersine döndü.

Büyükoğlu Mete tarafından gizlice tertip edilen bir darbe Büyük Hun hükümdarının sonunu getirdi.

Her şey birdenbire değişivermişti.

Fırtına durulmuş, Çin kayıtları normale dönmeye başlamıştı.

Ancak bu süreç geçiciydi.

Fırtına, beraberinde taşıdığı ateş ve kan tufanıyla yakın zaman içinde geri dönecekti.

Ve o gün geldiğinde daha önce yaşanan tüm felaketler Çinlilerin zihninde yer etmiş olan hoş anılara dönüşecekti.

Çin kayıtları Mete'nin M.Ö. 234 yılı civarında doğduğunu kaydetmiştir.

Doğum yeri tam olarak bilinmese de M.Ö. 187 tarihinde Çin İmparatoriçesine gönderdiği bir mektupta ırmaklar ve göller arasında doğduğunu, geniş yaylalarda sığırlar ve atlar arasında büyüdüğünü, kendini sık sık sınır boylarında bulduğunu kaleme almıştır.

Günümüz tarihçileri bahsi geçen ırmak ve göller ile kastedilen yerin Göktürk Devleti'nin de merkezi olan Orhun Nehri civarındaki bölgeye karşılık geldiğini düşünmektedir.

Çin tarihçileri Modu ya da Modun Şanyu olarak kayıt altına aldıkları metenin hayatı söz konusu olduğunda oldukça titiz çalışmışlardı.

Ayrıca fazlasıyla meraklıydılar.

Birçoğu Hun ülkesine giderek burada kayda değer bilgiler toplamaya çalıştı.

Yine de bu bilgiler zaman zaman Mete'nin gençlik yılları için puslu bir manzaranın oluşmasına sebep oldu.

Zira Mete halkı tarafından bir kahraman olarak görülüyordu ve hakkında anlatılan hikayelerin büyük bir bölümü efsanelerle süslenmişti.

Fakat ne olursa olsun kendi ifadelerinden de anlaşılacağı üzere Mete'nin hayatının ilk yılları tabiatla iç içe geçmiş durumdaydı.

Asya'nın sonsuz bozkırları ruhunda şekillenen özgürlüğe ilham vermişti.

Günleri at sırtında ok atmakla ve tahtadan kılıçlarla talim yapmakla geçiyordu.

Büyüdüğünde önemli biri olacaktı.

Babası Teoman, onun yetenekli bir savaşçı ve mantığıyla hareket eden sezgileri yüksek bir lider olarak yetişmesini istiyordu.

Bu nedenle savaş konusunda hünerli Hun beyleri onun eğitimi için görevlendirildi.

Böylece Mete henüz küçük yaşta ata binmenin, ok atmanın ve kılıç kullanmanın inceliklerini öğrendi.

Ve bu konudaki hünerleri Çin sınırına yapılan akınlarda sık sık test edildi.

Fakat çok geçmeden Teoman'ın ona karşı olan tutumu değişmeye başladı.

Çin arşivlerinin aktardığı hikayeye göre Hun hükümdarının zihni Mete'nin üvey annesi olan Yansih tarafından zehirleniyordu.

Mete, Teoman'ın ilk çocuğu olması ve birinci eşi Ulu Hatun'dan doğması sebebiyle tahtın asıl varisiydi.

Bununla birlikte hırsları ve tutkuları tarafından kamçılanan Yensi'nin kendi oğlunu tahta geçirme planının önündeki yegane engeldi.

Böylece Teoman'ın da onayladığı bir plan tertip edildi.

Ve Mete, komşu Yueqi kavmine esir olarak gönderildi.

Ancak plan bununla sınırlı değildi.

Teoman kısa süre sonra ordusuyla Yueçilere amansız bir saldırı başlattı.

Kendi yapamadığı şeyi Yueçilere yaptırmak istiyordu.

Teoman'ın ikinci eşi Yen Sih'in arzusu en başından beri Mete'yi ortadan kaldırmaktı.

Fakat Teoman büyük oğlunu öldürmenin Hun beyleri arasında hoş karşılanmayacağını biliyordu.

Bu nedenle Mete'yi önce dost bir kavme esir olarak göndermiş, ardından bu kavme saldırarak ellerinde esir bulunan oğlunu öldürmelerini beklemişti.

Ancak hesap etmediği bir şey vardı.

Mete'nin Hunlar arasında sahip olduğu nüfus Teoman'ın düşündüğünden çok daha fazlaydı.

