Hristiyanlık: Nasıl Ortaya Çıktı? Nasıl Yayıldı ve Neden Bölündü?

İzlediğiniz için teşekkürler.

Hristiyanlıktan bahsedeceğiz.

Ne zaman ortaya çıktı?

Nasıl dünyanın önde gelen dinlerinden biri haline geldi?

Avrupa toplumlarını nasıl şekillendirdi?

Nasıl güç kaybetti?

Ve günümüzde nasıl devam ediyor?

Bugün bu soruların hepsine yanıt vermeye çalışacağız.

Ancak öncelikle hikayenin başına dönmemiz gerekiyor.

En başına.

Hristiyanlık nerede başlar?

İlk cevap arayacağımız soru bu.

Hristiyanlık tarihiyle ilgili kaynakları incelediğimizde,

tarihçilerin genellikle İbrahimi dinlerin ortaya çıkışından itibaren başlayan bir olay örgüsünü takip ettiklerini görürüz.

Bunun en önemli sebeplerinden biri,

Hristiyanlığın ilk olarak Yahudi toplumunun içerisinde doğup gelişmiş bir din olmasıdır.

Evet, daha önceki videolarımızda da bu süreci ele aldık.

Örneğin artık İsa'nın aslında bir Yahudi olarak doğduğunu ve Yahudiliği reforma etmek için çaba sarf ettiğini biliyoruz.

Ancak önemli bir nokta daha var.

Bir önceki videoda da bahsettiğimiz üzere M.Ö. 597 yılından itibaren Yahudiler aşamalı bir şekilde Babil'e sürgün edilmişlerdi.

İşte bu Babil sürgün yılları Yahudiliğin dini olarak gelişimi açısından da önemli bir dönüm noktası oldu.

Yahudiler Babil'de Mezopotamya kültürüyle tanışmış ve bu kültürü kendi din geleneklerine dahil etmişlerdi.

Bunlar dışında bu yıllarda yeni gelişen bir inanç da vardı.

Mesih inancı.

Peki bu inanç neden Babil'de gelişti?

Neden daha önce veya sonra değil?

Tam olarak M.Ö. 6. yüzyılda ve Babil'de.

Çünkü sürgün sadece bir siyasi felaket değildi.

Aynı zamanda teolojik bir krizdi.

Yahudiler için Tanrı'nın halkı yani seçilmiş olmanın garantisi Kudüs'teki tapınağın yıkılması ve Davut soyunun hükümranlığının sona ermesiyle sarsılmaya başlamıştı.

Bu süreçte Yeşaya, Hezekiel ve Yeremye gibi bazı peygamberler yeni bir umut dili geliştirdiler.

Şöyle diyorlardı.

Bir gün Davud'un soyundan gelen adili bir kral Tanrı'nın halkını kurtaracak.

İşte bu figür zamanla maşiyah yani meshedilmiş kurtarıcı inancına dönüştü.

Başlangıçta politik bir kurtarıcıyı yani İsrail'i yeniden bağımsız kılacak bir kralı ifade eden bu kavram zamanla evrensel ve ruhsal bir kurtarıcı anlamı da kazandı.

İşte İsa da bu kurtarıcılardan biriydi.

Bunlardan biriydi diyoruz çünkü İsa'dan önce ve sonra olmak üzere pek çok insan Mesih olduğu iddiasıyla ortaya çıktı.

Hatta günümüzde bile Mesih olduğu iddiasını ortaya atanlar var.

Ancak bizim konumuz Mesih İsa ve şimdi onun hikayesine dönme vakti.

İsa'nın dini öğretisini yaymaya başladığı ilk zamanlarda çok fazla takipçisi ve inananı olduğunu söylemek güçtür.

Zira Hristiyanlık ilk aşamada oldukça yerel bir inanç olarak kalmış ve yalnızca Yahudiler arasında yayılmıştı.

Daha önce hazırladığımız Hristiyanlık Tarihi adlı uzun videomuzda bu süreci detaylı bir şekilde anlattık.

Ama burada da özet halinde geçmekte fayda var.

Her şey Kornelius adında bir Romalı subayın vaftiz edilmesiyle başladı.

İsa'nın havarilerinden biri olan Petrus tarafından vaftiz edilen bu Romalı subay ilk Gentile yani Yahudi olmayan ilk Hristiyan'dı.

Cornelius M.S. 37 ve 40 yılları arasında bir dönemde vaftiz edilmişti.

Bu şu anlama geliyor.

Yahudi olmayan ilk Hristiyan İsa'nın çarmıha gerilmesinden birkaç yıl sonra vaftiz edilmişti.

Bu olay Hristiyanlığın yayılması ve Yahudilik gibi yerel bir din olarak kalmamasının önünü açtı.

Yıllar içinde Cornelius'u başka insanlar da takip etti.

Pek tabi bu gelişmede İsa'nın havarilerinin payı da oldukça büyüktü.

Özellikle 13. havari olarak kabul edilen Pavlus, gezileri ve mektuplarıyla Hristiyanlığı hem geliştirmiş hem de Akdeniz dünyasında yayılmasında büyük rol oynamıştı.

Peki tam olarak nasıl oldu bu yayılma? Şimdi bu konuyu inceleme zamanı.

Romalıların Hristiyanlığa karşı tutumu biraz karmaşıktı.

Dönem dönem Hristiyanlara karşı özgürlük tanımış olsalar da bazı yıllarda onlara karşı zulüm ve baskı politikası uyguluyorlardı.

Özellikle Nero, Domitianus, Trajan, Marcus Aurelius, Decius, Valerianus ve Diokletianus gibi imparatorların döneminde bu baskı politikalarının şiddetini oldukça arttırdığını görüyoruz.

Bu yüzden Hristiyanlar zaman zaman yer altına çekilmiş ve mücadelelerini entelektüel üretime odaklanmak veya yeni gelenekleri geliştirmek gibi pasif yollarla yürütmüşlerdi.

Tüm bunların sonucu olarak şehitlik anlayışı bu dönemde ciddi bir önem kazanmış ve yine yedi uyurlar gibi inançlar ortaya çıkmıştı.

Diokletianus zamanında yapılan zulüm Roma tarihinde Hristiyanlara karşı uygulanan son büyük zulümdü.

Bu süreçte Hristiyanlık sessiz bir şekilde büyümeye devam etmişti.

İlk yüzyılda Hristiyan nüfusun Roma İmparatorluğunun genel nüfusuna oranının yalnızca %0.01 civarında olduğu düşünülüyor.

3. yüzyılın ortalarına gelindiğinde bu oran %2'ye yükselmiş durumdaydı.

Ve nüfus içindeki sayıları yaklaşık 1.5 milyon civarına ulaşmıştı.

4. yüzyıla gelindiğinde ise bu sayı 7 milyona dayanmıştı.

Bu dönemde Roma'nın genel nüfusunun 60 milyon civarında olduğunu biliyoruz.

Yani Hristiyanlar kaba bir hesapla artık imparatorluk nüfusunun yaklaşık %12'sini oluşturuyordu.

Son yıllardaki bu inanılmaz artış artık onların da göz ardı edilemeyeceğini gözler önüne seriyordu.

Bunu ilk dikkate alan ise Roma İmparatoru I. Konstantin oldu.

Konstantin, M.Ö. 313 yılında yayınladığı Milano Fermanı ile bütün dinlere eşit mesafede yaklaşılacağını ve herkesin ibadetini kolayca gerçekleştirebileceğini ilan etti.

Pek tabii bunun içinde Hristiyanlar da vardı.

Milano Fermanı ile birlikte Hristiyanlık yayılabileceği rahat bir ortam bulmuş oldu.

Bunun bir sonucu olarak bundan tam 67 yıl sonra yani 380 yılında Hristiyanların nüfusu 30 milyona ulaştı.

Yani artık imparatorlukta yaşayan her iki kişiden biri Hristiyan'dı ve bu insanlar her geçen gün siyasi, ekonomik ve sosyal etkilerini arttırıyorlardı.

Roma İmparatorluğu ise tüm bu gelişmelerin yaşandığı 4. yüzyıl boyunca iç savaşlar, ekonomik krizler ve kültürel dağılmayla mücadele etmek zorunda kalmıştı.

Buna karşılık Hristiyanlık tek tanrı, tek inanç, tek otorite gibi fikirlerle bu dağınıklılığa karşı ideolojik birlik sağlama potansiyeline sahipti.

İşte bunu fark eden İmparator 1. Theodosius ise 380 yılında Hristiyanlığı İmparatorluğun resmi dini ilan etti.

Yani Roma artık resmen Hristiyan'dı.

Bu noktada küçük bir parantez açıp ufak bir bilgi vermek istiyoruz.

Biraz önce gördüğümüz gibi Hristiyanlar yıllarca zulüm ve baskı politikalarına uğramışlardı.

Peki gücü ele geçirdikten sonra kendileri buna nasıl karşılık verdiler?

Bu sorunun en net cevabı şu.

Aynı şekilde.

Hristiyanlık Roma'nın resmi dini olduktan sonra pagan inançları resmen sapkın ilan edildi.

Pagan ritüel ve ibadetleri devlet tarafından yasaklandı.

Hristiyan kalabalıklar pagan yapılara saldırmaya başladı.

Ve örneğin İskenderiye'deki Serapion Tapınağı gibi birçok tapınak yerle bir edildi.

Heykeller devrildi, meydanlar yeniden dekore edildi.

Bugün bir müzeye gittiğinizde bazı heykellerin kollarının veya bacaklarının kırıldığını ya da yüzlerinin deforme edildiğini görebilirsiniz.

Bunun sadece zamanın azizliği olduğunu düşünüyorsanız açıkçası yanılıyorsunuz.

