Fernando Macellan: Dünyanın Sonuna Yolculuk - Keşifler Çağı

15. yüzyılın sonlarıyla 16. yüzyılın başları Keşifler Çağının Altın Yıllarıydı.

Portekizli, İspanyol ve İtalyan denizcilerin başını çektiği Avrupalı keşifler,

bu yıllarda bilinen dünyanın ötesine yelken açmış ve okyanusların tehlikeli sularına meydan okuyarak çok sayıda deniz yolculuğu yapmışlardı.

Bu, Avrupalı ülkelerin keşiflerden pay kapabilmek amacıyla adeta amansız bir yarışa giriştiği,

okyanusun ötesinde uzanan verimli toprakların hızla kapışıldığı ve dünya haritasının her yıl tekrar tekrar çizildiği bir değişim çağıydı.

Şimdi bu çağın neden ve nasıl başladığına kısaca bir göz atalım.

Ortaçağ boyunca Batı dünyası için Doğu ülkeleriyle yapılan ticaret büyük bir öneme sahipti.

15. yüzyıla gelindiğinde özellikle uzak doğuda yetişen muskat, tarçın, karanfil gibi baharatlar Avrupa ülkelerinde ağırlığınca altınla takas edilebiliyordu.

Yani bunların ticaretini elinde bulunduran ülke muazzam bir zenginliğe sahip olacaktı.

Ancak bir problem vardı.

Uzak doğuyla Akdeniz ülkeleri arasındaki bağlantıyı kara üzerinden sağlayan ipek ve baharat yollarını kullanarak bu malları Avrupa'ya getirmek oldukça zahmetliydi.

Katır ve deve kervanlarının gidip geldiği bu yolların belli bölümlerinde belli tüccarlar faaliyet gösteriyordu.

Mallar kentlerde ve satış noktalarında onlarca kez el değiştiriyor ve uzak doğudan çıktıktan aylar sonra Avrupa'ya ancak ulaşıyordu.

Ayrıca 15. yüzyıldan itibaren bu yolların Osmanlı Devleti'nin hakimiyetine girmesiyle Avrupalı devletlerin uzak doğuyla olan ticari aktiviteleri sekteye uğramaya başlamıştı.

Buna ek olarak denizcilik alanında yaşanan gelişmeler de artık okyanuslar üzerinde yapılacak uzak yolculukları mümkün kılan bir seviyeye ulaşmıştı.

Böylece ünlü keşifler çağı başlamış oldu.

Christophe Colomb ve Vasco da Gama gibi ünlü kaşifler Avrupalı kralların destek ve teşvikleriyle dünyanın en ücra köşelerine tehlikelerle dolu yolculuklar yaptılar.

Kısa süre içerisinde dünyanın düşünüldüğünden çok daha büyük olduğu ortaya çıktı.

Atlas okyanusunun ötesinde muazzam büyüklükte bir kıta uzanıyordu.

Ve bu muazzam büyüklükteki yeni dünya yeni bir mücadele alanı oluşturdu.

1492 yılında Portekiz ve İspanya Tordesillas adlı bir anlaşma imzalayarak dünyayı kendi aralarında paylaştılar.

Anlaşmaya göre çizginin batısında kalan bölgede keşfedilecek olan her yer İspanya'nın,

doğusunda keşfedilecek olan bölgeler ise Portekiz'in olacaktı.

1518 yılına gelindiğinde bu anlaşmadan elde ettiği imtiyaz sayesinde Portekiz,

Hint okyanusundan Baharat adalarına giden deniz yolunu kontrol altına almıştı.

İspanya ise okyanus ötesindeki Baharat ticaretini Portekizlilere bırakma niyetinde değildi.

Yeni bir rota üzerinden Baharat Adalarına ulaşmanın bir yolunu arıyorlardı.

İşte tam da bu arayış esnasında 38 yaşındaki Portekizli bir denizci,

Kutsal Roma İmparatoru ve İspanya Kralı Şalken'e yeni bir öneri sundu.