Babasının planı onu destekleyen Hun beyleri tarafından Mete'ye bildirilmiş ve genç adam Yueçilerin elinden kaçarak geri dönmüştü.

Teoman bu beklenmedik gelişme karşısında her ne kadar şaşkına dönmüş olsa da oğlunun başarısını emrine 10 bin askerden oluşan bir tümen vermek suretiyle ödüllendirmek zorunda kaldı.

Zira Mete bu efsanevi kaçış hikayesiyle gerçek bir kahramana dönüşmüştü.

Hun beylerinden gördüğü saygı artmış, halk nezdindeki itibarı güçlenmişti.

Bu sırada babasına karşı duyduğu öfke yerini her geçen gün daha da belirgin hale gelen nefrete bırakıyordu.

Ve babasının da kendisi için benzer duygular beslediğinden emindi.

Bu yüzden geç kalmadan harekete geçme kararı alarak bir plan tertip etti.

Etrafındaki adamların kendine sadık olduklarını biliyordu.

Ancak sadakatlerini korkuyla güçlendirmenin zararı olmayacağını düşünüyordu.

Rivayete göre daha sonraları çavuş oku olarak adlandırılacak olan,

hedefe giderken ıslık çalan bir ok icat etti.

Mete'nin isteği bu oku nereye atarsa askerlerinin de oklarını oraya atmalarıydı.

Bu konuda oldukça katı emirler vermiş, emre itaatsizlik edenlerin başlarını alacağını bildirmişti.

Böylece Çin kaynaklarının aktardığı kadarıyla Mete,

METE sırasıyla kendi atı, eşi ve babasının atı üzerinde askerlerinin sadakatini sınadıktan sonra babasıyla çıktığı bir av esnasında okunu Teoman'a doğrulttu.

Sadakati sınanmış olan askerlerin hiçbirinin tereddüt etmeyeceğinden emindi.

En sonunda METE'nin işi bittiğinde Hun yaylarından boşanmış olan sivri oklar Teoman'ın cansız vücudunda toplanmış bulunuyordu.

Böylece Mete Çin kaynaklarının destansı niteliklerle süslediği bir darbeyle M.Ö. 209 yılında Hun devletinin hükümdarı oldu.

Birkaç yıl önce Asya bozkırında at sürmeyi öğrenen toy bir delikanlı iken şimdi sonsuzluğa uzanan geniş bozkırların yegane efendisi olmuştu.

Ancak rakipleri tarafından hala o toy o genç delikanlı olarak görülüyordu.

Ve ona karşı ilk harekete geçenler Hun devletinin doğusunda yer alan bir proto Moğol kabilesi olan Tunghular oldu.

Tunghular Mete'yi tecrübesiz bir genç adam olarak görüyordu.

Onlara göre Teoman'ın ölümü Hun topraklarını istilaya açık bir devlet haline getirmişti.

Ancak Mete ile bir neden olmaksızın savaşa girmek de istemiyorlardı.

Bu sebeple arka arkaya gönderdikleri elçiler aracılığıyla Hun hakanından çeşitli isteklerde bulunmaya karar verdiler.

Buradaki asıl amaç ise Hun devletine saldırmak için geçerli bir bahane elde etmekti.

Böylece Mete'den sırasıyla babasının atını ve eşini istediler.

Talepleri Hun ülkesine ulaştığında adeta kıyamet koptu.

Hun beyleri yapılan saygısızlığın hesabının kanla sorulması taraftarıydı.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Ancak Mete soğukkanlı davranarak Tunghuların taleplerinin devletin kendinden daha önemli olmadığına kanaat getirdi.

Böylece önce babasının atını ardından ise çok sevdiği eşini Tunghu elçilerine teslim etti.

En nihayetinde Mete'yi baskılamış olmanın verdiği özgüvenle Tunghular cesaret bulmuş ve sınırda bulunan önemsiz bir toprak parçasının kendilerine bırakılmasını talep etmişlerdi.

Hun beyleri her ne kadar bu önemsiz toprak parçasının verilmesini tavsiye ettilerse de Mete toprağı devletin temeli olarak görmüş ve Tung Hulara bu saygısızlığın bedelini ödetmek için savaş ilan etmişti.

Aslında Mete en başından beri yapılmak isteneni sezmiş ve zaman kazanmak için bir çeşit oyalama taktiği uygulamıştı.

Hazır olana dek Tung Hulara babasının atını ve eşini vermişti.

Hazır olduğundaysa Tunghu ülkesine öyle bir saldırı başlatmıştı ki ellerindeki her şeyi almıştı.