Zira bunlar o dönemde yaşayan bazı Hristiyanların öfkelerinin kalıcı izleri.

Şimdi konumuza dönüp zamanı biraz ileri alma vakti.

Roma'dan sonra Hristiyanlığa ne oldu?

Roma İmparatorluğunun çöpüşünden sonraki birkaç yüzyıl içerisinde modern Avrupa şekillenmeye başladı.

Biz bugün bu döneme Orta Çağ adını veriyoruz.

Ve hepimizin tahmin ettiği gibi bu dönemde Avrupa'ya en çok etki eden olguların başında Hristiyanlık geliyor.

Günümüz Avrupası'nı etkileyen üç ana etki unsurundan bahsedebiliriz.

Bunlardan ilki Greco-Romen etkidir.

Yani Yunan ve Roma mirası Avrupa toplumları tarafından benimsenmiş ve geliştirilmiştir.

Onların yaşadığı şehirlerde ikamet etmeye başlamış, onların hukuk kurallarından yeni yasalar oluşturmuşlardır.

Ortaca Avrupası'nın resmi dili bile Romalıların dili olan Latincedir.

Avrupa'yı şekillendiren ikinci unsur ise Germen etkisidir.

Kavimler göçüyle birlikte Germen kavimleri Avrupa'yı istila etmiş,

eskiden Roma'nın hüküm sürdüğü topraklara yerleşmiş ve buralarda birçok devlet kurmuşlardı.

Bugünkü Almanya, Fransa, İspanya, İngiltere gibi çağdaş devletlerin temelleri o yıllarda Germenler tarafından atıldı.

Yani Germenler Avrupa'yı hukuk, kültür, dil, inanç, gelenek gibi pek çok konuda açık bir şekilde etkilemişlerdi.

Bunların yanı sıra üçüncü unsur ise Hristiyanlıktır.

Fransa 5. yüzyılın sonlarında, İngiltere 7. yüzyılda, Almanya 8. ve 9. yüzyıllarda,

Kuzey ülkeleri ise 10. yüzyıldan itibaren Hristiyan olmaya başlamış durumdaydılar.

Bu süreç sonucunda Avrupa Hristiyanlığın yoğun etkisi altında şekillenmeye başladı.

Evet, bu ülkeler krallar tarafından yönetiliyordu.

Ancak Katolik kilisesi lideri olan Papa'nın bu ülkeler üzerinde muazzam bir gücü vardı.

Bu güç yerelden başlayarak evrensele doğru gidiyordu.

Eski Roma eyaletleri yeni psikoposluk bölgeleri haline gelmeye başladı.

Bu psikoposluk bölgelerinin en altında kilise rahipleri vardı.

Onlar ortaçağın entelektüelleriydi.

Okuma yazma biliyor, halka yol gösteriyor, ayinleri düzenliyor,

hatta kendi bölgelerinin yönetiminde söz hakkı sahibi oluyorlardı.

Bu durum bütün din adamları için aşağı yukarı aynıydı ve bu şekilde silsile papaya dek gidiyordu.

Din ve kilise, ortaçağ insanının günlük yaşantısının en önemli parçasıydı.

Pazar ayini esnasında bütün bir köyü kilisenin içinde bulabilirdiniz.

Sokaklarda kimse gezmezdi.

Bu, gelenek yoluyla oluşturulmuş ve zaman içinde oturmuş sarsılması güç bir otoriteydi.

İnsanların bu duruma itiraz etme gibi bir eğilimi de kesinlikle yoktu zaten.

Yani dini, gerçekten inanarak yaşıyorlardı.

Ancak bu durum şöyle bir gerçekliğe de yol açıyordu.

Orta çağda okur-yazar oranı çok düşük olduğu için tüm bilgi kilisenin tek elindeydi.

Ve zaman zaman kilise bunu kendi lehine kullanabiliyordu.

Yani şunu düşünün, ortaçağ insanı kilisenin yönlendirmesiyle Araf'ta geçireceği süreyi kısaltmak için endüjans satın alıyordu.

Bu, inancı üstün körü benimseyen bir insan için pek de mantıklı bir hareket gibi görünmüyor.

Bu yüzden şunu açıkça ifade edebiliriz.

Hristiyanlık gerçekten de bu dönemde insanların hayatlarının tam olarak merkezindeydi.

Ortaçağ insanı sabahçan sesleriyle uyanır, günah çıkararak vicdanını arındırır, azizlerin koruyuculuğuna sığınır ve ölümden sonra cennete kavuşmayı hayatının nihai amacı sayardı.

Onun dünyası Tanrı ile başlar ve yine Tanrı'nın huzurunda son bulurdu.

Evet Hristiyanlık Ortaçağ Avrupası'nı derinden etkilemiş, onu tam anlamıyla şekillendirmişti.

15. yüzyıl dolaylarına gelindiğinde ise artık bu etki kıtalar arası bir boyut kazanacaktı.

Hepimize tanıdık gelecek bir hikayeye göz atacak olursak,

Christoph Kolomb adında bir adamın 1492 yılında Avrupa'dan yola çıkarak yeni dünyaya yelken açtığını görürüz.

Evet, Kolomb buranın yeni bir kıta olduğunu bilmiyordu.

Ancak bu durum gelecekte gerçekleşecek olan olaylar silsilesini değiştirmeyecekti.

Kolomb, Vespucci, Magellan, Cortes gibi adamlar sadece yeni ticaret yolları ya da baharat gibi ürünler aramıyorlardı.

Aynı zamanda misyonlarının bir parçası olarak Tanrı'nın adını yeni kıtalara taşımak istiyorlardı.

Keşiflerin hemen ardından Cizvit, Dominiken ve Fransizken tarikatları yeni topraklarda büyük misyon faaliyetlerine başladılar.

Güney Amerika'da milyonlarca yerli vaftiz edildi.

Bunun yanı sıra Afrika ve Asya'da da misyonerlik faaliyetleri gösterilmeye başlanmıştı.

Kısacası Hristiyanlık artık sadece Avrupa'da değil tüm dünyada tanınmaya başlayan bir din haline gelmişti.

Kılıçlar ve haçlar birlikte yola çıkmıştı.

Yani Avrupa sadece yeni topraklar değil yeni ruhlar da fethediyordu.

Tam da bu sürecin ortasında Almanya'da bir rahip ortaya çıkarak Katolik Kilisesi'nin bin yıldan uzun süredir devam eden otoritesini sarsmayı başardı.

Bu adamın adı Luther'di.

Ancak Luther'in neler yaptığı ve protestanlığın nasıl ortaya çıkıp yayıldığı bu videonun konusu değil.

Bu konuyu daha önceki protestan reformu nasıl ortaya çıktı adlı videomuzda ele almıştık.

Konuyla ilgili bilgi edinmek için mutlaka bu videomuza göz atmanızı tavsiye ederim.

Ayrıca bir sonraki videomuzda Hristiyanlık mezheplerini incelemeyi düşünüyoruz.

Bu yüzden şimdilik bu konuyu atlayarak aydınlanma döneminde Hristiyanlığı kısaca analiz etmeye çalışalım.

Yakın çağ tarihi aydınlanma hareketi, devrimler ve sanayileşme gibi gelişmelerle şekillendi.

Orta çağ boyunca fizik ve doğa yasaları kutsal kitap aracılığı ile yorumlanmaya çalışılmıştı.

Agustinus ya da Thomas Aquinas gibi düşünce adamları bu süreçte aklı ve inancı bir arada tutmaya özen gösterdiler.

Ancak 17. yüzyıldan itibaren artık onların çağı sona ermişti.

Artık Kopernik, Galileo, Newton gibi bilim adamlarının ve Voltaire, Diderot, Rousseau, Kant gibi filozofların dönemiydi.

Doğa yasaları Tanrı'dan bağımsız olarak açıklanıyor ve akıl resmen inancın önünde görülüyordu.

Özellikle Katolik Kilisesi, cehalet ve otorite sembolü haline gelmeye başlamıştı.

Bunların hepsi düşünsel hareketlerdi.

Yani evet, kilise güç kaybetmişti.

Ancak halen dünyevi otoritesini korumaya devam ediyordu.

Fakat sanayileşme ve Fransız devrimiyle somut güç kaybı da gözler önüne serilmeye başlanacaktı.

Sanayileşen dünyanın zaman algısı artık kilise çamları tarafından değil,

büyük fabrikatörlerin çıkarlarına göre düzenleniyordu.

Orta çağda kasabanın kalbi kiliseydi. Sanayi kentlerinde ise kalp artık fabrika bacalarıydı.

Şehir planları bile değişmişti. Bir zamanlar katedrallerin gölgesinde yaşayan insanlar artık duman altı mahallelerde çalışıyorlardı.

Yani din yavaş yavaş insanların günlük hayatından çıkmaya başlamıştı.

1789 yılında gerçekleşen Fransız devrimiyle ise feodal ayrıcalıklar kaldırıldı ve kilisenin toprakları kamulaştırıldı.

Din adamları bile devletin maaşlı memuru haline geldi.

Bu süreç 20. yüzyılın başlarına dek yeni reformlarla revize edildi ve giderek daha etkili bir hale geldi.

Yani 17. yüzyıl ve 20. yüzyıl arasında kilise her anlamda büyük güç kaybına uğradı.

Ancak süreç 20. yüzyılda kesintiyi uğrayacak ve kilise yeniden belli oranda güç kazanmaya başlayacaktı.

20. yüzyılın ilk yarısı iki büyük savaşa tanıklık etti.

Birinci ve ikinci dünya savaşları.

