Yalnız değilsin. Terappin; zihnin ve bedenin için uzman kadrosuyla bütünsel sağlığında hep yanında.
✨ POD20 kodu ile: İlk ve tekli seanslarında geçerli %20 indirim seni bekliyor.
Kendine bir iyilik yap, bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.
*
Bu bölüm "Terappin" hakkında reklam içerir.
*
Sovyetler Birliği tarihinin en ikonik figürü Stalin... Neden siyasete girdi? Nasıl yükseldi? Bir diktatör müydü yoksa ulusal bir kahraman mı? Bugün sizlerle Stalin hakkında konuşacağız.
Hepinize iyi dinlemeler.
Transkript
Tarihte bazı insanlar kendi döneminin ve coğrafyasının dışına çıkıp dünya tarihine adını yazdırırlar.
Bunlardan biri hiç şüphesiz 18 Aralık 1878'de Gürcistan'ın Gori şehrinde dünyaya gelen Yusif Visaryonovic Çuaçvili'ydi.
Tabi bizler onu başka bir isimle biliyoruz.
Josef Stalin
Kimileri için Nazi Almanyası'na karşı büyük bir zafer kazanıp Sovyetler Birliği'ni sanayileştiren bir lider, kimileri içinse milyonlarca insanın ölümünden sorumlu bir diktatör.
Peki gerçekte kimdi Stalin?
Bugün tarihin en tartışmalı figürlerinden biri olan Josef Stalin'in hayatını ele alacağız.
Gürcistan'daki ilk günlerinden başlayıp nasıl bir devrimciye dönüştüğünü, iktidara nasıl yükseldiğini ve tarihin en kanlı rejimlerinden birinin nasıl kurduğunu göreceğiz.
Şimdi hazır olduğumuza göre 19. yüzyılın son çeyreğine yolculuk yapmaya başlayabiliriz.
Bu gördüğünüz yer Gürcistan'ın Gori şehri.
Günümüzde 150 binden fazla nüfusa sahip bir sanayi kenti.
İşte Yusif o zamanlar Rusya İmparatorluğuna bağlı bu küçük şehirde.
Tam 147 yıl önce dünyaya geldi.
Ailesinin durumu pek iyi değildi.
Babası Visarion ayakkabıcılık yaparak ailenin geçimini sağlamaya çalışıyordu.
Bu yokluğun üstüne bir de alkol problemi baş gösterince
en sonunda anne Ekaterina evi terk etmiş ve oğlu Yusif'i de yanına almıştı.
Bu zor yıllarda her şeye rağmen eğitimine başlayan Yusif,
Rus Ortodoks Kilisesi'ne bağlı ilk öğretim seviyesinde eğitim veren Gori İlahiyat Okulu'na yazıldı.
O günlerde başından geçen iki olayın ömrünün sonuna dek yansımaları olacaktı.
Bunlardan ilki 1884 yılında geçirdiği çiçek hastalığıydı.
Bu olayın sonucunda yüzünde yaralar oluşmuştu ve bu yaraları hayatının sonuna dek taşıyacaktı.
Yine 1890 yılında henüz 12 yaşındayken geçirdiği bir fayton kazası sonucu sol kolu sakat kalmıştı ve bu da ömrünün sonuna dek taşıyacağı bir sakatlık olarak kalacaktı.
1894 yılına gelindiğinde Yusif burslu eğitim veren Tiflis Ruhban Okulu'na yazıldı.
İlk başlarda dersleri oldukça iyiydi. Ancak zamanla okula ve derslere olan ilgisini kaybetmeye başladı.
Bu dönem aslında Yusif'in hayatında bir kırılma noktasını temsil ediyordu.
Tiflis'e geldikten sonra çevresi değişmişti ve bu çevre aracılığıyla farklı bir dünyanın kapılarını aralama fırsatı bulmuştu.
Nikolay Çernişevski ve Aleksandr Kazbeki gibi Rus yazar ve düşünürlerin kitaplarıyla bu dönemde tanıştı.
Yine bu yıllarda okuduğu Das Kapital onu derinden etkilemiş ve Marksist düşünce sistemine odaklanmaya başlamıştı.
Bu teorik temel sürecini gizli işçi toplantılarına katıldığı aktif dönem takip etti.
Ve en nihayetinde 1889 yılına gelindiğinde okuldan ayrılarak hayatının yönünü değiştirecek bir adım attı.
Artık küçük Yusif'ten çok geleceğin Stalin'le dönüşmeye başlamış durumdaydı.
Bundan sonra Tiflis Rasathanesi'nde meteorolog olarak çalışmaya başlayan genç Yusif bir yandan da sosyalist harekete destek vermeye devam ediyordu.
1900 yılına gelindiğinde kendi çevresinde bilinen ve sözü geçen biri haline dönüşmüştü.
Bu yıl içerisinde düzenlediği bir toplantıda iş arkadaşlarından oluşan büyük bir grubu 1 Mayıs'a katılmaları için ikna etmişti.
Bu kendisi adına büyük bir başarıydı.
Ancak işler bir yandan da ters gitmeye başlamış durumdaydı.
Yusif'in bu faaliyetleri İmparatorluğun gizli polis teşkilatı Okrana'nın ilgisini çekti.
Bir anda kendisini hedefte bulmuştu.
1900 yılı boyunca büyük oranda saklanarak ve arkadaşlarından destek alarak yaşamak zorunda kaldı.
Ancak durmaya hiç niyeti yoktu.
1901 yılının 1 Mayısında Tiflis'te 3000 kişinin katılımıyla gerçekleşen bir yürüyüşü organize etti.
