Katolik Kilisesinin En Büyük Gizemi - Kadın Papa Joannes

Ortaçağa ait bazı kaynaklar inanması güç olağanüstü bir hikaye anlatıyor.

9. yüzyıl Romasında erkek kılığına giren yetenekli ve akıllı bir kadın ihtiraslı bir şekilde kilisenin hiyerarşik yapılanmasında yükselerek o yıllarda erkekler için dahi ulaşılması zor bir makama, papalık koltuğuna ulaşıyor.

Adı pek çok kayıtta Johannes Anglikus ya da Mayzlı Yohannes olarak geçiyor.

Varlığı oldukça tartışmalı.

Pek çok tarihçi Yoan'ın tarihi gerçekliğine şüpheyle yaklaşıyor.

Buna rağmen zamanın tozlu raflarına daldığımızda yüzyıllardır anlatılan belli belirsiz bir hikaye ile karşılaşıyoruz.

Kadın Papayoa'nın tartışmalı ancak bir o kadar sıra dışı ve inanılmaz hikayesi.

Bugün ortaçağın unutulmuş kaynaklarını açıp onun hikayesinin izini süreceğiz.

Hazırsanız başlayalım.

Yoan'ın hikayesini anlatan ve kadın bir papanın varlığından bahseden en eski tarihi kayıt 13. yüzyıldan kalma bir el yazması.

Bir Dominiken rahibi olan Jean de Meili tarafından kaleme alınan bu el yazması kadın papanın adını vermiyor.

Ancak onun kilisede nasıl yükseldiği, kimliğini nasıl gizlediği ve kadın olduğu ortaya çıkınca nasıl öldürüldüğü hakkında genel bilgiler veriyor.

Jeanne'a göre Johan kilisedeki kariyerine kimliğini gizleyerek bir papalık sekreteri olarak başlar.

Yetenekleri ve hırslı karakteri sayesinde önce kardinal, sonra ise papa olur.

Ancak hikayenin sonu oldukça trajik.

Kilise sekreterlerinden biriyle aşk yaşayan Papa, 1099 yılında en olmaması gereken yerde,

neredeyse bütün kentin katıldığı bir tören esnasında doğum yapar.

Öfkeli kalabalık tarafından bir atın ardına bağlanıp metrelerce sürüklenir,

taşlanır ve oğluyla birlikte öldürülerek isimsiz bir mezara gömülür.

Dominiken rahibin hikayesi çok fazla detay barındırmıyor.

Ancak bu hikaye ilerleyen yıllarda ortaya çıkacak olan anlatının çekirdeğini oluşturuyor.

Yuan'ın öyküsü birkaç yıl sonra Dominiken rahibi Janda Meili'nin yaşadığı Metz'deki manastırdan kilometrelerce uzakta,

bugünkü Çekya sınırları içerisinde yer alan Opowa'da Polonyalı bir keşiş tarafından daha detaylı bir şekilde yeniden kaleme alınır.

Martin adındaki bu keşiş hikayeye bir isim ekler ve olayların yaşandığı tarihi biraz daha geriye, 850 yılı civarına çeker.

Onun aktardıklarına göre Papa IV. Leo ve III. Benediktin arasında papalık yapan biri var.

Bu papa bazı kaynaklarda Johannes Anglikus bazılarında ise Mayzlı Johannes olarak kaydedilmiş.

Martin'in verdiği bilgilere göre Johan henüz ufak bir kızken erkek kılığına girerek Atina'ya uzanan macera dolu bir yolculuk yapar.

Burada liberal sanatlar da dahil olmak üzere kilisede yükselmesini sağlayacak çeşitli konularda eğitimler alır.

Özellikle hitabet sanatı konusunda kendini geliştirir ve Roma'da yaşadığı yıllarda iktidar basamaklarını adım adım tırmanarak

öncelikle kardinal, daha sonra ise katolik dünyasının en güçlü lideri yani papa olur.

Orta çağda yaşayan bir kadın için bu, hayal edilmesi mümkün olmayan bir konum.