17. yüzyıldan itibaren inşa edilen aklın üstünlüğü iddiası bu iki savaşın getirdiği yıkımla özellikle bazı çevrelerde şüphe yarattı ve aklın üstünlüğüne olan inancı sarstı.

İnsanlar modernizm, bilim ve ideoloji gibi kavramları gözden geçirmeye başladılar.

Kilise yeniden manevi bir sığınak haline geldi.

Fakat yine de orta çağda olduğu kadar yüksek otoriteye sahip değildi.

Günümüzde ise Hristiyanlık yaklaşık 2 milyar 400 milyon takipçisiyle dünyanın en çok inanılan dinlerinin başında geliyor.

Ancak inanç artık bu insanların çoğu için hayatın merkezinde değil.

Özellikle Avrupa'da kiliseler eskiye göre çok daha az ziyaret ediliyor.

Latin Amerika ve Afrika'da Katolik Kilisesi'nin, Amerika Birleşik Devletleri ve Asya'nın belli başlı bölgelerinde ise evanjeliklerin yükselişte olduğunu görüyoruz.

Bu, Hristiyanlığın bir yandan güç kaybederken diğer yandan yine güç kazanmaya devam ettiğini gösteriyor.

İzlediğiniz için teşekkürler.

Yahudi bir aileye mensup olarak dünyaya gelmiş ve Yahudi inancına bağlı bir şekilde büyümüştü.

Bu bilgileri Hristiyanlığın kendi kaynağından yani İncil'den teyit edebiliyoruz.

Örneğin İncil'in Luka metninde doğumunun 8. gününde sünnet edildiği

ve her yıl Fısıh bayramını kutlamak amacıyla ailesiyle birlikte Kudüs'e gittiği belirtilmiştir.

Bundan sonraki yıllarında ise sinagoglarda zaman geçirdiği

ve buralarda kutsal yazıları okumayı öğrendiği belirtiliyor.

Şu ana kadar edindiğimiz bilgilerle onun inançlı bir Yahudi olarak yetiştiğini söyleyebiliriz.

Ancak dahası da var.

İsa'nın tebliğ ettiği din de aslında yeni temellak üzerine inşa edilmiş bir inanç sistemi değildi.

Zira peygamberliği döneminde mesajları tamamen Yahudi topluluklarına yönelikti.

Matta 15-24'te de belirtildiği gibi İsa,

İsrail'in kaybolmuş koyunlarından başkasına gönderilmedim diyerek misyonunun sadece Yahudilere yönelik olduğunu ifade etmişti.

Yani İsa'nın peygamberliği sırasında hedef kitlesi aslında Yahudi cemaatiydi.

Bu konuyla ilgili olarak yine Matta 5-17'de geçen şu ifadeler de oldukça çarpıcıdır.

Ben yasayı yani Tevrat'ı ortadan kaldırmaya değil tamamlamaya geldim.

Aslında İsa bu süreçte Yahudi dini otoritelerine eleştiriler yöneltiyor ve inancı özüne döndürmek istediğini vurguluyordu.

Bunun sonucunda ise bizzat eleştiri oklarına maruz kalan Yahudiler tarafından çarmıha gönderilecekti.

Özetle İncil'den de edindiğimiz bilgiler doğrultusunda Hz. İsa'nın aslında yeni bir inançtan ziyade mevcut Musevi inancını özüne döndürmeyi amaçladığını görüyoruz.

Bu süreçte Hz. İsa ne kendini ne de öğrencilerini Yahudilikten ayrı görmemişti.

Ölümüne dek Yahudilerin kralı ya da Yahudi Mesih olarak anıldı ve bu ünvanlarla yargılanıp çarmıha gerildi.

Başlattığı hareket ise Yahudilik içinde mezhepçi bir yenilenme girişimi olarak filizlenmeye başlamış durumdaydı.

Evrensel tebliğ görevi ise bütün uluslara müjdeyi duyurun şeklinde ancak dirilişten sonra ortaya çıktı.

İsa'nın çarmıha gerilmesi ya da başka bir ifadeyle göğe yükselmesinden sonraki süreçte de durum pek bir değişiklik göstermedi.

Havarileri Kudüs'te bir araya geldiler ve burada ilk Hristiyan topluluğunu inşa ettiler.

Tarihsel kayıtlar Kudüs'teki bu ilk cemaatin kendini Yahudi toplumunun bir parçası olarak gördüğünü

ve tapınak merkezli Yahudi ibadetlerine katılmaya devam ettiğini gösterir.

Elçilerin İşleri kitabına göre İsa'nın göğe yükselişinden sonraki ilk pentikost gününde havarilerinden biri olan Petrus'un Kudüs'teki vaazı oldukça başarılı olmuştu ve bunun sonucunda yaklaşık 3000 kişi bu yeni kurulan topluluğa katılmıştı.

Bunların hemen hepsi Yahudiydi ve ibadet ve yaşam tarzı bakımından tamamen Yahudi kimliklerini koruyorlardı.

Yani İsa'ya iman eden bu ilk topluluk, Hazreti Musa'nın yasasına uymaya, tapınakta dua etmeye ve Yahudi koşer beslenme kurallarına riayet etmeye devam ettiler.

Dışarıdan bakıldığında Hazreti İsa'nın peygamberliği döneminde olduğu gibi,

onun göğe yükselmesinin ardından da Hristiyanlar, Yahudiliğin bir kolu ya da mezhebi olarak görülmeye devam ediyorlardı.

Örneğin elçilerin işlerinde de belirtildiği gibi İsa'nın Nasıralı olmasından dolayı Hristiyanlara Nasıralılar mezhebi dendiğini biliyoruz.

Bu ilk Hristiyan cemaat Yahudi geleneklerine bağlılığını sürdürürken aynı zamanda İsa'nın öğretilerini yaymaya da devam ediyordu.

Kudüs'teki havariler Yahudilere İsa'nın Mesih ve Rab olduğunu ilan ederek birçok kişiyi iman etmeye davet ettiler.

Buna karşılık bu dönemde henüz Yahudi olmayan uluslara yönelik sistemli bir tebliğ faaliyeti başlamamıştı.

Ancak bu süreç yavaş yavaş değişiyordu.

Kısa süre içinde tarihi bir kırılma yaşanacak ve bugün Hristiyanlık olarak bildiğimiz din şekil almaya başlayacaktı.

İsa'nın çarmıha gerilmesinin üzerinden çok uzun bir süre geçmeden Saul ya da Pavlus olarak adlandırılan bir adam ortaya çıktı.

Daha önce Paulus'un kim olduğundan ve neler yaptığından Hristiyanlık Tarihi adlı videomuzda detaylı bir şekilde bahsetmiştik.

Bu nedenle bu videomuzda bu konuya çok fazla değinmeyeceğiz.

Ancak ilgili videonun linkini açıklama ve sabit yorum bölümüne bırakacağım.

İzlememiş olanların konuyu tam manasıyla anlamaları için bu videoyu da izlemelerini kesinlikle tavsiye ediyorum.

Şimdi biz yeniden konumuza dönelim.

Paulus yıllar boyunca Yahudiliğin ferisilik koluna bağlı olarak yaşamış dindar bir adamdı.

Kendini sapkın olarak nitelendirdiği Hristiyanlığı yok etmeye adamıştı.

Ancak M.S. 30'lu yıllardan itibaren bu süreç değişti.

Hristiyanlık tarihi videomuzda da bahsettiğimiz Şam dolaylarında yaşadığı mistik bir olay sonucu Hristiyan oldu ve bundan sonra yaptığı her şeyi Hristiyanlık için yapmaya başladı.

Ancak Pavlus'un diğerlerine göre farklı bir yaklaşımı vardı.

Kendi ifadesiyle o, Tanrı tarafından uluslara elçi olarak atanmıştı.

Ve işte tam olarak da bu yüzden İsa'nın öğretisi yalnızca Yahudilerle sınırlı kalamazdı.

Aslında bu süreç İsa'nın havarilerinden Petrus'un Romalı bir general olan Kornelius'u vaftiz etmesiyle başlamıştı.

İncil'deki Elçilerin İşleri kitabının 10. bölümünde Petrus'un Kornelius'un evine gittiği ve onu vaftiz ettiği detaylı bir şekilde anlatılır.

Bu olay resmi olarak İsa'nın cemaatine Yahudi olmayan birinin ilk katılımı olarak kabul edilmektedir.

Yahudi kökenli olmayan bu yeni katılanlara Gentil adı verilmekteydi ve bilinen ilk Gentile bu şekilde Kornelius olmuştu.

Peki ne anlama geliyordu bu Gentile?

Devam etmeden önce kısaca bunu ele alalım.

Gentile, Latince kökenli gentilis kelimesinden türetilmişti ve genel anlamda aynı soy veya klana ait olan ya da bir millete veya kavme ait olan anlamlarına geliyordu.

Bu sözcük İncil'in Latince çevirisi olan Vulgata'da da halklar veya uluslar anlamına gelen İbranice goyim kelimesinin yerine kullanılmış ve bundan sonra ise Hristiyanlığa dahil olan ancak Yahudi kökenli olmayan toplulukları tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştı.

Bundan sonraki yıllar boyunca Gentilelerin sayısı sürekli artmaya devam edecekti.

Ancak bunun gerçekleşmesi için yapılması gereken birkaç şey vardı.

Yahudilik dönemin paganları için fazlasıyla katı bir öğretiye sahipti.

İşte özellikle Pavlus bu konuda ciddi adımlar atan ilk havari oldu.

Ona göre kendilerine yeni katılanların Yahudiliğin bazı katı yasalarından muaf tutulması evrensel mesajı daha kabul edilebilir kılacaktı.