Bu yürüyüş göstericilerin ve polislerin çatışmasına sahne oldu.
Açıkçası işler gittikçe kızışmaya başlıyordu.
Artık Tiflis'ten uzaklaşma vakti gelmişti.
Bu amaçla Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi'ne katıldı ve Batum'a gitti.
Stalin cesur bir adamdı ve parlak bir kariyere sahip olacağı aslında o günlerde bile belliydi.
Bu da çevresinde her daim rakipleri olduğu anlamına geliyordu.
Batum'da da benzer bir sorun vardı.
Parti üyelerinden bazıları Yusif'i muhbir olmakla itham ediyorlardı.
Tam da bu esnada Nisan 1902'de Batum'da düzenlenen bir grevi organize ettiği gerekçesiyle Stalin, Rus gizli polisi tarafından tutuklandı ve 3 yıllığına Sibirya'ya sürgüne gönderildi.
1904 yılında kaçarak Tiflis'e geri döndü ve burada Proleter Mücadele adlı bir gazete çıkarmaya başladı.
Stalin'in sürgünde olduğu yıllarda Rus Sosyal Demokratik İşçi Partisi,
parlak kariyeriyle dikkat çeken Vladimir Lenin'in önderliğinde Bolşevikler
ve Julius Martov'un önderliğinde Menşevikler olarak ikiye bölünmüştü.
Gürcistan'daki pek çok Menşevik'ten nefret eden Stalin, bu nedenle Bolşeviklerin safında yer aldı.
Ocak 1905, Rusya tarihi açısından önemli olayların patlak verdiği bir ay oldu.
St. Petersburg'da hükümet birlikleri ve protestocular arasında çıkan çatışmalar kısa sürede ülke geneline yayıldı.
1905 devrimi artık başlamış durumdaydı.
Stalin her zaman devrimin silahlı boyutundan yana olmuştu ve karşısına çıkan fırsatı değerlendirerek Bolşevik Savaş Mangaları adı verilen gruplar oluşturdu.
Bu savaş mangaları sayesinde polis birliklerine saldırdı, cephane baskınları düzenledi ve haraç yoluyla para toplamaya başladı.
1907 yılında bir banka posta arabasına pusu kurarak adeta filmlere konu olacak büyük bir soygun gerçekleştirdi.
Ve buradan elde ettiği parayla Bolşeviklere maddi destek sağladı.
Ancak hayatı yalnızca devrim ve savaşla sınırlı değildi.
Bu karmaşa yıllarında Katos Vanitsa adında bir kadınla evlenmiş ve bu evlilikten oğlu Yakov dünyaya gelmişti.
Fakat evliliği uzun süreli olmadı.
Karısı 1907 yılında tifüs nedeniyle hayatını kaybetti.
Bundan sonra Bakü'ye giden Stalin, savaş mangalarını burada da etkin bir şekilde kullanmaya başladı.
Bu gruplar aslında savaş mangalarından çok çeteleri andırıyorlardı.
Öyle ki haraç kesme, cinayet, çocuk kaçırıp fidye isteme gibi çeşitli suçlara karışmış durumdaydılar.
Tüm bu yaşananlar sonucunda Mart 1908'de Stalin yakalandı ve Bakü'de hapsedildi.
Ancak hapsedilmiş olması faaliyetlerini yürütemeyeceği anlamına gelmiyordu.
Zira şimdi de hapishanedeki bolşeviklere liderlik etmeye başlamıştı.
Bundan sonraki birkaç yıl boyunca hayatı genellikle sürgün ve hapisle geçti.
Birkaç kaçma girişimi başarılı olsa da yeniden yakalandı ve hapse ya da sürgüne gönderildi.
Stalin'in Vologda'da sürgünde olduğu sırada Ocak 1912'de Prak'ta bir Bolşevik konferansı düzenlendi.
Lenin yeniden düzenlenecek olan merkez komiteye Stalin'in de seçilmesini talep etti.
Bunun altında elbette pratik nedenler yatıyordu.
Stalin gürcüydü ve bu açıdan önemli bir azınlığı temsil ediyordu.
Yani azınlıkların desteğini sağlayabilirdi.
Bu doğrultuda Stalin'in merkez komitesine seçilmesi davanın imajı açısından da oldukça önemliydi.
Aynı yıl içerisinde Yusif sürgünden firar ederek Viyana'ya gitti.
Burada bir Bolşevik dergisinde Marksizm ve Ulusal Sorun adlı bir makale serisi yayınlamaya başladı.
Bu makaleleri bugün bize tanıdık bir isimle,
Yani Stalin olarak imzalıyordu.
Bu kelime Rusça stal kelimesinden türetilmişti ve Stalin kelime anlamı olarak çelik adam anlamına geliyordu.
Bundan sonra yakın çevresinde de bu isimle anılmaya başlanacaktı.
Fakat bu özgürlük yılları çok uzun sürmedi.
1913 yılında tekrar tutuklandı ve yeniden sürgüne gönderildi.
Stalin'in sürgünde olduğu bu dönemde dünya kaynamaya başlamış bir kazan gibiydi.
Ve bu kazan en nihayetinde 28 Haziran 1914'de Avusturya Arşidükü,
Franz Ferdinand'ın Saraybosna'da suikastlı uğramasıyla adeta alev aldı.
Dünyanın o döneme kadar gördüğü en büyük savaş artık başlamıştı.
Ve Rusya da bu savaşın taraflarından biriydi.