Denizcinin adı Fernao de Magalejdi.

İspanya adına çalışmaya başladıktan kısa bir süre sonra isminin İspanyolca karşılığı olan Fernando de Magallanesi benimsedi.

Bugün biz onu Fernando Magellan olarak tanıyoruz.

Magellan, 1480 yılının Şubat ayında Portekiz'in Sabrosa kasabasında soylu bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmişti.

Erken yaşlarda kraliçenin uşağı olarak Portekiz sarayına girmiş,

ilerleyen yıllarda ise Hint okyanusuna düzenlenen bazı seferlere katılarak yön bulma konusunda uzmanlaşmıştı.

Magellan'ın İmparator Şalken'e sunduğu öneri yeniydi.

Ancak kökenin yıllar öncesine uzanan eski bir fikre dayanıyordu.

Dünyanın yuvarlak olduğu 14. yüzyılda bilinen bir gerçekti.

Yalnızca henüz kanıtlanmamıştı.

Eğer bu teori gerçekse Avrupa'dan yola çıkan bir gemi sürekli olarak batıya doğru yolculuk ettiği takdirde er ya da geç doğuya ulaşacaktı.

Bu fikir bir yerlerden tanıdık geliyor değil mi?

Magellan'ın önerisinden yaklaşık 25 yıl geriye gidersek aynı öneriyi İspanyollara başka bir adamın sunduğunu görürüz.

Bu adam hikayesine daha aşina olduğumuz İtalyan kaşif Christophe Colomb'du.

Colomb doğuya ulaşmak umuduyla batıya doğru yelken açmış ancak Baharat Adaları'na yapmayı planladığı yolculuk karşısına devasa bir kıtanın çıkmasıyla engellenmişti.

Gerçi Colomb Hindistan sandığı bu toprakların başka bir kıta olduğunu öğrenmeden ölecekti ama biz lafı uzatmadan konumuza geri dönelim.

Çünkü bu başka bir videonun konusu.

O dönemde Avrupalılar Amerika kıtasının doğusunda başka bir okyanus uzandığını biliyorlardı.

Kaşif Vasconunez de Balboa, 1513 yılında Panama kıstağına ayak basarak Pasifik okyanusunu gören ilk kişi olmuştu.

Ancak bilmedikleri şey bu okyanusa deniz yoluyla nasıl ulaşacaklarıydı.

Bunu öğrenmenin tek bir yolu vardı.

Kıtanın kuzeyine ya da güneyine doğru yolculuk ederek diğer tarafa açılan bir geçit aramak.

Magellan'ın planı kabaca bu arayış üzerine kurulmuştu.

Güney Amerika'nın etrafından dolaşıp bir geçit bulacak ve bu geçidi kullanarak okyanusa çıkacaktı.

Magellan'ın önerisi Mart 1518'de İmparator Sharken tarafından kabul edildi.

Emrine beş gemiden oluşan bir filo verildi.

Donanım açısından bunlar keşifler çağının en iyi teçhiz edilmiş gemileriydi.

Magellan'ın amiral gemisi 100 tonluk Trinidad'dı.

Trinidad'tı. Diğer gemiler San Antonio, Concepcion, Victoria ve Santiago'nun ağırlıkları 120-75 ton arasında değişiyordu.

Bizzat Schalke'nin talebiyle Juan de Cartagena seferin mali denetlemelerini kontrol etmek amacıyla genel müfettiş olarak atanmıştı.

Nihayet Magellan'ın filosu 10 Ağustos 1519'da Sevilla'dan ayrıldı ve Guadalquivir nehrini takip ederek Atlas Okyanusu'na açıldı.

5 geminin toplam mürettebat sayısı 270 kişi civarındaydı.

Fakat sefer tamamlandığında içlerinden büyük bir bölümü hayatta olmayacaktı.

Seferin ilk durağı Atlantik açıklarındaki Kanarya Adaları'ydı.