Neticede bu tarz sorunları çözmek için M.S. 49-50 yıllarına tarihlenen Kudüs Konsili toplandı.

Paulus ve Barnabas bu meseleyi havarilere danışmak üzere Kudüs'e geldiler.

Bu toplantıda alınan kararlar sonucunda başta sünnet olmak üzere bazı Yahudi gelenek ve ibadetleri yeni oluşan Gentilya sınıfına dayatılmayacaktı.

Paulus bu uzlaşmayı İncil'in Galatyalılar bölümünde şu şekilde doğrular.

Kudüs de Yakup, Petrus ve Yuhanna'nın sünnetlilere yani Yahudilere hitap etmeye devam ederken kendisi ve Barnabas'ın sünnetsizlere yani Yahudi olmayan uluslara müjdeyi götürmekle görevlendirdiğini yazar.

Kısacası bu uzlaşıyla Hristiyanlık içinde iki farklı sosyokültürel kanadın bir arada var olması resmen kabul edilmiş oluyordu.

Kudüs konsülü sonrasında Yahudi olmayanların Hristiyan cemaatlere kitlesel akışı daha da hızlandı.

Pavlus, M.S. 50'li yıllarda 2. ve 3. misyon yolculuklarını yaparak Anadolu'dan Makedonya'ya, oradan Yunanistan'a ve hatta Roma'ya dek İsa'nın öğretisini yaymaya devam etti.

Her gittiği yerde hem Yahudi sinagoglarında hem de Yahudi olmayan topluluklar arasında Mesih inancını anlatıyordu.

Bazı Yahudiler iman ederken birçoğu onu reddediyor, bunun sonucunda Pavlus da vaazlarını Yahudi olmayan halklara yöneltiyordu.

Netice olarak 1. yüzyılın sonuna gelindiğinde Hristiyanların önemli bir bölümü Yahudi kökenli değil Gentile kökenliydi.

Başka bir ifadeyle 1. yüzyılın sonlarında bile Hristiyanlık artık Roma İmparatorluğunda Yahudilikten ayrı bir kimlik olarak belirmeye başlamış durumdaydı.

Gentile sınıfının uzlaşıyla Hristiyanlığa dahil olması başlangıçta pek bir sorun yaratmamıştı.

anlatmamıştı. Ancak zaman geçtikçe iki topluluk arasındaki farklar daha açık bir şekilde gün yüzüne

çıkmaya başladı. Kudüs'teki Yahudi asıllı Mesih inananları Musa'nın yasasını titizlikle yaşamaya

devam edip tapınak merkezli ibadetlerini sürdürüyorlardı. Fakat Hristiyanlar sinagog

ve tapınak dışı ortamlarda kendi ibadet toplantılarını organize etmeye başlamış durumdaydılar.

Örneğin Kudüs'teki Yahudi Hristiyanlar Şabad ibadeti için cumartesi günleri toplanırken Gentile Hristiyanlar ise İsa'nın diriliş günü anısına pazarları toplanmaya başlamışlardı.

Buna ek olarak M.S. 70 yılında Kudüs tapınağının Romalılar tarafından yakılmasıyla birlikte Yahudiler büyük güç kaybedeceklerdi.

Zira Kudüs'ün ve tapınağın harap edilmiş olması Yahudileri dini bir merkezden mahrum bırakmıştı.

Bunun yerine artık Antakya, Roma, Efes gibi gentile çoğunluklu toplulukların ibadet ettiği kiliseler ön plana çıkmaya başladı.

Bu süreçte Yahudi toplumunun Hristiyanlara bakışı da oldukça sertleşmişti.

M.S. 80-90'lı yıllarda Yahudi din bilginleri sinagog ibadetlerinde heretikler için beddualar içeren bölümler eklemeye başladılar.

Bu bölümler ise çoğunlukla Mesihçi Yahudileri yani Hristiyanları hedef alıyordu.

M.S. 132 ve 135 yılları arasında patlak veren Barcova isyanı ise artık Romalıların bile Hristiyanları ayrı bir etnik grup olarak ele aldığını bizlere göstermektedir.

Zira bu isyan kanlı bir şekilde bastırılırken Romalılar Yahudi dinine karşı sert yasaklar getirmiş, Yahudi ibadetlerini yasa dışı ilan etmişlerdir.

Ancak Hristiyanları Yahudilerden ayrı gördükleri için Yahudilere uygulanan yasakları Hristiyanlara karşı uygulamamışlardır.

Örneğin Barkovpa İsyanı sırasında Romalı yetkililer Yahudiliğe özgü sünnet ve Tevrat okuma gibi bazı uygulamaları yasaklarken

Hristiyanlar bu tür baskı ve yasaklardan muaf tutulmuşlardır.

Bu durum artık resmi makamların gözünde de Hristiyanlığın Yahudilikten tamamen ayrı bir grup olarak kabul edildiğini göstermektedir.

Barcopa isyanının Romalılar tarafından bastırılmasının ardından kilise içindeki Yahudi-Hristiyan gruplar hızla erimeye başladı.

Artık ya ana akım Gentile kilisesine dahil oluyor ya da tamamen Yahudi inancına geri dönüyorlardı.

Sonuçta 2. yüzyılın sonlarına gelindiğinde Hristiyanlık, Yahudilikten kurumsal ve dini açıdan bağımsız, özgün bir inanç sistemi olarak kendini kabul ettirmiş durumdaydı.

durumdaydı. Analiz ettiğimiz tarihsel kayıtlar Hristiyanlığın başlangıçta Yahudiliğin bağrından

çıkmış bir hareket olduğunu ancak zamanla kademeli bir ayrışma yaşadığını ortaya koymaktadır. Bu

ayrışma ani bir kopuştan ziyade yüzyıllara yayılan bir süreç şeklinde gerçekleşmiştir.

Aralarında ibadet takviminden dini hukuka, Mesih anlayışından toplumsal kimliğe dek birçok alanda

ulaşmalar baş göstermiştir.

Nihayet 4. yüzyıla gelindiğinde ise Hristiyanlık,

kendisini Yahudilikten bütünüyle ayrı bir din olarak tanımlamış

ve artık Roma İmparatorluğunun her köşesinde yayılmaya başlamıştır.

Bugün dahi Hristiyanlık, kökeninin dayandığı Yahudi geleneğinden izler taşır.

Hristiyanların eski ahit dediği kutsal metinler bütünü,

gerçekte Tevrat ve Zebur'un bir derlemesidir.

Yine İsa figürü ise aslında Yahudi Mesih beklentisinin bir yorumu olarak karşımıza çıkar.

Kısacası günümüzde bu iki dini ayrı olarak ele alıyor olsak bile aslında birinin diğerinin içinden çıktığını çok net bir şekilde ifade edebiliriz.

Ayrıca tüm bu sürecin tarihsel koşullar ve değişkenler tarafından şekillendirildiğini de ekleyebiliriz.

Bir inanç düşünün.

İnsanlar aynı tanrıya inanıyorlar, aynı peygamberleri takip ediyorlar ama birbirlerinin dualarını bile yanlış buluyorlar.

Kiliseler bölünüyor, krallar savaşıyor, milyonlarca insan sadece doğru inanç uğruna can veriyor.

Peki gerçekte haklı olan var mı?

Katolikler, Ortodokslar, Protestanlar.

Bugün Hristiyanlık mezheplerini inceleyeceğiz.

Onların nasıl birbirlerinden ayrıldıklarını, neden farklı ibadet ettiklerini, birbirlerini neden farklı gördüklerini anlamaya çalışacağız.

Şimdi hazırsak başlayabiliriz.

Hristiyanlığın ilk yüzyılları kelimenin tam anlamıyla doğru inancı bulma tartışmasıyla geçti.

Bu dönemde Hristiyanlar küçük cemaatler halinde örgütlenmişlerdi

ve bu cemaatler yerel boyutta varlık gösteriyorlardı.

Kudüs, Antakya, İskenderiye, Roma ve daha sonra kurulan Konstantinopolis önemli cemaat merkezleriydi.

Her bölge İsa'nın öğretilerini kendi kültürel ve felsefi geleneğine göre yorumluyordu.

Örneğin İskenderiye okulu Yunan felsefesinden etkilenerek inancı daha mistik ve alegorik yani daha derin bir şekilde yorumlarken

Antakya okulu ise daha literal yani kelime kelime çözümleme ile yorumlayan bir yaklaşım getirmişti.

İlk 300 yılda ortaya çıkan farklı yorumlar ve inanç biçimleri İsa'nın doğası üzerine yeni tartışmaların başlamasına da yol açtı.

En önemli sorulardan biri ise şuydu. İsa tanrı mıdır yoksa tanrı tarafından yaratılmış üstün bir varlık mıdır?

Birçok Hristiyan bu dönemde İsa'nın tanrı olduğuna ve teslisin yani baba oğul ve kutsal ruhun eşitliğine ve birliğine inanıyordu.

Ancak Aryus adında bir din adamı 4. yüzyılın başlarında yeni bir sav ortaya attı.

Ona göre Tanrı, ezeli ve yaratılmamış olandı.

Oğul İsa ise Tanrı tarafından yaratılmış en mükemmel varlıktı.

Bu durumda İsa, Tanrı özünden ayrılıyor ve teslis inancının hatalı olduğu vurgulanıyordu.

Kısacası Aryus'a göre İsa, Tanrı değildi.

325 yılına gelindiğinde bu tartışmalar iyice alevlenmiş durumdaydı.

Roma İmparatoru Konstantin önderliğinde İznik'te toplanan ilk evrensel kilise konsülüyle Aryusçuluk sapkın ilan edildi.

İmparatorluk böylece bu sapkın inancın önünü almış gibi görünüyordu.