Bundan sonra yaşananları daha önce yayınladığımız Ekim Devrimi ve Sovyetler Birliği'nin kuruluşu adlı videomuzda
Detaylı bir şekilde ele aldığımız için burada sadece Stalin tarafındaki gelişmelere odaklanmaya çalışacağız.
O dönemde yaşananları detaylı bir şekilde öğrenmek için adı geçen videomuza göz atabilirsiniz.
Birinci Dünya Savaşı çeşitli sorunları da beraberinde getirdi.
Halk hali hazırda yüksek fiyatlardan bunalmış durumdaydı.
Buna bir de savaşın getirdiği ağır maliyetler yüklenince özellikle Rus işçi sınıfı sesini daha da yükseltmeye başladı.
En sonunda çıkan ayaklanmalar sonucu Şubat 1917'de Çar II. Nikolay tahttan çekilmek zorunda kaldı.
Şubat devrimi gerçekleştiğinde Stalin de sürgününü tamamlamış ve Petrograt'a gelmişti.
Burada öncelikli üstlendiği görev Pravda gazetesinin genel yayın yönetmenliğini yapmaktı.
Ancak geçici hükümet bir süre sonra gazeteye baskın düzenledi.
Stalin bu süreçte hedef haline gelmiş olan Lenin'in kaçmasına yardım etti.
Ve onu Petrograd'daki güvenli evlerden birine yerleştirdi.
Lenin'in bundan sonraki konuşmaları geçici hükümeti hedef almaya başladı.
Ona göre geçici hükümet yıkılmalı, Bolşeviklerin önderliğinde yeni bir hükümet kurulmalıydı.
Partiden bazıları bu duruma karşı çıktılar.
Ancak Stalin ve Trotski bu konuda Lenin'e destek verenler arasındaydı.
Bu durum elbette bir tepkiye yol açacaktı.
Beklenen tepki 24 Ekim'de geldi.
Geçici hükümetin kollu kuvvetleri Bolşevik gazete merkezlerine ardı ardına saldırı düzenlediler.
Matbaa makineleri parçalandı, gazeteler ateşe verildi.
Şimdi tepki sırası Bolşeviklere geçmişti.
Bundan yalnızca bir gün sonra Bolşevik milisler Petrokrat'ın elektrik santralini,
ana postane merkezini, devlet bankasını ve telefon santralini ele geçirdiler.
Yine Bolşevikler tarafından ele geçirilen Aurora gemisi hükümet yetkililerinin bulunduğu Kışlık Sarayı ateş açtı.
Geçici hükümetin delegelerinin teslim olmaktan başka çare olmadığını anlamaları uzun sürmeyecekti.
Ve böylece Ekim devrimi gerçekleşmiş oluyordu.
Bu yaşananlardan yalnızca bir gün sonra yani 26 Ekim 1917'de Lenin kendini yeni hükümet konseyinin başkanı ilan etti.
Stalin ise milliyetler halk komiseri olarak atandı.
Görevi etnik azınlıklarla ilgili politikaların belirlenmesiydi.
Lenin, ulusların kendi kaderlerini tayin etmesi gerektiğini öngören bir politika benimsemişti.
Rus İmparatorluğu'nun yüzyıllardır uyguladığı baskıcı milliyet politikalarını sona erdirmeyi düşünüyordu.
Bir yazısında özellikle bu politikanın altını çizerek şu ifadeleri kullanmıştı.
Eğer uluslar üzerinde zor kullanmaya devam edersek bu devletin geleceğini riske atarız.
Milliyetler sorunu Sovyetler için en büyük tehdittir.
Buna karşılık Stalin daha otoriter ve merkeziyetçi bir bakış açısına sahipti.
Ukrayna ve Gürcistan'daki özellik taleplerine karşı çıkıyor, bağımsızlık isteyen ulusal hareketleri bastırmak için sert önlemler alıyordu.
Bu durum birkaç yıl içerisinde ikilinin arasının açılmasına sebep oldu.
Lenin 30 Aralık 1922'de yayınladığı bir makalede konuyla ilgili olarak şu ifadeleri kullandı.
Stalin ve yandaşları Gürcistan'a kaba kuvvet uyguluyor.
Bolşeviklerin amacı bu olmamalıdır.
Eğer Gürcistan'a Stalin gibi davranırsak emperyalistlerin yaptığı hataları tekrar etmiş oluruz.
Halbuki Lenin bundan yalnızca birkaç ay önce Stalin'i Bolşevik Parti'nin genel sekreteri olarak atamış ve bu atama Stalin'in gücüne güç katmıştı.
Görünürde bu pozisyon çok da önemli gibi durmuyordu.
Ancak Stalin makamının gücünü kullanarak parti içi kadroları kontrol etmeye başladı.
Ünlü Sovyet tarihçisi Roy Medvedev bu konuyla ilgili olarak şunları ifade etmiştir.
etmiştir. Genel sekreterlik başlangıçta basit bir organizasyon işiydi. Ancak Stalin bu pozisyonu
kullanarak partiye girecek ve yükselecek kişileri belirlemeye başladı. Kendi adamlarını kritik
yerlere yerleştirerek gelecekteki gücünü pekiştirdi. Yani Bolşevik parti devasa bir
bürokrasiye dönüşüyordu. Lenin 1923 yılında hasta yatağına düştüğünde partideki tüm atamalar da
Stalin'e kalmıştı. Bu da ona gücü kontrol etmesi için büyük bir avantaj sağlıyordu. Önündeki birkaç
engeli aştıktan sonra tüm bu sistemi kendi gücünü inşa etmek için kullanabilecekti. Lenin'in
vasiyetindeki son uyarılarından biri de yine Stalin'e dairdi. Stalin çok kaba bir insandır
diyordu Lenin ve bu görevde kalmaya devam ederse parti içinde bölünmelere yol açacaktır. Onun
gün yerine daha sabırlı, daha sadık ve daha az kaprisli birisini bulmalıyız.