Mete, otağında mantığa dayalı kararlar alan akılcı bir lider, savaş alanındaysa düşman kanı akıtmaktan kaçınmayan acımasız bir komutandı.

Onun emrindeki Hunlar, Tunghuları ağır bir yenilgiye uğrattı.

Moğol hazinesi Hunlar tarafından ele geçirildi ve yağma edildi.

Hayatta kalanlar Siyempi ve Vubuan dağlarına kaçarak yüzyıllar boyunca buradaki karanlık ormanların derinliklerinde yaşamak zorunda kaldı.

Böylece Mete, hükümdarlığının erken yıllarında önündeki Moğol tehlikesini ortadan kaldırmış oldu.

Ancak bu yalnızca bir başlangıçtı.

Hun atlılarının yarattığı fırtına bir süre sonra batı komşuları Yueçi'lere yöneldi.

Mete, burada esir kaldığı dönemde Yueçi ülkesinin değerini anlamıştı.

Verimli arazilere sahip olmasının yanı sıra İpek yolunun da bir bölümünü kontrol etmesi,

Yueçi topraklarını ekonomik olarak önemli bir hale getiriyordu.

Ayrıca burada yaşayan Hun kabileleri Mete'nin ordusu için insan gücü sağlayabilirdi.

Bu yüzden Mete, bu ülke üzerine yaptığı akınlarda farklı bir yol izledi.

Düzenlediği saldırılar imha niteliği taşımıyor, genellikle yıldırmaya yönelik oluyordu.

Bu şekilde Yueçiler kısa sürede baskı altına alındı ve birçoğu batıya doğru göç etmek zorunda kaldı.

Mete, nihayet komşu ülkeleri itaat altına almış, onlardan gelebilecek tehlikeleri bertaraf etmişti.

Şimdi nihai hedefi olan Çin'e yönelebilirdi.

M.Ö. 209 yılında Teoman ve Mete arasındaki taht mücadelesini fırsat bilen Çin, Ordos bölgesindeki verimli arazileri işgal etmişti.

Böylece Büyük Hun hükümdarı, güneye yönelmek ve Çin ülkesini yerle bir etmek için geçerli bir bahane elde etmiş bulunuyordu.

Çok geçmeden binlerce Hun atlısı Yinşanlar üzerinden Kuzey Çin'e girdi.

Yıkım ve Alev'in ilk kurbanı Peyang Krallığı oldu.

Burada hayat bulan ateş çok geçmeden Yen ve Tay ülkelerine sıçradı.

Buradaki kale ve sınır tahkimatları rüzgardan daha hızlı hareket eden Hun adlıları tarafından teker teker düşürüldü.

Çin'in bu saldırılara gösterdiği mukavemet oldukça zayıftı.

Han hanedanına bağlılık yemini etmeyen bazı Çin beyleri de Mete'nin saflarına katılmıştı.

Hun hakanı Çin içlerine doğru ilerlerken daha önce hesaba katmadığı bu sürpriz müttefiklerin desteğiyle daha da güçlenmişti.

Böylece kısa süre içerisinde Kuzey Çin tamamıyla Hun kontrolüne geçti.

Mete'nin bu hızlı ilerleyişi Han sülalesinin kurucusu olan İmparator Kao'yu harekete geçirdi.

Bu aşağılanma karşısında hırs ve nefretle dolmuştu.

Kısa süre içerisinde Çin'in tüm savaş gücünü kendi sancağı altında topladı.

Kuzeye Hunlar üzerine yöneldiğinde emrindeki ordunun mevcudu 320 bini bulmuş durumdaydı.

Ancak çarpışmayı göze almadan önce bilgi edinmek istiyordu.

Bu nedenle hızlı atlar üzerinde 10 elçisini Mete'nin karargahına gönderdi.

Bundaki amacı Hun birliklerinin durumunu öğrenmek ve savaş stratejisini buna bağlı olarak belirlemekti.

Ancak Mete, sezgileri yüksek, akıllı bir liderdi.

Kaon'un heyetinin casuslardan oluştuğunu biliyordu.

Bu nedenle asıl birliklerini civar ormanlarda gizleyerek karargâhta daha çok yaşlı ve çocukların bulunmasını emretmişti.

Öyle ki Mete, karargâhta kalacak olan atları bile çelimsiz olanlar arasından seçmişti.

Çin kaynakları, elçilerin getirdiği haberin Kaon'un başını döndürdüğünü yazar.

Böylece İmparator ilerleyişine hız vererek seçkin askerleriyle birlikte ordunun ana gövdesinden ayrıldı.