Magellan yaklaşık 2 gün burada duraklamış ve sefer boyunca mürettebatın ihtiyaç duyacağı temel gıda ürünlerini stoklamıştı.

Bundan sonra gemiler Afrika kıtasının batı şeridini takip ederek güneye doğru inmeye başladı.

Yolculuğun ilk evresi sakindi.

Yine de Atlantik'i geçtikleri esnada ansızın patlak veren şiddetli bir fırtınayla boğuşmak zorunda kalmışlardı.

En sonunda Kasım ayı ortasında yakaladıkları uygun rüzgarla yeni kıtanın güneyine doğru inmeye başlamış

ve ayın sonlarına doğru günümüzde bir Brezilya yerleşkesi olan Rio de Janeiro da karaya çıkmışlardı.

Birkaç gün burada kalarak stoklarını yenilemiş ve sosyalleşme imkanı bulmuşlardı.

Mürettebat yeniden karaya ayak basmış olmanın tadını çıkarıyor,

ayrıca yerlilere demir çubuklar ve oyun kartları gibi basit objeler vererek karşılığında taze yemek alıyorlardı.

Tekrar yola çıktıklarında artık Kasım ayı bitmek üzereydi.

Bir geçit bulmak umuduyla güneye doğru ilerlemeye başladılar.

Rio de la Plata körfezine ulaştıklarında nihayet aradıkları geçidi bulduklarını düşünmüş olsalar da çok geçmeden hayal kırıklığına uğrayarak geri dönmek zorunda kaldılar.

Kıta boyunca uzanan birkaç körfezde aynı hayal kırıklığını yeniden yaşadılar.

Önlerinde uzanan yeni dünya, Magellan ve filosuna geçit vermiyordu.

Sanki bu kıta parçası dünyanın sonuna dek devam ediyor gibiydi.

Atlantik'in bilinmeyen bu karanlık sularında yolculuk yapmak nihayetinde mürettebatı rahatsız etmeye başlamıştı.

Birçoğu bu yolculuğa çıktıkları için pişmanlı.

Günümüzde Arjantin kıyılarında yer alan Puerto San Julián civarına geldiklerinde

Konsepsiyon, San Antonio ve Victoria gemilerinin kaptanları Magellan'a karşı bir isyan başlattı.

Magellan, mürettebat arasında bir süredir devam eden hoşnutsuzluğun farkındaydı

ve bir isyan girişimiyle karşılaşabileceğini hesap etmişti.

İsyan bayrağını çekenlere karşı soğukkanlı ancak acımasız bir tavır takındı.

Magellan'a sadık olan bir grup adam karanlık çökünce filikalara binerek San Antonio ve Victoria'yı ele geçirdiler ve isyanın elebaşlarını idam ettiler.

Tüm bu olanlara şahit olan konsepsiyonun mürettebatı için ise boyun eğmekten ve teslim olmaktan başka bir seçenek kalmamıştı.

1520 yaz aylarında Magellan ve filosu Puerto San Juliandan ayrılırken isyana dahil olan birkaç kişi de diğerlerine ibret olması için bu ıssız ve bilinmeyen topraklarda kaderlerine terk edildi.

Gemiler güneye doğru yol aldıkça hava daha da sertleşiyordu.

Bir keşif seferi esnasında Santiago sığ bir kayalığa çarpmış ve dalgalı denizde sürüklenerek adeta bir enkaza dönüşmüştü.

Gemiler arasında irtibat o kadar zayıftı ki bu kazanın haberi Magellan'a ancak 4 ay sonra ulaştı.

Her ne kadar tayfaların bir bölümü sığındıkları bölgeden kurtarılsalar da Santiago gemisi kaybedilmişti.

Mevcut karışıklığı fırsat bilen San Antonio'nun mürettebatı da kaptanlarını etkisiz hale getirerek memleketlerine doğru yelken açmışlardı.