Lenin, 21 Ocak 1924 günü akşam saat 18.50 civarında hayatını kaybetti.
Artık Sovyetler Birliği'nin yeni bir lidere ihtiyacı vardı.
Ve iki isim ön plana çıkıyordu.
Bunlardan ilki Kızıl Ordu'nun kurucusu Lev Troçki'ydi.
Diğeri ise Lenin'in ölmeden önce hakkında birçok uyarıda bulunduğu Stalin.
Sovyetler Birliği'nde iktidar savaşı başlamak üzereydi.
Artık Stalin her hamleyi hesap ederek adımlarını dikkatli bir şekilde atmak zorundaydı.
Rakiplerini saf dışı bırakmak için hem zekasını hem de gücünü kullanacaktı
Stalin'in yaptığı en önemli hamlelerden biri Lenin'in vasiyetinin parti tabanında yayılmasını engellemesi oldu
Lenin devrimin mimarıydı ve partililer için görüşleri fazlasıyla önemliydi
Bu açıdan düşünüldüğünde Stalin'i gaddar ve kötü bir adam olarak nitelendiren bu vasiyetin parti tabanına yayılmaması gerekiyordu
ve Stalin pozisyonu itibariyle bunu engelleyebilecek güce sahipti.
Ayrıca Felix Dzerzhinsky, Genrik Jagoda ve Vyacheslav Menzinski gibi gizli polis teşkilatının önemli isimleriyle de yakın dostluklar kurmuştu.
Bu bağlantıları sayesinde yavaş yavaş devletin istihbarat merkezinin de kontrolünü ele geçirmeye başladı.
Turoçki'ye karşı ise Kamenev ve Zinoviev gibi parti içerisinde güç sahibi olan isimlerle ittifak kurdu.
Ancak bu ittifak aslında son derece kırılgandı.
Stalin, Kamenev ve Zinoviev'i Turoçki'ye karşı kullanarak onu yalnızlaştırmaya çalıştı.
1926 yılına gelindiğinde bu kez Turoçki bu ikiliyle birlikte birleşik muhalefet adı verilen bir ittifak kurdu
ve Stalin'in partideki gücünü sarsmaya çalıştı.
Ancak Stalin hizmetçilik suçlamalarıyla bu oluşumu bastırdı ve 1927'de Turochki merkez komiteden ihraç edildi.
1928'de Kazakistan'a sürgüne gönderildi ve 1929'da ülke dışına çıkarıldı.
Yıllar sonra yani 1940'da Meksika'daki sürgün hayatı sırasında ise Stalin'in ajanı tarafından öldürülecekti.
1927 yılında Stalin artık Sovyetler Birliği'nin tek lideriydi.
Ancak seneler geçip tarihçiler bu konu üzerine çalışmaya başladıklarında şunu açıkça göreceklerdi.
Stalin'in gücü ele geçirmesi sadece politik bir zafer değildi.
Bu aynı zamanda milyonlarca insanın kaderini belirleyen bir yolculuğun da başlangıcıydı.
Stalin başa geldiğinde Sovyetler Birliği sanayi ve tarımsal olarak batılı güçlerin oldukça gerisindeydi.
Kulaklar olarak bilinen varlıklı köylüler ve nepmen adı verilen küçük işletme sahipleri mevcut yönetim tarafından büyük bir sorun olarak görülüyordu.
1928'den itibaren kulakların büyük bir bölümü tahılları depoladıkları öne sürülerek tutuklanmaya başladı.
Sibirya'da ve Urallarda tahılları toplamak amacıyla özel birimler oluşturuldu.
1930 yılına gelindiğinde Komünist Parti'nin en yüksek karar alma organı olan Politbüro kulakların tamamen tasfiye edilmesine karar verdi.
Binlerce kulak tutuklandı ve sürgüne gönderildi.
Yalnızca bir yıl içerisinde tüm bu yaşananlardan etkilenen hane sayısı 320 bin civarına ulaşmıştı.
Bundan yıllar sonra tarihçi Dimitri Volkogonov bu süreci Stalin'in ülkesinde uyguladığı ilk kitlesel terör olarak nitelendirecekti.
Stalin, tarımın kitlesel kolektivizasyonundan yanaydı.
Bu nedenle 1929'dan itibaren kolhoz adı verilen kolektif çiftlikler ve sovhoz olarak isimlendirilen devlet çiftlikleri kurdu.
Kolhozlar, köylülerin topraklarını ve tarım araçlarını devlete bırakmalarıyla oluşturulmuştu.
Sofozlar ise tamamen devlet mülkiyetindeydi.
Gönüllü veya gönülsüz, köylüler artık devlet tarafından bu çiftliklerde çalışmak zorunda bırakılıyor
ve ürettikleri mahsulün yalnızca ufak bir kısmını kendileri için alabiliyorlardı.
Ancak bir sorun vardı.
Köylüler bu süreci benimsemiş değillerdi.
Öyle ki içlerinden bir kısmı mahsulleri yok etmeye ve hayvanları öldürmeye başlamıştı.
Bu yüzden kısa süre içerisinde tarımsal verimlilik düştü ve pek çok bölgede köylü ayaklanmaları patlak vermeye başladı.
