Deliliğin Sınırlarını Zorlamak - Roma İmparatoru Caligula

Tarih podcast bölümü.

MÜZİK

M.S. I. Yüzyılın başlarında Roma İmparatorluğu gücünün zirvesindeydi.

Milden Atlantik'e dek uzanan sınırları tüm Akdeniz'i çevreliyor,

Galya, İspanya, Anadolu, Kuzey Afrika ve birçok eyalet Roma kurumlarının yönetimi altında Pax Romanum'un getirdiği huzuru paylaşıyordu.

Bunun yanı sıra imparatorluk adeta görkem ve ihtişamla kuşatılmış durumdaydı.

Şehir meydanları devasa anıtlar, kamu binaları ve görkemli tapınaklarla süslenmişti.

Ancak bu ihtişamlı görüntünün ardında gözle görülenden çok daha fazlası vardı.

Roma siyaseti her dönem amansız bir mücadelenin pençesinde olmuştu.

İmparatorluk politikasının dinamiği ayrı kuvvetler tarafından temsil edilen sürekli bir baskıyla şekillenirdi.

Ve bu durum yalnızca Augustus tarafından inşa edilen Pirinkepslik kurumuna özgü de değildi.

Cumhuriyet dönemi Roma'sının cadde ve sokakları, Senato'daki bir koltuk ya da konsüllük uğruna çok defa kanla kirletilmişti.

Tüm bunlara rağmen Caligula, Roma'nın siyasal olarak dingin olduğu dönemlerden birinde,

M.S. 12 yılında huzurlu bir Orta İtalya şehri olan Antium'da dünyaya geldi.

Amcası Tiberius, Augustus'un geriye kalan tek varisi olarak M.S. 14 yılında imparator oldu.

Bu yıllarda Caligula, zamanının büyük bir bölümünü Rennehri civarındaki Roma Lejon kampında babası Germanicus'un yanında geçiriyordu.

Ünü kısa sürede neredeyse babasının kiyle yarışır bir hal almıştı.

Henüz 3-4 yaşlarındayken bir asker gibi giyiniyor, onlarla talim yapıyor ve neşelenmelerine yardımcı oluyordu.

Askerler uğurlu olduğunu düşündükleri için her sefere onda katılmasını istiyordu.

Bir lejyoner botu olan Kaligai'yi giyip içinde kaybolduğu için ona çizmecik anlamına gelen Kaligula lakabını takmışlardı.

Her ne kadar hayatı boyunca bu ünvanı reddetmiş olsa da ölümünden 2000 yıl sonra dahi bu atlanılacaktı.

Caligula'nın bu iyi talihinin tersine dönmesi uzun sürmedi.

Babası Germanicus'un yükselişi amcası İmparator Tiberius'un gözünden kaçmamıştı.

Artık Roma'nın dingin siyaseti yavaş yavaş çalkalanmaya başlıyordu.

Germanicus, M.S. 19 yılında Antakya'da bulunduğu sırada aniden rahatsızlandı ve çok geçmeden hayatını kaybetti.

Ölümü doğal yollardan gerçekleşmiş gibi görünüyordu.

Fakat Caligula'nın annesi Agrippina'nın Tiberius'u suçlaması uzun sürmedi.

Bundan sonra işler aile için daha da kötüye gitmeye başladı.

İlk olarak annesi Agrippina ve kardeşi Nero ihanetle suçlanarak sürgüne gönderildi.

Caligula ise kız kardeşleriyle birlikte önce büyükannesi Livia Augusta'ya,

onun ölümünün ardındansa Antonia Minor'a emanet edildi.

Çok geçmeden bir diğer kardeşi Durussuz Sezar da sürgüne gönderildi.

Tarihçi Seutonius'a göre Caligula bu yıllarda aslında Tiberius'un askerlerinin gözetiminde adeta bir hapis hayatı yaşıyordu.

Buna ek olarak Tiberius'un paranoyasının sınırları her geçen gün daha da derinleşiyordu.

Entrikalar komplolara dönüştükçe saray bunlara tasfiye ve idamlarla karşılık vermeye başlamıştı.

Ancak Tiberius'a duyulan öfke yeni komploların filizlenmesine sebep oldu.

Nihayet son yıllardaki başarısız yönetiminden bitap düşen ve suikastte uğramaktan korkan İmparator,

M.S. 26 yılında tahtı bırakarak Capri adasına çekildi.

Başkentin ve İmparatorluğun yönetimi, Preator muhafızlarının komutanı Seianus'un eline geçmişti.

Ancak entrikaların arkası kesilmiyordu.

Nihayet M.S. 31 yılında Seianus, Tiberius'a ihanet etmekle suçlandı.

İnfaz mektubu senatoda okunana dek hiçbir şeyden haberi yoktu.

İnfazını gerçekleştiren Makro, reator muhafızlarının yeni lideri oldu.

Bundan böyle Roma'nın fiili yöneticisi o olacaktı.