Yoan'ın ölümü konusunda Martin'in hikayesi de Jean de Meili'ninkini doğrulayan ifadelere yer verir.

Ancak biraz daha detaylandırır.

Ona göre doğum, o güne kadar kutsal cadde adı verilen bir sokakta gerçekleşir.

Daha sonra burası Romalılar tarafından uzak durulması gereken cadde ya da girilmesi yasak yol gibi isimlerle anılır.

Efsaneye göre sonraki papalar uzun yıllar boyunca hatta 13. yüzyılda bile bu yola girmekten kaçınır ve yolu buraya düştüğünde yön değiştirirler.

Martin'e göre bu davranış kadın cinsiyetini aşağılamayı ve kadın bir papanın varlığını olan düşüncenin nedenli tiksindirici olduğunu temsil eder.

Martin'in kroninin daha sonraki yıllarda kaleme alınan bazı kopyalarındaysa,

Yoan'ın kaderi tamamen farklıdır.

Tören esnasında gerçekleşen beklenmedik doğumun ardından yakalanır, görevinden alınır ve Roma'da hapsedilir.

Bundan sonraki ömrünü soğuk duvarlar arasında aşağılanmış ve kimsesiz bir kadın olarak geçirir.

Hayatı ıstırap ve acılarla doludur.

Ancak bu anlatının en dikkat çekici kısmı Yoan'ın tören esnasında doğan ve kimliğini ele veren oğlunun en nihayetinde tıpkı annesi gibi kilise içerisinde yükselmesi ve ostia psikoposu olmasıdır.

Dahası Yoan bu hikayeye göre ölümünün ardından ostia'ya getirilir ve burada bir kiliseye gömülür.

Ancak bu hatırasından dahi tiksinilen bir kadın ve oğlu için fazla ilimser bir son gibi görünüyor.

O yüzden şimdi hikayenin diğer versiyonuna, yani Yoan ve oğlunun tören esnasında öldüğünü kabul eden klasik anlatıya geri dönüyoruz.

14. yüzyıl dolaylarında Yoan, Rönesans'ın eşiğindeki İtalya'da ünlü hümanist ve şair Petrarca'nın satırlarında karşımıza çıkar.

İtalyan düşünür 9. yüzyılda gerçekleşen bazı felaketleri Papayoa'nın ölümüyle ilişkilendirerek şu satırları kaleme alır.

Bresya'da 3 gün 3 gece gökyüzünden kan yağdı.

Fransa'da altı kanadı olan güçlü çekirgeler ortaya çıktı.

Mucizevi bir şekilde havada süzüldüler.

Ve en sonunda Manş denizinde boğuldular.

Bedenleri denizin dalgaları tarafından reddedildi.

Hava bozuldu ve o günlerde pek çok insan öldü.

Yoan hakkındaki anlatılar daha sonraki yıllarda gittikçe daha popüler hale gelerek yayılmaya devam etti.

Öyle ki Dominiken rahiplerin vaazlarında ve Vatikan kütüphanesindeki bazı el yazmalarında dahi onun hikayesine rastlamak mümkün.

Örneğin Papa IV. Sixtus'un emriyle Vatikan Kütüphanesi sekreterlerinden,

Bartolomeo Platina'ya yazdırılan kilise tarihinde bu hikaye,

Martin'in el yazmasındakine oldukça benzer bir şekilde işleniyor.

Ancak yıllar geçtikçe Katolik kilisesi açısından tehlikeli fikirler ortaya çıktı.

Hikaye artık Katoliklerden çok Protestanların ilgisini çekmeye başlamıştı.

Öyle ki Yoan'ın hikayesi reformcu teolog Can Has'ın 1415 yılındaki duruşmasında dahi karşımıza çıkar.

Duruşmada Has, kilisenin erkek bir papaya ihtiyacı olmadığını,

Johannes Anglikus yani kadın papa Yoan'ın döneminde de işlerin gayet iyi yürüdüğünü dile getirir.