Tarımda verimliliğin düşüşü aynı zamanda kentlere olan göçü de arttırmış durumdaydı.
Bu dönemde Sovyetler Birliği ağır sanayi projelerine odaklanan birinci beş yıllık ekonomi planını başlatmış durumdaydı.
Bu süreçte Moskova metrosu ve Beyaz Deniz-Baltık kanalı projesi gibi büyük inşaat çalışmaları başlatıldı.
Ayrıca çok sayıda maden açıldı.
Köylerden göçen milyonlarca insan iş gücünü karşılamak amacıyla fabrikalarda ve madenlerde istihdam edildi.
Ancak bu göçler şehirlerdeki barınma ve temel hizmetlerde büyük sorunlara yol açmaya başladı.
Tüm bu yaşananların sonucunda ise neredeyse bütün ülkeye etkileyecek olan büyük kıtlıklar yaşanacaktı.
1931 ve 1932 yıllarında Rusya'da hava koşulları oldukça kötü seyretmişti.
Buna bir de tarımda uygulanan yanlış politikalar eklenince 1932 yılı itibariyle zirveye ulaşan bir kıtlık yaşandı.
Kıtlıktan en çok etkilenen bölgeler başta Ukrayna olmak üzere Güney Rusya, Kazakistan ve Kafkasya'ydı.
Stalin için bu sürecin tek bir sorumlusu vardı.
O da halkın bizzat kendisiydi.
Tahılları saklamış, hayvanları öldürmüşlerdi.
Bu nedenle onları düşman unsurlar ve sabotajcı köylüler olarak nitelendirdi.
Kıtlıktan etkilenen bölgelere ise sınırlı gıda yardımında bulundu.
Yıllar sonra dahi Stalin, kıtlıktan kendisini sorumlu tutmayacaktı.
Onun için Sovyet sanayileşmesi, köylülerin hayatından daha önemliydi.
Ukrayna'da Holodomor olarak adlandırılan kıtlığın kasıtlı olarak yaratılıp yaratılmadığı ise tarihçiler arasında halen tartışma konusudur.
Stalin yaşananların özellikle dış ülkeler tarafından tespit edilememesi için bu dönemde yoğun bir sansür politikası uygulamıştı.
Bu durum olayların tarihsel açıdan incelenebilmesini bugün bile oldukça zorlaştırmaktadır.
Holodomor'la ilgili olarak bazı tarihçiler Ukrayna'daki kıtlığın bölgede çıkan ayaklanmaları bastırmak amacıyla kasıtlı olarak yaratıldığını öne sürer.
Buna karşılık bugüne dek bu konuyla ilgili olarak Stalin tarafından verilen hiçbir resmi emre rastlanmamıştır.
Fakat ne olmuş olursa olsun tüm bu yaşananlar en az 5 en fazla ise 7 milyon civarında Sovyet vatandaşının hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı.
1936 yılına gelindiğinde tüm iktidar artık Stalin'in elinde toplanmış durumdaydı.
Ancak gücünün tam anlamıyla sağlam olmadığını düşünmeye devam ediyordu.
Parti içerisinde hala kendisini rakip olarak gördüğü bazı insanlar vardı.
Bunların tasfiye edilmesi, Stalin'in gücünü pekiştirmesinde önemli bir rol oynayacaktı.
Bu amaçla 1934 yılında NVKD yani İçişleri Halk Komiserliği adı altında bir güvenlik ve istihbarat birimi kuruldu.
Bu teşkilat devletin içişlerinden, istihbarattan, polis gücünden ve siyasi baskı mekanizmasından sorumluydu.
Birkaç yıl içerisinde ise Sovyetler Birliği'nin en korkulan kurumu haline gelecekti.
1936 yılında Stalin, teşkilatın başına ufak tefek yapısı ve acımasız yöntemleri sebebiyle kanlı cücü olarak anılacak olan Nikolay Yezhov'u getirdi.
Büyük temizlik ya da büyük tasfiye olarak adlandırılan süreç artık başlamıştı.
Evet, Yezhov ufak tefek, kısa boylu bir adamdı.
Ancak tarihin en kanlı tasfiyelerinden birini yöneten kişi olarak korkutucu bir güce sahip olacaktı.
Büyük temizlik kapsamında 1936-38 yılları arasında 3 büyük duruşma düzenlendi.
Bu duruşmalarda Stalin'e rakip olabilecek eski Bolşevik liderler Grigori Zinonyev ve Lev Kamenev,
Stalin'in eski müttefiklerinden Nikolay Bukharin ve Alexei Rykov ayrıca çok sayıda Troçki yanlısı komplocu yargılandı ve idama mahkum edildi.
Ancak tasviyelerin boyutu bununla sınırlı değildi.
Kızıl Ordu'nun önemli bazı komutanları, binlerce akademisyen, yazar ve sanatçı, eski menşevikler, sosyalist devrimciler, din adamları ve beyaz ordu subayları da bu temizliğin bir parçası olmaktan kurtulamadılar.
Bunun yanı sıra ulusal operasyonlar dahilinde Polonyalılar, Almanlar, Yunanlar, Koreliler ve diğer etnik gruplar da ya sürgüne gönderildiler ya da ölüm cezasına çarptırıldılar.
Tüm bu süreç boyunca 1.6 milyondan fazla insan tutuklandı, 700 bin kişi ise idam edildi.
1938 yılına gelindiğinde bu baskı politikası Sovyetler Birliği'nde bir tükenmişlik yaratmış ve dış politika açısından devletin itibarını zedelemişti.