Fakat bu durum geçiciydi.

İlerleyen yıllarda bu inanç yeniden alevlenecek ve başta gotlar olmak üzere Avrupa'ya akınlar halinde giren kavimlerin bir bölümü Aryusçu Hristiyanlığı kabul edeceklerdi.

Ancak her şeye rağmen kilise İznik konsülünde büyük bir zafer kazanmıştı.

Bundan itibaren doğru inancı ne olursa olsun kendileri belirleyeceklerdi.

İsa'nın doğası üzerine tartışmalar ilerleyen yıllarda da devam etti.

Örneğin Nestorius'un İsa'da iki ayrı doğa vardır.

Biri insan, diğeri tanrısal iddiası da kilise içerisinde uzun bir süre tartışılmış ve 431 Efes ve 451 Kalkedon konsillerinde bu inanç da kilise tarafından sapkın ilan edilmişti.

Bu aslında kilise içerisindeki ilk ayrılıktı.

Çünkü 451 konsilinden sonra Kıpti, Ermeni ve Süryani gibi doğunun eski kiliseleri resmen Roma kilisesinden ayrılmışlardı.

Şimdi zamanı biraz ileri alalım ve Hristiyanlığın en büyük kırılma noktalarından birine yolculuk yapalım.

Takvimler 1054 yılını gösterdiğinde Hristiyanlık tarihin en büyük ayrılıklarından birini yaşadı.

Batı ve Doğu kiliseleri arasında bir süredir devam eden tartışmalar mevcuttu.

Bunlardan birkaçını örnek olarak verebiliriz.

Mesela bu tartışmalardan biri inanç bildirgesi tartışmasıydı.

Buna göre Batı kilisesi, ayinlerine kutsal ruhun baba ve oğuldan sürdür ettiğini iddia eden bir ifade eklemişti.

Ancak Doğu kilisesi bu durumu kabul etmiyordu.

Onlara göre kutsal ruh yalnızca babadan çıkmıştı.

Bir diğer tartışma konusu ise ayinlerde kullanılan ekmeğin özüyle ilgiliydi.

Batı kiliseleri kominyon ayininde mayasız ekmek kullanırken Doğu Kilisesi mayalı ekmek kullanıyordu.

Ancak en can alıcı tartışma konusu Papa'nın otoritesi ve konumu üzerineydi.

Roma başbiskoposu olan Papa, İsa'nın havarilerinden birisi olan Petrus'un temsilcisi olarak kabul ediliyordu.

Petrus ise zaten İsa'nın temsilcisiydi.

Bu açıdan Roma başbiskoposluğu önemli bir mertebeydi.

Ancak Doğu Kilisesi bu durumu kısmen kabul ediyor olsa da kendi kiliseleri üzerinde Papa'nın otorite sahibi olmasını kabul etmiyordu.

Yani onlara göre Papa Roma'da oturduğu yerden bütün kiliseleri yönetemezdi.

Bu tartışmaların yoğunlaştığı 1054 yılında Papa'nın temsilcisi Kardinal Humbert,

Konstantinopolis'e gelerek Ayasofya'ya dönemin patriği Mihail için hazırlanmış bir aforoz fermanı bıraktı.

Bunun üstüne Patrik de Papa'yı aforoz etti.

Bu olay tarihe Doğu-Batı çizmesi yani Doğu-Batı bölünmesi olarak geçti.

Hristiyanlık resmen iki ana kola ayrılmıştı.

Roma Katolik Kilisesi ve Doğu Ortodoks Kilisesi.

Peki bu iki kilise arasında nasıl farklar vardı?

Şimdi bunu biraz inceleyelim.

Papa önderliğindeki Batı Kilisesi birçoğumuzun da bildiği gibi Katolik Kilisesi olarak anılır.

Katolik kelime anlamı olarak evrensel anlamına gelir.

Bu tanımlamayla Batı Kilisesi kapsayıcı bir boyutu olduğunu vurgulamak istemiştir.

Buna karşılık Ortodoks kelimesi ise doğru inanç anlamına gelir.

Papa Katolik Kilisesi'nde tek otoritedir.

Konstantinopolis patriği ise daha çok simgesel bir gücü elinde barındırır ve bu gücü diğer bazı patriklerle paylaşır.

Doğuda asıl otorite imparatordadır.

Katolik kilisesi ölülerin ruhlarının Araf'ta temizlendiği inancını taşırken Ortodoks kilisesi buna inanmaz.

Onlara göre yalnızca cennet ve cehennem vardır.

İki tarafta Mesih'in günahsız doğduğuna inanırlar.

Ancak Katolikler buna ek olarak Meryem'in de günahsız doğduğunu savunurlar.

Ortodokslar ise Meryem'in tüm diğer insanlar gibi günahkar bir şekilde doğduğuna inanırlar.

Bir diğer farklılık da vaftiz alanındadır.

Ortodoks geleneğinde bir insan vaftiz edilirken tüm vücudu suya batırılır.

Katoliklerde ise bu gelenek genellikle yalnızca vaftiz edilen insanın başına su dökülmesi şeklinde uygulanır.

Bir diğer farklılık alanı ise rahiplerin görünüşleri ve davranışları üzerinedir.

Örneğin Ortodoks rahipler uzun saç ve sakalı inançlarının bir parçası olarak görürken Katolik din adamları daha kısa saçlı ve temiz tıraşlı olma eğilimindedir.

Ayrıca Ortodoks kilisesi evli erkeklerin diakon ve rahip olarak atanmasına izin verir.

Bununla birlikte psikoposlar manastır saflarından seçilir ve bu saatten sonra evli veya bekar kalmalıdırlar.

Katolikler ise bu konuda çok daha katıdırlar.

Bazı muafiyetler mevcut olsa da tüm Katolik rahiplerin bekar olması beklenir.

Katolikler bugün dünyanın en kalabalık Hristiyan mezhebi olmaya devam ediyorlar.

Sayıları neredeyse 1 milyar 300 milyon kişiye ulaşıyor.

Doğu Ortodoks Kilisesi ise kabaca 200-300 milyon arası inananıyla özellikle Doğu Avrupa ve Orta Doğu'da baskın durumda.

Rusya, Ukrayna, Yunanistan, Balkanlar gibi bölgelerde Ortodoks çoğunluklar bulunmakta.

Katolik ve Ortodokslar arasındaki farkları genel hatlarıyla incelediğimize göre şimdi zamanı biraz ileri alma vakti.

1517 yılına gelindiğinde Almanya'da bir keşiş ve ilahiyat profesörü olarak görev yapan Martin Luther adında bir adam ortaya çıktı.

31 Ekim günü Luther hali hazırda görev yaptığı Wittenberg'teki kilisenin kapısına 95 tezini çiviledi.

Bu tezler Katolik Kilisesi'nin bazı uygulamalarına karşı yazılmış eleştirilerdi.

Luther özellikle kilisenin Araf'ta geçirilecek süreyi kısaltmak için Endüljans adı verilen kağıtlar satmasını hedef almış gibi görünüyordu.

Ancak meselenin boyutu daha farklıydı.

Bunun için Luther'in anlayışına kısa bir göz atmamız gerekiyor.

Luther'e göre dinde en yüksek otorite Papa veya gelenek değil, yalnızca kutsal kitap olmalıydı.

Papa da hata yapar, ben de yaparım. Tanrı sözü üstüne söz tanımam diyordu.

Bu anlayış protestanlığın bel kemiği oldu.

Luther'e göre günahlardan kurtuluş, yani cennete kabul sadece imanla ve Tanrı'nın lütfuyla mümkündü.

Buna karşılık Katolik Kilisesi hem imanın hem de yardımlaşma ve benzeri bazı iyi işlerin gerekliliğini savunuyordu.

Luther'in başlattığı bu hareketten zaman içerisinde dört ana protestan akımı doğdu.

Bunlardan ilki Lütercilik'ti.

Bu akım Almanya ve İskandinavya üzerinde hızla yayılmıştı.

1520'lerden itibaren özellikle Alman prenslerin Lüter'e destek vermesiyle Lütercilik kendine geniş yayılma alanları buldu.

Lüterciliğin özelliklerine gelecek olursak en göze çarpan detayın kişinin yalnızca inanç ve iman yoluyla kurtuluşa gittiğini vurgulamasıydı.

Bu doğrultuda bazı ayinlerde değişiklik yapıldı.

Kimileri kaldırıldı ve ayin dili yerel dil olarak kabul edildi.

Günümüzde yaklaşık 80 milyon takipçisiyle Lutercilik en büyük protestan mezheplerinden biridir.

Başta Almanya, İskandinav ülkeleri ve ABD olmak üzere dünyanın çeşitli bölgelerinde Luterci kiliseler mevcuttur.

Bir diğer akımsa Kalvinizm ya da Kalvinciliktir.

Luter'in ardından Avrupa'nın diğer bölgelerinde de reform rüzgarı esmeye başladı.

İşte bu bölgelerden biri de İsviçre'ydi.

Jean Calvin Fransız asıllı bir adamdı.

Ancak kendi reform hareketi İsviçre'de kabul görecekti.

Temelde Luther'a yakın görüşler benimsemişti.

Ancak örneğin tanrısal takdir gibi bazı konularda ondan farklı bir teoloji oluşturdu.

Calvin'e göre tanrının kimi ödüllendirip ödüllendirmeyeceği ezelden beri belirlenmişti.

Ve insanın bunun için çaba göstermesi anlamsızdı.

Çünkü hiçbir eylem bu sonucu değiştiremezdi.

Calvin'in kurduğu düzen, disiplinini, sade ve çalışkan bir Hristiyan yaşamını teşvik ediyordu.