İlginç olansa onu yargılayan Katolik kilisesi yetkililerinin Yoan'ın varlığını reddetmemeleri.

Zira bundan sonraki argümanları Has'ın söylediklerinin kilisenin bağımsızlığıyla hiçbir ilgisi olmadığı yönünde.

Yoan'ın ismi ise duruşma boyunca bir daha geçmiyor.

Yoan'ın varlığına atfedilen başlıca gelenek ise papaların testis kontrolünden geçmesini içeren eski bir uygulama.

Buna göre papa orta bölümünde geniş bir delik olan sedia sterkoraria adı verilen bir sandalyeye oturur.

Daha sonra görevli kardinal, öne çıkarak papanın testislerinin yerinde olup olmadığını kontrol eder.

Eğer sorun yoksa, ki genellikle sorun çıkmaz, kardinal,

''Duos habet et bene pendentes'' yani ''İki taneler ve güzelce sallanıyorlar''

diyerek papanın erkek olduğunu tüm kardinaller meclisinde ilan eder.

13. yüzyıldan itibaren kaleme alınan bazı kaynaklar, bu geleneğin Yoan'dan sonra ortaya çıktığını ileri sürer.

Buna karşılık sonradan yapılmış atıflar ve dibi bucağı olmayan kayıtlar içerisinde bu geleneğin tam olarak ne zaman ortaya çıktığını belirlemek mümkün gibi görünmüyor.

Günümüze geldiğimizde ise tarihçiler için Papa Yoan hayali bir karakterden fazlası değil.

Birçoğu için Yoan, hoşnutsuz keşişler, protestan rahipler ve Katolik Kilisesini eleştiren diğer kesimler tarafından yaratılmış bir hayal ürünü.

1910 tarihli Katolik Kilisesi Sözlüğü, Johannes Anglikus adlı bir papanın asla var olmadığını öne sürüyor.

Bu iddiayı doğrulamak için oluşturulan zaman çizgisel teori,

4. Leo ve 3. Benedikt arasında başka bir papanın hüküm sürmediğini gösteren çeşitli tarihi kanıtlar sunuyor

ve günümüzde birçok tarihçi bu teoriyi kabul ediyor.

Ayrıca İngiliz tarihçi John Julius Norwich de

Johan'ı gerçek bir karakter olarak ele almak için yeterli kanıtın olmadığını söylüyor.

Bununla birlikte bazı araştırmacılar,

Johan'ın varlığının gerçek olabileceğini gösteren bazı kanıtların peşinden gitmeye devam ediyor.

Ortaçağa ait paralar üzerinde araştırmalar yürüten arkeolog Michael Habit,

856-858 yılları arasında basılan bazı paraların

Johannes Anglikus'a ait monogramlar taşıdığını öne sürüyor.

Yani bu paralar ön yüzünde zamanının krallarının isimlerinin baş harflerini,

arka yüzünde ise Papa Johannes Anglikus'un isminin baş harflerini taşıyor.

Papa Johan gerçek olsun veya olmasın, hikayesi orta çağ boyunca fazlasıyla ilgi görmüştü.

Bu hikaye çoğu günümüze ulaşmayan birçok eserde efsanelerle karışık bir şekilde pek çok kez kaleme alınmış, Avrupa boyunca uzanan şehir ve kasabalarda pek çok defa anlatılmıştı.

Bununla birlikte Yuan'ın ünü Orsa Çağ'ıyla sınırlı kalmadı.

Hikayesi tarihi kayıtlar aracılığıyla edebiyata, oradan da tiyatro, sinema ve çeşitli sanat dallarına taşınarak günümüze dek ulaştı.

Tarihi bir şahsiyet olarak gerçek olup olmadığı söz konusu olduğundaysa birbiriyle çelişen tarihi kayıtların varlığı onun öyküsünü yoğun bir sis bulutunun ardına hapsediyor.

Yani bugünden geriye dönüp baktığımızda Yoan'ın gerçekten var olup olmadığını bilmemiz mümkün gibi görünmüyor.