Büyük temizlik artık sona erdirilmeliydi.
Ancak Stalin'in tüm bu yaşananlardan sorumlu tutabileceği bir piyona ihtiyacı vardı.
Ve açıkçası bunu bulması zor olmadı.
Sürecin başından beri başrolde olan kişi Nikolay Yezhov'du.
Bir anda işler tersine dönüverdi ve Yezhov kendi işlettiği sistemin kurbanı oldu.
1939 Nisan ayında tutuklandı ve 1940 Şubat ayında idam edildi.
Stalin tasviyelerin aşırılıklarını kendisiyle bağdaştırmak istemiyordu.
Bu yüzden suçu yanlış yönetim sergileyen ve zaman zaman yetki sınırlarını aşarak gözden düşen Yezhov'a yıkmıştı.
Ancak ne olursa olsun büyük temizlik, Stalin'in Sovyetler Birliği'ni korku ve baskıyla kontrol ettiği bir dönemin en karanlık yüzü olarak tarihe geçecekti.
1930'lu yılların sonuna gelindiğinde Stalin'in aşırı uçtaki politikaları sebebiyle uluslararası alandaki dostlarının sayısının epey azalmış olduğunu söyleyebiliriz.
Öncelikle İngiltere ve Fransa ile Almanya karşıtı bir anlaşma imzalamaya çalışsa da bunda başarısız olmuş ve 23 Ağustos 1939'da Hitler ile karşılıklı bir anlaşma imzalamak zorunda kalmıştı.
Bu anlaşmanın detaylarını ve 2. Dünya Savaşı sürecini Hitler ile ilgili videomuzda daha detaylı olarak anlattığımız için bu videoda 2. Dünya Savaşı'nda yaşanan gelişmeleri Stalin'in cephesinden ve genel hatlarıyla vermeye çalışacağız.
Stalin bu anlaşmanın iki güç arasındaki kaçınılmaz çatışmayı yalnızca geciktireceğinin elbette farkındaydı.
Ancak 1941'de Hitler, Sovyetler Birliği'ne saldırdığında büyük bir şok yaşayacaktı.
Bu süreçte İngiltere Başbakanı Winston Churchill'in uyarılarını dikkate almamış, yaklaşmakta olan işgal hakkında kendisini uyaran Alman asker kaçaklarını öldürtmüş ve hatta o güne kadar Almanlara malzeme tedarik etmeye devam etmişti.
Hitler'in 1941 yılında kendisine saldırdığını öğrenince ilk yaptığı şey kendisini 3 gün boyunca evine kapatmak oldu.
Kimseyle görüşmüyor, telefonlarına cevap vermiyordu.
Bir yandan da kendi yöntemlerinin acımasızlığıyla yüzleşmek zorunda kalıyordu.
Büyük temizlik sırasında tasfiye edilen 40 bin civarındaki ordu mensubunun içerisinde kalifiye ve yetenekli subaylar da vardı.
Yani tasfiyeler aslında ordusunu zayıf düşürmüştü.
Ancak 3 gün sonra Stalin halkının karşısına tam olarak Sovyetlerin ihtiyacı olan bir lider gibi çıktı.
Savaş kapıya dayanmış hatta kapıyı kırıp geçmişti.
Halkını birleştirebilecek ve yaklaşmakta olan canavara karşı koyacak tek bir kişi vardı.
O da Rusya'nın çelik adamıydı.
Bundan sonra Stalin'in ordusu 4 yıl boyunca Hitler'in kuvvetleriyle mücadele etti.
Özellikle Stalingrad ve Kursk muharebeleri hem Stalin'in hem de Sovyetler Birliği'nin en büyük sınavları olarak tarihe geçti.
İşgal altındaki şehirler milyonlarca asker ve sivilin kanlarıyla adeta kızıla boyandı.
Savaş boyunca Stalin'in en dikkat çekici özelliği Sovyetleri adeta bir demir yumruk gibi yönetmiş olmasıydı.
En ufak bir geri çekilmeyi bile hainlik olarak nitelendirdi.
Gerektiğinde disiplini sağlamak açısından kendi askerlerini kurşuna dizdirdi.
Bu savaş Stalin'e göre bir vatanseverlik savaşıydı ve bu söylemle Sovyet halkı motive edildi.
Netice olarak 1945'e gelindiğinde Berlin düşmüş ve Almanlar yenilgiye uğratılmıştı.
Ancak zaferin bedeli çok ağır olmuştu.
Dünyayı kasıp kavuran 2. Dünya Savaşı sona ermiş olsa da şimdi farklı bir savaş başlamak üzereydi.
Savaşın ardından Stalin kelimenin tam anlamıyla kariyerinin zirvesine ulaştı.
Ülkesinde zaferin ve vatanseverliğin en büyük simgesi olarak görülüyordu.
En yüksek general anlamına gelen Generalissimo unvanını benimsedi.
Daha önce de Stalin'i güçlü bir lider ve bir vatansever olarak göstermek amacıyla çeşitli propagandalar yapılmıştı.
Ancak 1946 yılında yayınlanan toplu eserleri ve 1947'de yayınlanan yeni biyografisiyle yapılan propaganda daha yüceltici bir tona ulaştı.
Pravda gazetesi her gün Stalin'den alıntılar yayınlıyor, iş yerlerinde, okullarda ve evlerde onun resimleri duvarları süslüyordu.
Bunun yanı sıra savaşın reçetesi de bir süre sonra ortaya çıkmaya başladı.