Artık Mete için harekete geçme zamanı gelmişti.

İmparator birlikleriyle Petteng Kalesi civarına ulaştığında büyük Hun hükümdarı tüm güçleriyle birlikte İmparatorun ordusunu kuşatma altına aldı.

Kao karşılaştığı manzara karşısında dehşete düşmüştü.

Çelimsiz askerlerden oluşan güçsüz bir Hun ordusuyla karşılaşacağını düşünüyordu.

Ancak yanıldığını anlaması uzun sürmemişti.

Mete'nin birlikleri her zamankinden daha güçlü, her zamankinden daha düzenli ve her zamankinden daha dinçti.

Bitmek tükenmek bilmeyen kuşatma 7 gün boyunca devam etti.

Mete ve askerleri Çin ordusunun üzerine bir karabasan gibi çöktü.

İmparatorun birlikleri yiyecek bir parça ekmek dahi bulamaz hale geldi.

Çin kaynakları tek bir ok atacak güçlerinin kalmadığını yazar.

Dahası tüm Çin'i korkudan titreten Mete, uyguladığı taktikle İmparatoru avcunun içine almıştı.

Peteng'de hem Kaun'un hem de Çin ordusunun işini bitirebilir, ardından tüm ülkeyi işgal etmek için harekete geçebilirdi.

İşte tam da bu ümitsizlik anında imparator gönderdiği bir ulakla Mete'nin eşine ulaşmayı başarmış ve Hun ordusunun geri çekilmesi için ara buluculuk etmesi amacıyla ona yalvarmıştı.

Mete'nin eşi, büyük ruhun hakanı dahi olsa Çin ülkesini yönetemeyeceğine onu ikna etmiş, akıllı ve gerçekçi bir hükümdar olan Mete en nihayetinde ordusunda küçük bir koridor açarak imparatorun kaçıp gitmesine göz yummuştu.

Kaon'un bu büyük yenilginin utancını üzerinden atması yaklaşık 3 yıl sürdü.

Mete'ye karşı nasıl bir siyaset izleyeceğine ancak M.Ö. 197 tarihinde karar verebildi.

En sonunda Çinli devlet adamlarıyla yaptığı görüşme sonucunda Mete'ye kızlarından birini vermekle birlikte Hun devletine yıllık vergi ödemeyi içeren bir anlaşma yapmayı kabul etmek zorunda kaldı.

Bu anlaşma ilerleyen yıllarda Mete'ye gönderilen başka prensesler aracılığıyla sık sık tazelendi.

Bunun yanı sıra Hun hükümdarı, M.Ö. 187 yılında tahta çıkan İmparatoriçe Lu'ya bir mektup göndermiş ve kendisiyle evlenmeyi arzuladığını dile getirmişti.

Ancak bu kaba teklif, öfkeden deliye dönen İmparatoriçe tarafından geri çevrilmiş,

Çin'in önde gelen devlet adamları, Çari'yi Mete'ye güzel ve genç bir prenses göndererek anlaşma tazelemekte bulmuşlardı.

Çin tarihçileri M.Ö. 197 ve 176 yılları arasında Mete'nin faaliyetleri hakkında oldukça sessizdir.

Bu yıllarda Büyük Hun Hakanı kuzeye yönelerek Altay Dağları'ndan Aral Gölü'ne dek uzanan geniş arazi üzerinde yaşayan halklara birer birer boyun eğdirmiş, her birini kendi sancağı altında toplamıştı.

Buradaki işi sona erdiğinde ardında yerle bir edilmiş 26 devlet bırakmış, kendi deyimiyle ok ve yay gerebilen tüm kavimleri Hun yapmış, Hun siyasi birliğini sağlamıştı.

M.Ö. 174 yılında öldüğünde Türk milletine geleceği parlak, devasa bir devlet bırakmıştı.

Ancak Mete'nin mirası bunun çok daha ötesindedir.

Askeri alanda yaptığı yenilikler kendinden sonra gelen birçok devlet tarafından benimsenmiştir.

Hakkında anlatılan hikayeler destanlara konu olmuş, Mete, Türk halkının kalbinde ve zihninde her daim hatırlanan bir kahramana dönüşmüştür.

Onun bıraktığı kültürel miras binlerce yıl boyunca canlılığını korumuştur.

Ve binlerce yıl sonra dahi Mete, Türk milletine nelere kadir olduğunu hatırlatmaya devam edecektir.

www.feyyaz.tv

Kendine bir iyilik yap. Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.