Yani 1520 Ekim ayına gelindiğinde Magellan'ın elinde artık yalnızca 3 gemi kalmıştı.

Fakat tüm bu olumsuz koşullar birkaç gün içerisinde yerini büyük bir sevince bırakacaktı.

Kötü hava hala devam ediyordu.

Ama nihayet manzara değişmeye başlamıştı.

Okyanus üzerinde boylu boyunca uzanan kara bulutlar bir anlığına aralandığında doğuya doğru açılan geniş bir geçitle karşılaştılar.

Daha sonra burası Magellan Boğazı olarak adlandırılacaktı.

Magellan'ın kendisi ise buradaki topraklara Tierra del Fuego yani ateş toprakları adını vermişti.

Filo, 21 Ekim-28 Kasım tarihleri arasında bu boğazı geçmek için birçok farklı alternatif yolu test etmek zorunda kaldı.

Yüksek gelgitler, güçlü akıntılar ve deniz yosunlarıyla örtülü ölümcül sığlıklar sanki Filo'ya geçit vermemek için bir araya gelmiş gibiydi.

İki okyanustan gelen fırtınalar burada birleşiyordu.

Manzara karla kaplı dağlar ve devasa buzullarla adeta nefes kesiyordu.

Ancak denizcilerin hayal gücünü cezbeden şey, geceleri bu dağlardan yükselen ateşlerdi.

Magellan'ın buraya ateş toprakları adını vermesinin sebebi de buydu.

Mürettebat bu alevlerin kaynağının o bölgede yaşayan yerliler olduğunu düşünmüştü.

Ancak büyük ihtimalle bunlar yıldırım düşmesi sonucu ortaya çıkan ufak çaplı yangınlardı.

Burası dünyanın sonuydu.

Buna rağmen yıldızların konumu Magellan'a doğru yolda olduğunu gösteriyordu.

Bilmediği şey ise önünde uzanan okyanusun ne kadar büyük olduğuydu.

Kasım ayının sonunda Filo nihayet geçidi ardında bırakarak okyanusa ulaşmayı başardı.

İlk gördükleri anda su o kadar durgundu ki Magellan buraya sakin deniz anlamına gelen Mar Pasifico yani Pasifik Okyanusu adını verdi.

Bir süre boyunca kıtanın kıyı şeridini takip ederek kuzeye doğru ilerlediler.

18 Aralık'ta bugünkü Santiago civarına geldiklerinde ise dümenlerini batıya doğru çevirerek okyanusun bilinmez sularına doğru yelken açtılar.

Ancak bu yaptıkları büyük bir hataydı.

Gemilerde yeterli yiyecek stoğu yoktu.

Ellerinde deniz haritaları olmadığı için nereye gideceklerine dair bir şey bilmiyorlardı.

Daha da kötüsü okyanus düşündüklerinden çok daha büyüktü.

Magella'nın mürettebatında bulunan Antonia Pigafetta,

ülkesine döndükten sonra yazdığı kitabında Pasifik'te geçen günleri şu şekilde kaleme almıştı.

Tam 3 ay 20 gün boyunca hiç taze yiyecek olmadan yola devam ettik.

Peksimet yiyorduk.

Fakat bunlara musallat olan kurtlar en iyi yerleri yediğinden geriye kalana artık toz demek daha doğru olurdu.

Günler boyunca leş gibi kokan sapsarı suyu içtik.

Sıçanların tanesi yarım dukadan satılıyordu.

Adamlardan bazılarının üst ve alt dudaklarındaki diş etleri şiştiğinden bunlar artık hiçbir şekilde yemek yiyemiyor bu nedenle de bir süre sonra ölüyorlardı.

Amansız fırtınalar, açlık, susuzluk ve ölümle geçen 3,5 ayın ardından nihayet gemiler taze yiyecek depoladıkları Guam adasına ulaştı.

Buradan ayrıldıktan yaklaşık bir hafta sonra Magellan ve adamları Filipinlere ulaşan ve burada karaya çıkan ilk Avrupalılar oldular.