Öyle ki Cenevre şehir devleti adeta bir teokresi gibi yönetilmeye başlandı.

Calvin şehrin yönetimini devraldı ve içki içmekten kumara kadar her şeye dini kurallar doğrultusunda karışmaya başladı.

Bu aşırı sert yönetimin bir sonucu olarak 1538'de şehirden sürgün edilse de 1541'de yeniden geri çağrıldı ve şehrin yönetiminde aktif rol oynamaya devam etti.

Onun görüşleri İskoçya'da Presbyterian Kilisesi'nin, Hollanda'da Reform Kilisesi'nin ve Fransa'da ise Huguenotların temelini oluşturdu.

Yani reformasyon aşamasında Luthercilik dışında bir de Calvinci protestanlık alt kolu oluşmuş oldu.

İngiltere'de ise olaylar biraz daha magazinsel bir boyutta ilerledi.

Kral VIII. Henry karısı Catherine'den boşanmak istiyordu.

Ancak papa bu boşanmaya onay vermedi.

Buna karşılık olarak Henry ise kendi kilisesini kurmaya karar verdi.

Bu boşanma olayı aslında nedenlerden sadece biriydi.

Hatta belki de göstermelikti.

Asıl neden kilisenin kontrolünü ve İngiltere'deki topraklarını ele geçirip buradan elde edilecek geliri hazineye aktarmaktı.

Böylece bugün de İngiltere'de hakim olan Anglikan Kilisesi ortaya çıktı.

Henry başlangıçta teolojik olarak hiçbir değişiklik yapmadı.

Sadece Katolik Kilisesi'nden ayrılmıştı.

Ancak zamanla Anglikan Kilisesi ilahiyatçıları Katolik ve Protestan öğretileri arasında bir orta yol benimsediler.

Kitab-ı Mukaddes İngilizce olarak basıldı ve rahiplerin evliliklerine ve boşanmalarına izin verildi.

Bugün Anglikan Kilisesi özellikle İngiliz milletler topluluğu ülkelerinde yaygın olup 85 milyon kadar inanımıyla dünyanın 3. büyük Hristiyan kominyonu sayılmaktadır.

16. yüzyıl ayrıca Radikal Reform adı verilen aşırı hareketlere de sahne oldu.

Bunlar içerisinde en dikkat çekeni ana baptistlerdi.

Bunlar bebek vaftizine karşı çıkıp kişinin yetişkin olup kendi iman kararıyla vaftiz olması gerektiğini savunuyorlardı.

Ayrıca savaş karşıtlığı ve mülkiyet ortaklığı gibi fikirleri de destekliyorlardı.

Başta Almanya'da ortaya çıkan bu anlayış zamanla İsviçre'ye, oradansa Kuzey Amerika'ya taşınmıştır.

Bugün onların torunları diyebileceğimiz gruplar arasında Mennonitler, Hutteritler ve teknolojiden uzak yaşamlarıyla bilinen Amişler sayılabilir.

Kısacası protestan hareket kendi içinde farklı mezheplere bölünerek çoğalmıştı.

Bu durum Katolik Kilisesi tarafından bazen esprili bir gönderme ile şöyle ifade edildi.

İki protestanı bir odaya koy, üç ayrı kilise fikriyle odadan ayrılırlar.

Bunlardan ilki Baptistlerdi.

1609'da John Smith tarafından Amsterdam'da kurulmuştu.

Baptistler, ana Baptistlerin yetişkin vaftizi fikrini benimsemişlerdi.

Ancak pek çok açıdan daha ılımlıydılar.

Her cemaatin özerk olmasını ve her inanın İncil'i kendi okuması ve anlaması gerektiğini savunuyorlardı.

Günümüze geldiğimizde özellikle ABD'nin de yaygın olduklarını görüyoruz.

18. yüzyıla gelindiğinde ise bir başka önemli hareket ortaya çıktı.

Metodizm.

İngiltere'de John Weasley ve kardeşi Charles Weasley öncülüğünde Anglikan Kilisesi içinde başlayan bir yenilenme hareketi olan metodizm,

metodik bir kutsal hayat vurgusu yaptığı için bu şekilde anıldı.

Metodistler açık hava vaazlarıyla kitlelere ulaştılar, duygusal dini deneyimi önemsediler ve sonunda ayrı bir mezhep haline geldiler.

Özellikle İngiltere işçi sınıfı arasında ve Amerika'da geniş kitlelere ulaştılar.

19. yüzyıla gelindiğinde ise bu kez Amerika'da yeni bir mezhep ortaya çıktı ve yayılmaya başladı.

Bunlar Mormonlardı.

1830'da Joseph Smith tarafından kurulan bu mezhep Uthach merkezli olarak büyümeye başladı.

Mormonlar çok eşlilik gibi tartışmalı uygulamaları nedeniyle Amerikan toplumunda çatışmalar yaşadılar fakat zamanla ana akım bir dini cemaat haline geldiler.

Günümüzde 16 milyon civarı mormon var.

Bu sayı dünya Hristiyan nüfusunun %1'ine bile karşılık gelmiyor.

Ancak ABD'nin de belirgin bir varlıkları olduğunu da eklemek gerekiyor.

Yine 19. yüzyılda Yehova'nın şahitleri ya da 7. gün Adventistleri gibi gruplar da kutsal kitap yorumlarında standart kiliselerden ayrışıp kendi örgütlenmelerini kurdular.

Bu gruplar genelde restorasyonist hareketler olarak anılır.

Amaçları ilk Hristiyanlık modelini yeniden tesis etmektir.

Ana akım Hristiyan mezheplerince genelde mezhep dışı veya kült olarak görülürlerken onlar kendilerini gerçek imanı yaşayan küçük gruplar olarak kabul ederler.

20. yüzyıla geldiğimizde ise yeni bir hareketle karşı karşıya kalıyoruz.

Pentecostal Hareket

Kutsal ruhun armağanlarının örneğin mucizevi şifa ve peygamberlik gibi olguların modern zamanda dahi tezahür ettiğine inanan coşkulu bir hareketti bu.

Pentecostallar, heyecanlı vaazlar, canlı müzik, cemaat eşliğinde yüksek sesli dualar,

hatta transa benzer ruhani deneyimlerle klasik kilise geleneğinden epey farklı bir ibadet tarzı benimsediler.

Başta ana akım protestanlar tarafından şüpheyle karşılansalar da bu hareket özellikle Latin Amerika, Afrika ve Asya'da muazzam bir çekim gücüne sahip oldu.

Günümüzde pentokostal hareketin protestanlar içindeki en büyük alt grup haline geldiği düşünülüyor.

Bunun sebebi özellikle Brezilya ve Güney Kore'de sayılarının hızla artmış olması.

Nijerya'dan Çin'e her yerde yeni pentokostal kiliseler türemesidir.

Kısaca toparlamak gerekirse aslında Hristiyanlık çok fazla bölünmüş olsa da esasen 3 ana mezhep altında toplanmaya devam etti.

Bunlar günümüzde Katolikler, Ortodokslar ve Protestanlardır.

Coğrafi olarak Katolikler özellikle Latin Amerika, Filipinler, Güney Avrupa ve Afrika'nın bazı bölgelerinde çoğunlukken Ortodokslar Rusya, Doğu Avrupa ve Orta Doğu'da yoğundur.

Protestanlar ise Kuzey Avrupa'da başlayan varlıklarını bugün ABD, Sahraaltı Afrika, Kore gibi çok geniş bir coğrafyaya yaymış durumdadırlar.

Kısacası son olarak Hristiyanlığın merkez üssü Avrupa'dan ziyade artık daha küresel bir yapıya bürünmüştür diyebiliriz.

Yüzyıllar boyunca krallıkların kaderini tayin eden, imparatorlara diz çöktüren ve Avrupa tarihini derinden etkileyen bir figür.

Hristiyan aleminin Katolik mezhebindeki en yüksek otoritesi.

Yalnızca ruhani bir lider değil, aynı zamanda diplomasi, siyaset ve kültür sahnesinde de oldukça etkili bir makam bu.

Papa'nın Türkiye'yi ziyaret etmesiyle birlikte gözler yeniden bu kuruma çevrildi.

Peki gerçekte kimdir Papa? Bu otorite nasıl doğdu, nasıl güçlendi ve ne zaman sarsıldı?

Etkisi gerçekten düşündüğümüz kadar büyük mü?

Bugün bu videomuzda bunların hepsini ele alacağız ve bu video sona erdiğinde her biriniz Papa'nın nasıl ortaya çıktığını, nasıl güç kazandığını ve kaybettiğini, etkinli rolünün ne olduğunu tam manasıyla kavramış olacaksınız.

Şimdi çayınızı kahvenize alın ve önünüzdeki birkaç dakikayı bize ayırın.

2000 yıllık soluk kesen bir yolculuğa çıkıyoruz.

Başlamak için geriye dönmemiz gerekiyor.

Epey geriye.

Hz. İsa'nın Filistin topraklarında yürüdüğü, vaaz verdiği günlere.

Zira papanın kim olduğu sorusunun en çarpıcı yanıtı o günlerde yatıyor.

Daha önceki videolarımızdan da hatırlayacağınız gibi Hz. İsa'nın 12 havarisi vardı.

Bu havariler İsa'nın çağırmaya gerilmesinden önce onun yanında yer almış, daha sonrasındaysa inancı yaymak için çaba göstermeye başlamışlardı.

İşte bu havarilerden biri de Petrus'tu.

Petrus, Celile'de dünyaya gelmiş bir balıkçıydı.

İsa ile tanıştıktan sonra onun yanında yer almış ve peygamberin gözde havarisi haline gelmişti.