İçişleri Halk Komiserliği'nin verilerine göre savaş esnasında 1710 Sovyet kasabası ve 70 bin civarında köy tamamen yok olmuştu.
Ölü ve kayıpların sayısı yaklaşık 27 milyondu.
Dahası savaş bitmiş olmasına rağmen etkileri devam ediyordu.
1946 yılından itibaren Sovyetlerin belli bölgelerinde kuraklık ve kıtlık yaşandı.
Devlet kendi stoklarını arttırmaya özen gösterirken kasaba ve köylere yapılan gıda tedariğini ise yine sınırlı tuttu.
Tarımsal üretim ise durma noktasına geldi.
Stalin bu dönemde büyük altyapı projelerine odaklanmış durumdaydı.
İlk santraller, büyük kanallar ve kutup bölgesine uzanan demir yolları işte bu dönemde inşa edildi.
Savaşın ardından içeride bunlar yaşanırken dışarıda da değişim rüzgarları esiyordu.
Yeni bir çağ başlamıştı.
Britanya iyice zayıflamış, Fransa ve Almanya ise gücünü yitirmişlerdi.
İki yeni güç yükseliyordu.
Okyanusun öte yakasındaki Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği.
Stalin olan bitenin farkındaydı.
Amerika 2. Dünya Savaşı'nda kitlesel yıkıma neden olabilecek olağanüstü güce sahip bir silah üretmişti.
Atom bombası.
Stalin yakın dönemde bir savaşın patlak vermeyeceğini tahmin ediyordu.
Ancak buna rağmen savaş endüstrisinde rakibinin önüne geçmek zorunda olduğunu da biliyordu.
Bu amaçla Sovyetlerin ilk atom bombasının üretilmesi ve nükleer silah araştırmalarının yoğunlaştırılması için emir verdi.
Stalin bir nükleer savaşın dünyanın sonunu getirebileceğini de öngörüyordu.
Hatta bu konuyla ilgili olarak atom silahları kullanılırsa bu muhtemelen dünyanın sonu anlamına gelir ifadelerini kullanmıştı.
Ancak atom bombasının üretilmesine özel bir ilgi gösterdiği de ayrı bir gerçekti.
Sovyetler ilk başarılı atom bombası testini Ağustos 1949'da Kazakistan'ın Semipalatinsk çöllerinde yaptı.
Nükleer silah araştırmaları son hız sürerken Stalin de bir yandan orduda reformlar yapıyordu.
1949'da 2.9 milyon insan gücüne sahip olan Sovyet ordusunun mevcudu 1954'e gelindiğinde 5.8 milyona ulaşacaktı.
Diğer yandan okyanus ötesindeki rakip Amerika Birleşik Devletleri de çeşitli girişimlerde bulunmaya başlamıştı.
Amerika her kıtada çıkarlarını korumaya odaklandı.
Afrika ve Asya'da hava uçları kurduğu ve Doğu Avrupa'daki Sovyet varlığını zayıflatmak amacıyla Marshall planını devreye soktu.
Stalin için batıda büyük bir karalama kampanyası başlatıldı ve Sovyetler Birliği'nin lideri büyük bir diktatör ilan edilerek Hitler'le karşılaştırılmaya başlandı.
1949 yılında Amerika'nın önderliğinde Sovyetler Birliği'ne karşı Kuzey Atlantik Anlaşması Örgütü yani NATO kuruldu.
Bu durum kutupların daha da belirgin bir hal almasına yol açtı.
Stalin'in yöntemleri ise biraz daha karmaşıktı.
Doğu bloğunun oluşturulması için Doğu Avrupa ülkelerindeki seçimler manipüle edildi
ve başta Polonya, Macaristan, Bulgaristan, Romanya ve Çekoslavakya'da komünist rejimlerin iktidar olması sağlandı.
Ayrıca bu ülkelere Sovyet modeli dayatıldı.
Yani çok partili seçimler kaldırıldı, tarım kolektifleştirildi ve ağır sanayiye yatırım yapılarak ekonomik özellik hedeflendi.
Böylece Doğu Avrupa'da Sovyetler güdümünde şekillendirilmiş yeni müttefikler yaratıldı.
1 Ekim 1949'da Çin'de komünist bir devrim gerçekleşmiş olması Stalin'e doğal bir müttefik daha sağladı.
Stalin, baştan Mao önderliğinde gerçekleşen bu devrimi ve Çin'deki komünistleri küçümsemişti.
Fakat tıpkı Yugoslavia'da olduğu gibi Çin'in de kendi başına hareket eden bir komünist devlet olmasını istemiyordu.
Bu nedenle Çinlilerle anlaşma yoluna gitti.
Doğu bloğunda genel durum bu şekildeydi.
Tüm bunların yanı sıra Stalin, Kore savaşında komünist bir devlet olan Kuzey Kore'yi desteklemiş ancak askeri olarak muharebelere doğrudan katılım sağlamamıştı.
Bunun yerine en önemli müttefiki olan Çinlileri kullanmıştı.
1950 yılına gelindiğinde Stalin artık 72 yaşındaydı ve sağlığı günden güne kötüye gidiyordu.
1950 ve 51 yıllarını dinlenmek amacıyla uzun tatiller yaparak geçirdi.
Bu tatiller bazen 5 ay gibi yılın neredeyse yarısını kapsayacak uzunluğa ulaşabiliyordu.
Bu süreçte doktorlarına ise hiç mi hiç güvenmiyordu.
Hatta 1952 yılında emekliye ayrılmasını tavsiye eden bir doktoru hapse attırdı.