Bir sonraki durakları ise Cebo adasıydı.

Burada yaşananlar yolculuğun kaderini kökten değiştirecekti.

Seferin mimarı ve amirali olan Magellan yolun büyük ve zahmetli kısmını geride bırakmıştı.

Ancak ne yazık ki bu yolculuğun tamamlandığını göremeyecekti.

Burada dahil oldukları ufak bir çatışma Magellan'ın sonu oldu.

Çok sayıda adamı da onunla aynı kaderi paylaşmıştı.

Geriye kalanlar Cebu'yu terk ettiler ve 2. Kaptan Sebastian Delcano'nun idaresinde yollarına devam ederek Baharat Adaları'nı aramaya başladılar.

Sadece iki gemiyi idare edecek kadar adam kalmıştı.

Bu yüzden neredeyse harabeye dönmüş olan konsepsiyonu ateşe vererek arkalarında bıraktılar.

Endonezya dolaylarında birkaç gün daha dolandıktan sonra nihayet yerel rehberlerin de yardımıyla hedeflerine ulaşmayı başardılar.

Burası Avrupalıların baharat adaları olarak adlandırdığı Maluku Adaları'ydı.

Ellerinde ne var ne yoksa yerli halkla takas ederek yerine başta karanfil olmak üzere tonlarca baharat aldılar.

Ve eve dönüş için gerekli olan yiyeceği depoladılar.

Fakat bir sorun vardı.

Trinidad su almaya başlamıştı ve uzun süreli bir yolculuğu kaldırması mümkün değildi.

Bu yüzden tamirat için geride bırakıldı.

Ancak kısa süre içerisinde Portekizliler tarafından ele geçirildi ve mürettebatı esir edildi.

Geriye kalan son gemi Victoria'ydı.

5 geminin içerisinde en küçük ve en hafif olanı.

Delcano'nun idaresinde Nisan 1922'de batıya doğru yelken açan gemi,

kıyı şeridi Portekizlilerin kontrolünde olduğu için açık denizden yol almak zorundaydı.

Ümit burnuna ulaşmaları okyanusta patlak veren fırtınalar sebebiyle tam 9 hafta sürgün.

Mürettebat yeniden açlıkla mücadele etmek zorunda kaldı

ve Cape Verde adalarına ulaşıp taze erzak depolayıncaya kadar 21 kişi daha hayatını kaybetti.

Nihayet 8 Eylül 1522'de İspanya'nın Sevilla Limanı'na yanaştıklarında

270 kişilik mürettebattan yalnızca 31 kişi hayattaydı.

Yıllar sonra Trinidad'ın İspanya'ya geri dönmesiyle bu sayı 35'e çıktı.

Magellan'ın seferi yüzlerce hayata mal olmuştu.

Ancak sonuçları muhteşemdi.

Tarihte ilk defa dünyanın etrafı dolaşılmış ve gezegenin yuvarlak olduğu kesin olarak kanıtlanmıştı.

Amerika ve Asya arasında devasa bir okyanus uzanıyordu.

Ve dönemin haritacılarını hesap ettiğinden 7000 mil daha uzundu.

Ayrıca bu seferle birlikte Avrupalılar şunu da görmüş oldular.

Dünyanın çevresini karadan dolaşmak mümkün değildi.

Bu yalnızca deniz yoluyla yapılabilirdi.

Tarihçi Lawrence Bergen'in de ifade ettiği gibi Magellan'ın başarısı uzay yarışını kazanmanın Rönesans çağındaki karşılığıydı.

Magellan'ın dünyanın çevresini nasıl dolaştığını konu edindiğimiz bu videomuzun sonuna geldik.

Diğer kaşifler içinde benzer videolar yapmamızı istiyorsanız bunu yorumlarda belirtebilirsiniz.

Bir sonraki videoda görüşmek üzere.

Altyazı M.K.