Matta İncili 16-18'de de ifade edildiği üzere,

Hz. İsa bir keresinde Petrus için,

''Sen Petrus'sun ve ben kilisemi bu kayanın üzerine kuracağım.'' ifadelerini kullanmıştı.

Burada bir kelime oyunu vardı.

Yunanca'da Petrus ya da Petros küçük taş anlamına geliyordu.

Bunun yanı sıra Petra ifadesi ise daha büyük, sağlam kaya anlamında kullanılıyordu.

Bu ifade yüzyıllar boyunca tartışıldı.

Hatta günümüzde bile tarihçiler tam olarak ne ifade ettiğini çözümleyebilmiş değiller.

Bazıları burada ifade edilen kayanın Petrus'un kendisini ve onun kişiliğini temsil ettiğini vurgularlar.

Buna göre İsa kilisenin önderi olarak Petrus'u seçmiş ve onun kilisesinin kaya gibi sağlam bir zemine oturacağını ifade etmek istemiştir.

Peki tüm bunların papalıkla ne alakası var?

Şimdi bu bağlantıyı netleştirmeye çalışalım.

Hz. İsa çağrımağa gerildikten sonra Petrus, tıpkı diğer başka havariler gibi Hristiyanlığı yaymak amacıyla çeşitli yerlere seyahat etmeye başladı.

Bu yolculukların belki de en önemlisi Roma'ya yapılmış olanıydı.

Petrus, dönemin imparatorluğunun başkenti Roma'ya gelmiş, burada kendisine küçük bir Hristiyan cemaati kurmuş ve bu cemaatin liderliğini üstlenmişti.

Ekklesia yani kilise kelimesinin de aslında Yunanca cemaat ya da küçük dini topluluk olduğunu düşünürsek,

burada İsa'nın sözlüğüne ektiği kilisenin Petrus'un temelleri üzerinde inşa edildiğini görürüz.

Ancak Petrus'un önemi tüm bu yaşananlarla da sınırlı değildi.

İmparator Nero döneminde Hristiyanlara karşı başlatılan zulüm politikası esnasında yakalanmış ve idam edilmişti.

Yani o, Hristiyan inancına göre ilk Hristiyan şehitlerinden biriydi ve Roma'da kilisesini kurduğu yerde bu mertebeye ulaşmıştı.

Şimdi bağlantıları netleştirme zamanı.

Petrus'un Roma'da bulunduğu süre boyunca kullandığı bir ünvan vardı.

Roma Başbiskoposu.

O dönemde bu makamın nedenli bir resmiyete sahip olduğunu bilmiyoruz.

Ama bugün bile bu ünvan aktif olarak kullanılmaya devam ediyor.

Peki kim tarafından?

Elbette Katolik Kilisesi lideri olan Papa tarafından.

Tam da bu noktada bir parantez açıp şuna değinmekte de fayda var.

Gerçekte tarihçiler Petrus'un Roma'ya gelip gelmediği, burada bir kilise kurup kurmadığı konusunda yeterli veriye sahip değiller.

Ancak bu yaşananlar Katolik Kilisesi için hep bu şekilde, yani yaşanmış gibi kabul edildi.

Bugün Petrus'un mezarının dahi Vatikan'da yükselen ve papalığın dünyevi varlığını güçlü bir şekilde temsil eden Aziz Petrus Kilisesi'nin altında olduğu iddia edilmektedir.

Tüm bu anlattıklarımızı genel olarak değerlendirdiğimizde karşımıza şu tablo çıkıyor.

Bugün Petrus'un makamında oturan kişi yani Roma başbiskoposu Papa'nın ta kendisidir.

Papa onun mirasını üstlenmektedir.

Silsile şu şekilde ilerler.

Katoliklere göre İsa Tanrı'dır.

Tanrı, dünyevi yönetme yetkisini en güvendiği havarisi olan Petrus'a devretmiştir.

Bugün Petrus'un makamında oturan kişi Papa olduğuna göre bu yetki doğal olarak Papa'dadır.

Kısacası bunların hepsi yaşanmış veya yaşanmamış olsun uzun yıllara yayılmış bir meşruiyet arayışının arka planıdır.

Papanın Petrus'un makamında oturuyor olması ayrıca papalığın kuruluşunu da 2000 yıl öncesine,

Hristiyanlığın yayılmaya başladığı ilk günlere kadar götürmektedir.

Peki o dönemde papa unvanı kullanılıyor muydu?

Şimdi bu konuyu inceleyelim.

Papa kelimesi, antik Yunanca'daki pappas kelimesinden gelmektedir.

Ve baba anlamı taşımaktadır.

Hristiyanlığın ilk yüzyıllarında, özellikle 5. yüzyıla kadar,

Antakya, İskenderiye gibi önemli şehirlerin başbiskoposlarının da zaman zaman bu unvanı kullandıklarını biliyoruz.

Hatta günümüzdeki papaz kelimesi de aslında aynı kökten geliyor.

Ve Doğu Hristiyanlarının bu unvanı erken dönemde daha çok üst mertebede bulunan din adamları için kullandıklarını görebiliyoruz.

Bu yıllarda aslında Roma başbiskoposu kat'i olarak bir üstünlüğe sahip değildi.

İskenderiye, Antakya ve Efes gibi şehirlerdeki diğer başpiskoposlarla eşit görülüyordu.

Ancak Roma başpiskoposları Petrus'un mirasının üstlendikleri gerekçesiyle 4. yüzyıldan itibaren kendi mertebelerinin tüm piskoposlardan üstün olduğunu savunmaya başladılar.

Bu süreçten itibaren Papa unvanı yaygın şekilde Batı Kilisesi tarafından kullanılmaya başlandı.

Aynı süreçte doğudaki kullanım ise daha seyrek bir hale geldi.

Hem Petrus'un mirası hem de Doğu Batı kiliselerinin ayrılığına giden süreçte bu kullanım Batı'nın tek elinde kaldı ve artık Papa dendiğinde tek bir adam yani Roma başbiskoposu akla gelmeye başladı.

Bunu da açıkladığımıza göre şimdi zamanı biraz ileri alalım.

Papalar ve papalık Orta Çağ boyunca güç kazandı.

Bunu artık birçoğumuz biliyoruz.

Ama bu nasıl oldu?

Şimdiye dek anlattığımız süreçte aslında papalığın meşruiyetini nasıl sağladığını ve diğer kiliseler üzerinde nasıl daha yüksek bir mertebeye ulaşmaya çalıştığını gördük.

Ancak bunlar işin dini boyutunu oluşturuyordu.

Orta çağ gelindiğinde papalık siyasi bir güç odağı haline de gelecekti.

Bu siyasi varlığın temeli aslında Avrupa'da kurulan yeni devletlere elçilik heyetleri gönderilmesi ya da onlarla anlaşmalar yapılması yoluyla atılmaya başlanmıştı.

Ancak bu varlığı ete kemiğe bürüyecek olan gelişme 754 yılında yaşanacaktı.

Bu yıl içerisinde Frank Kralı Pepin, Orta İtalya'da ele geçirdiği geniş toprakların bir kısmını Papa'ya bağışladı.

Bu şu anlama geliyordu.

Papa artık dünyevi topraklara ve orduya sahip bir hükümdardı.

Bundan sonra yalnızca kilisenin değil, aynı zamanda bir devletin de başındaydı.

Ve Papa bu devlet aracılığıyla hem manevi hem de dünyevi iktidara sahip olmuştu.

Ancak bundan daha ciddiye alabileceğimiz başka bir gelişme bundan yaklaşık 50 yıl sonra gerçekleşti.

Pepin'den sonra gelen Frank kralı Charlemagne, 800 yılında bizzat Papa III. Leon'un elinden taç giydi.

O andan itibaren Charlemagne bir imparator, Papa ise imparatoru tayin eden kişiydi.

Yani Papa bir krala taç giydirip onu imparatora dönüştürebilirdi.

Bu Papa ve Papalık için muazzam bir güçtü.

Zira birini imparator ilan edebildiğiniz gibi birinden bu unvanı geri de alabilirdiniz.

Nasıl mı?

Tabii ki de onu aforoz ederek.

Antik Yunanca'da ayıklama veya dışlama anlamına gelen aforismos kelimesi dilimizde aforoz olarak karşılık bulmuştu.

Ortaçağ boyunca aforoz, papaların en güçlü silahıydı.

Bu sadece devleti ya da kralları hedef alan bir baskı unsuru değildi.

Aforoz aynı zamanda sıradan halk ve bireyler üzerinde de büyük bir baskı oluşturuyordu.

Bir kral, papa tarafından aforoz edilirse halkın gözünde meşruiyetini yitiriyor,

uyrukları ona itaat etmemeye başlıyordu.

Nitekim Orta Çağ'da aforoz tehdidi, kralları dize getirmek veya istenen politikayı benimsetmek için sıkça kullanılmıştı.

Bunun yanı sıra bu tehdit sadece bir kral ya da önemli mevkiyle yer alan bir insana hedef almıyordu.

Kimi zaman bir ülkeyi ve hatta halkı da hedef alabiliyordu.

Örneğin 13. yüzyılın başlarında Papa Innocentius ile İngiltere kralı Yurtsuz John arasında Canterbury başbiskoposunun atanması yüzünden büyük bir kriz patlak verdi.

Papa'nın seçtiği adayı kabul etmeyen kral, kilise üzerinde kontrol kurmaya çalışınca Papa İngiltere'ye genel bir interdikt yani toplu aforoz uyguladı.

Bu yasaklama sürecinde İngiltere'de ibadetler durmuş, kilisede evlilikler yapılamamış, ölüler kutsanmış topraklara gömülememişti.