Yine aynı yılın Eylül ayında içlerinde Yahudilerin de bulunduğu çok sayıda doktor tutuklandı ve yargılandı.
Bu olay daha sonra doktor komplosu olarak adlandırıldı ve geniş çevreleri kapsayan Siyonist Amerikan komplosuna dahil edildi.
1946'dan ölümüne kadar geçen süre boyunca Stalin halka açık yalnızca üç konuşma yaptı.
Ürettiği yazılı materyal de son derece azalmış durumdaydı.
Bu dönemde yalnızca Marksizm ve Dil Bilim Sorunları adlı bir makale ve Sovyetler Birliği'nde Sosyalizmin Ekonomik Sorunları adlı bir kitap yayınladı.
Ekim 1952'de Merkez Komite Genel Kurulu'nda yaklaşık bir buçuk saat süren bir konuşma yaptı.
Bu konuşmasında gerekli liderlik nitelikleri olarak gördüğü şeyleri vurgulamış ve özellikle Molotov'la Mikoyan olmak üzere potansiyel haleflerin zayıflıkları üzerinde durmuştu.
Yani artık ömrünün sonuna geldiğinin kendisi de farkındaydı.
1 Mart 1953'te Stalin, Kuntsevo'daki ikametgahının yatak odasının zemininde yarı baygın bir halde yatarken bulundu.
Bundan sonra 3 gün boyunca adamları tarafından beslendi.
Her geçen gün daha da kötüleşti ve 5 Mart akşamı girdiği komanın ardından saat tam 21.50'de son nefesini verdi.
Otopsi sonucunda ölüm nedeni beyin kanaması olarak kaydedildi.
Bundan sonraki gün yani 6 Mart'ta Stalin'in ölümü halka duyuruldu.
Cesedi mumyalandı ve 3 gün boyunca Moskova'daki birlikler evinde sergilendi.
9 Mart'taki cenazeye yüzbinlerce insan katıldı ve onların huzurunda Stalin, Lenin'in Kızıl Meydan'daki mezarının yanına defnedildi.
Stalin yerine geçecek bir halef belirlememişti.
Bu nedenle Merkez Komite ilk olarak kolektif liderlik modelini benimsedi.
Bundan sonraki süreçte Sovyetler bir yumuşama politikası izledi.
ABD'ye karşı olan düşmanlık biraz daha yumuşatıldı ve Stalin'in özellikle ilgilendiği sanayi politikaları belli oranda askıya alınarak tarımsal üretim desteklendi.
Gene laflar çıkarılarak Stalin'in hapsettiği insanların büyük bir bölümü salıverildi.
Böylece ülkedeki mahkum sayısı neredeyse yarı yarıya indirilmiş oldu.
Stalin'in ölümü elbette Sovyet Rusya tarihini derinden etkileyen bir olaydı.
Peki gerçekte nasıl bir liderdi Stalin?
Video boyunca onun hakkında olumsuz sayılabilecek pek çok şey söyledik.
Bunun nedeni Stalin dönemi Sovyetler Birliği'nin sert politikalar uygulayan baskıcı bir rejim benimsemiş olmasıyla alakalı.
Peki Stalin'in iyi yaptığı, takdir edilmesi gereken tarafları yok muydu?
Stalin'in kendi döneminde en iyi yaptığı işlerden biri sanayinin kalkınmasını desteklemiş olmasıydı.
5 yıllık planlar Sovyetler Birliği'ni hızlı bir şekilde sanayileştirdi.
özellikle 1928-38 yılları arasında ağır sanayiye bolca yatırım yapıldı ve Sovyetler dünyanın önde gelen endüstriyel güçlerinden biri haline geldi.
Stalin döneminde yaşanan bir diğer önemli gelişme ise eğitimle ilgiliydi.
1920'li yılların sonlarından itibaren izlenen politikalar sayesinde Sovyetler Birliği'ndeki okuma-yazma oranı hızla arttırıldı.
Ücretsiz eğitim sistemi kuruldu ve Sovyet halkı eğitime erişmeye başladı.
Tüm bunların sonucundaysa teknoloji alanında gelişmeler yaşandı.
Sovyet mühendisleri ve bilim insanları fizik, kimya ve mühendislik alanlarında önemli çalışmalar yürüttü.
Havacılık ve uzay teknolojileri alanında yatırımlar yapıldı.
Bu da ilerleyen yıllarda Sovyetlerin uzay programının başlatılması için temel oluşturdu.
Böylece Sovyetler uzaya ilk insan gönderen ülke olacaktı.
Stalin döneminde ayrıca devlet destekli sağlık programları da yürütülmeye başlanmış, sağlık hizmetleri ücretsiz hale getirilmişti.
Her şeyin ötesinde bu dönemde Sovyetler Birliği, Amerika Birleşik Devletleri ile birlikte dünyanın iki süper gücünden biri haline geldi.
Tüm bunlar değerlendirildiğinde bazıları Stalin'i büyük bir lider olarak nitelendirirken diğerleri ise onu 20. yüzyılın en büyük tiranlarından biri olarak kabul etti.
Ne olmuş olursa olsun bugün geriye dönüp baktığımızda dünya ve Rus tarihine damga vurmuş tarihi bir figürle karşılaşıyoruz.
Muhtemeldir ki yüzlerce yıl sonra bile Stalin'in yaptıkları tartışılmaya devam edecek.
Ancak 20. yüzyıl dünyasında bıraktığı etki büyük ihtimalle hiçbir zaman sorgulanmayacak.
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.