Bu durum halk üzerinde muazzam bir psikolojik ve toplumsal baskı yarattı ve en nihayetinde Kral John geri adım atmak zorunda kaldı.

Bu dönemde papalığın gücü hükümdarları atamak ya da onları aforoz etmekle sınırlı da değildi.

11. yüzyıldan itibaren papalar, devasa haçlı seferlerini başlatan figürler olarak karşımıza çıkmaya başladı.

Bu askeri harekatlar papaların çağrısıyla başlıyor, onların manevi otoritesiyle meşrulaştırılıyordu.

1095 yılında Papa II. Urbanus, Clermont Konsili'nde yaptığı ünlü çağrısıyla Avrupa'daki şövalyeleri ve halkları kutsal toprakları kurtarmak üzere doğuya sefere teşvik etmişti.

Bu çağrı sonucunda on binlerce Avrupalı silaha sarıldı ve sonraki 200 yıl boyunca bir dizi Haçlı Seferi düzenlendi.

Seferler dini ya da ekonomik motivasyonlarla yapılsa da Avrupa'nın siyasi haritasını değiştiren,

krallıkları zayıflatıp güç dengelerini yeniden kuran sonuçlar doğurdu.

Haçlı Seferi başlatabilme gücü Papa'ya inanılmaz bir otorite kazandırdı.

Bu seferler ilerleyen yıllarda sadece Müslümanlar üzerine değil, örneğin Güney Fransa'da sapkın olarak ilan edilen Katarlar üzerine de düzenlendi.

Bu da papalığın yeri geldiğinde Avrupa'daki bazı halkları çok az kaynak harcanarak ezebilecek devasa ordular oluşturmasına imkan veriyordu.

Orta Çağ'ı kapatmadan önce son olarak şuna değinmekte de fayda var.

Papalığa bağlı kilise toprakları.

Bu araziler orta çağın görünmez ama devasa kıtaları gibiydi.

Haritalarda kralların toprakları görünürdü ama gerçek iktisadi kütle çoğu zaman manastırların,

psikoposlukların ve patrimonyum denilen kilise mülklerinin içine gömülüydü.

Yani açıkçası bu durumda kilise zengindi demek fazla zayıf kalırdı.

Kilise bazı bölgelerde devletin altında örgütlenmiş başka bir devlet gibiydi.

Kiliseye mülk akışının dört ana kanalı vardı.

Bunların ilki bağışlar yoluyla edinilen topraklardı.

Örneğin yoksul köylü tarlasını, soylu bir aile kalelerinin bir kısmını, kral ise vergi gelirlerini bağışlardı.

İkincisi miras yoluyla kiliseye geçen arazilerdi.

Bir insan öldüğünde malı iki farklı yere gidebilirdi.

Ailesine ya da ruhuna emanet ettiği kiliseye.

Özellikle günahkarlık bilincinin yüksek olduğu dönemlerde insanlar mallarının bir kısmını veya tamamını kiliseye bırakırdı.

Bu miraslar bazen küçük bir tarlaydı, bazen bir köyün gelir hakkı.

Vasiyetlerde sıkça şu ifade geçerdi.

Ruhumun kurtuluşu için.

Üçüncüsü tımar benzeri düzenlemeler yoluyla elde edilen topraklardı.

Örneğin bir soylu veya kral, kiliseye ait bir araziye geçici işletme hakkı verebilir, karşılığında dua edilmesini, asker gönderilmesini veya bir manastır kurulmasını isteyebilirdi.

Toprak kaynağının dördüncü şekli ise zaman içinde manastırların işletmeler kurarak elde ettiği mülklerdi.

Şaraplık bağlar, değirmenler, madenler hatta pazar yerleri gibi.

Şimdi tabloyu biraz daha genişletelim.

Fransa'da 12. yüzyıl civarında kilise toplam tarım arazilerinin yaklaşık üçte birine hükmediyordu.

İngiltere'deki kayıtlar kilisenin adada muazzam mülklere sahip olduğunu açıkça kaydeder.

Burada manastırlar ve psikoposlar kraliyet dışındaki en büyük mülk gruplarıydı.

Alman topraklarında ise daha çarpıcı örnekler vardı.

Bazı psikoposlar yalnızca ruhani lider değil, aynı zamanda prens psikoposlardı.

Ve ordusu, surları, vergi sistemi olan birer teokratik dük gibi davranırlardı.

Sonuç itibariyle papalık ortaçağ boyunca toprakları, tahtları, hazineleri ve hatta orduları kontrol eden devasa bir güç sistemi kurmuştu.

Ancak bu süreç sonsuza dek devam etmeyecekti.

14. yüzyıla gelindiğinde değişim çanları çalmaya başlamış durumdaydı.

İlk kırılma 1300'lü yılların başında gerçekleşti.

Bu dönemde Roma güçlü bazı aristokrat aileler tarafından kontrol edilmeye başlanmıştı.

Özellikle Orsini ve Kolonna aileleri papalığa karşı ciddi bir tehdit oluşturdular.

Bu yüzden 1309 yılında Papa V. Clement, Vatikan'dan ayrılarak Fransa kralının himayesine girdi ve Avignon kentine yerleşti.

Bu sürecin aslında geçici olması bekleniyordu.

Ancak 1309-1377 yılları arasında papalar burada ikamet etmek zorunda kaldılar.

Nihayet 1377 yılında Papa Roma'ya geri döndü.

Fakat bu kez de başka bir sorunla karşı karşıya kalınmıştı.

Avignon'da başka bir papa ortaya çıktı.

Hatta bu süreç içerisinde Pisa'da da bir papa ortaya çıktı.

1378-1417 yılları arasında Katolik Dünya ise aynı anda birden fazla papa ile karşı karşıya kaldı.

Ve bu yüzden kilise otoritesi büyük bir itibar kaybına uğradı.

Evet Avignon papalığı kilisenin otoritesini sarsmıştı.

Fakat asıl büyük kırılma Rönesans ve reform hareketleriyle gerçekleşecekti.

Rönesans döneminde papalar özellikle nepotizm yani yeğencilik yapmaya başlamış, savaşlara katılmış, sanat eserlerine muazzam paralar harcamışlardı.

Yani aslında papalık kutsal bir kurumdan çok bir İtalyan prensliği gibi davranıyordu diyebiliriz.

İnsanlar şunu sormaya başlamış durumdaydı.

Günahı affedenler neden bu kadar dünyevi yaşıyor?

Bu soru papalığın ahlaki zırhını delmiş durumdaydı.

Reform sürecinde ise Papa'nın Tanrı'nın yeryüzündeki temsilcisi olma özelliği reddedilmiş,

kurtuluşun kilise aracılığıyla değil, insanın kendi ahlakı ve ibadetiyle olacağı savunulmuş ve İncil yeniden yorumlanmıştı.

Bunların üstüne matbaanın icadı ve yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanması,

İncil'in farklı dillere çevrilmesine de olanak sağlamış, insanlar kutsal kitaplarını kendi dillerinde okuma fırsatı bulmuşlardı.

Tüm bunların sonucunda doğal olarak kilise muazzam bir otorite kaybı yaşadı.

Bir sonraki adımda ise Aydınlanma ve Fransız devrimi bu otoriteyi daha da sarstı.

18. yüzyılın sonlarına gelindiğinde şöyle bir tabloyla karşılaşıyoruz.

Orta çağda krallara söz geçiren papa artık bunu yapamıyordu.

Kiliseye ait topraklar yok olmuştu.

Papanın artık kendine ait tam teşekküllü bir ordusu yoktu.

Mülklerinin ve gelirlerinin büyük kısmını kaybetmişti.

Hatta papazları bile artık maaşlarını kiliseden değil, görevlerini sürdürdükleri bölgenin krallığından alıyorlardı.

Devletler güç kazanmış, kilise ise güç kaybetmişti.

Sonuç olarak günümüzde papalık, orta çağdaki siyasi güç ve ihtişamından farklı bir profil sergilemektedir.

Artık elinde geniş topraklar, ordular veya dünya siyasetine doğrudan yön verecek yaptırım araçları yoktur.

Modern dünyada papalık yumuşak güç kavramının en etkili örneklerinden biri haline gelmiştir.

Yani papa doğrudan güç kullanarak değil, manevi otoritesi, ahlaki çağrıları ve diplomatik nüfuzu sayesinde dünya üzerinde etki yaratmaktadır.

Vatikan şehir devleti her ne kadar yüz ölçümü itibariyle küçücük bir alını kaplasa da temsil ettiği manevi, siyasi ve kültürel etki son derece derindir.

Çünkü Vatikan bugün bile Birleşmiş Milletler gibi uluslararası platformlarda gözlemci statüsünde yer almakta ve dünya üzerindeki neredeyse her ülkeyle diplomatik ilişkiler sürdürmektedir.

Papanın sözleri sadece 1 milyar 300 milyon civarındaki Katolik için değil, dünya çapındaki birçok insan ve lider için önem taşımaktadır.

Örneğin 2. Jean Paul, 1980'lerde memleketi Polonya'da komünist yönetime karşı gelişen dayanışma hareketini cesaretlendirmiş ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasına giden süreçte manevi bir katalizör rolü oynamıştır.

Benzer şekilde modern papalar küresel çatışmalarda ara buluculuk yapma, barış çağrıları yayınlama ve çeşitli insani krizlere dikkat çekme görevlerini sürdürmektedir.

Papalın 2000 yıllık tarihini en dikkat çekici yönleriyle ele aldığımız bu videomuzun sonuna geldik.

Gelecek videoları kaçırmamak için kanala abone olup bildirimleri açtığınızdan emin olun.

Bir sonraki videoda görüşmek üzere.

Altyazı M.K.