Caligula, sezgileri yüksek, zeki ve doğal rol yapma konusunda oldukça yetenekli bir adamdı.

Bunların bir sonucu olarak geri kalan aile fertlerinin bir kısmı öldürülmesine rağmen hayatta kalmayı başarmıştı.

19 yaşında Tiberius'un yanına Kapri adasına getirildi ve burada onun varisi ilan edildi.

Bir diğer varis ise Tiberius'un hayatta kalan tek oğlu Gemellus'tu.

Tiberius 37 yılında İtalya'ya yaptığı bir yolculuk sırasında Misenum'da öldüğünde taht için en uygun aday yetişkinliğe erişmiş olan Kaligula'ydı.

Takitus'a göre Tiberius'un ölümünde Makro ile birlikte iş birliği yapmıştı.

Öyle ki zehirlendiği iddia edilen imparator bir anlığına kendine gelip yemek istediğinde bizzat reator muhafızlarının lideri Makro tarafından boğularak öldürülmüştü.

Caligula'nın imparatorluğu halk tarafından coşkuyla karşılandı.

Tiberius'un son yıllarında yaratılan terör ortamı Roma'nın tüm resmi kurumlarına gölge düşürmüştü.

Caligula Roma ve Roma halkı için yeni bir dönemin başlangıcını ve umudu temsil ediyordu.

Öyle ki ona Güneş adını vermişlerdi.

Fakat bu yeni dönemin eskisinden çok da iyi olmadığının anlaşılması pek uzun sürmeyecekti.

Tarihçi Seutonius'a göre Caligula'nın aşırılıkları gençlik yıllarında başlamıştı.

İçkiye, eğlenceye ve kadınlara olan düşkünlüğü onun en büyük zaafıydı.

Buna ek olarak suçlulara acı çektirmekten ve işkence etmekten haz duyuyordu.

Ancak Tiberius'un gözetiminde bu duygularını fazlasıyla bastırmak zorunda kalmıştı.

Buna rağmen imparatorluğunun ilk günleri oldukça iyi geçti.

Genel af ilan edildi, casusların bundan böyle kullanılmayacağı duyuruldu.

Gösterişli eğlenceler ve şölenler düzenlendi.

Halka ücretsiz buğday yardımı yapıldı.

Ayrıca Caligula, senatoya karşı da oldukça saygılıydı.

Devletin durumunu halka açıklayan bültenler yayınlıyordu.

Devlet işlerinin hızlanması için çeşitli girişimlerde bulundu.

Tiberius zamanında yapımına başlanan Augustus Tapınağı ve Pompeius Tiyatrosu hızlı bir şekilde tamamlandı.

Roma her zamanki gibi görkemin ve şatafatın örtüsüyle bolluk içinde yaşıyordu.

Ancak bu uzun sürmeyecekti.

Karanlığın çökmesi yakındı.

M.S. 37 yılının sonlarına doğru Caligula ateşli bir hastalık geçirdi.

Herkes ölümünün yakın olduğunu düşünüyordu.

Buna rağmen hayata tutunmayı başardı.

Ve en sonunda hastalığını yenmiş olarak uyandı.

Fakat artık eski Caligula değildi.

Devlet işlerinin kendisinin yokluğunda sorumsuz bir şekilde işlemiş olduğunu görmesi onu endişeye düşürmüştü.

Cumhuriyetin kurumları henüz yok olmuş değildi.

Zira cumhuriyetçiler de halen senatoda kendine yer bulabiliyordu.

Buna ek olarak imparatorun iktidarı da mutlak değildi.

Siyasi düzenin zirvesindeki konumu aslında her daim tehlikedeydi.

Tüm bu ezici gerçeklerin altında bir de suikaste uğrayacağı paranoyasının zihninde yer etmesi Caligula'yı bambaşka bir adama çevirmişti.

Önce uyku problemleri yaşamaya başladı.

Geceleri en fazla 3 saat uyuyabiliyor, uykusu garip ve korkutucu kabuslar tarafından bölünüyordu.

Bir süre sonra huysuzluğu günlük hayatına da yansımaya başladı.

Hastalığından dolayı başlıca komutanlarından biri olan Makro'yu zan altında tuttu ve görevine son verdi.

Tasfiyeler bununla da sınırlı kalmadı.

Çok geçmeden diğer yüksek rütbeli yöneticileri de birer birer görevlerinden aldı.

Saray hiçbir deneyime sahip olmayan, sahne ya da arenada ün kazanmış bazı aristokrat gençlerle doğmuştu.

Şehrin dört bir yanında hoşnutsuzluğa dair fısıltılar dolanıyordu.

Fakat bunlar yalnızca bir başlangıçtı.

Caligula'nın paranoyası kısa bir süre sonra önü alınmaz bir çılgınlığa dönüşecekti.

Etrafında kümelenen tuhaf hikayeler aşırı zalimliğini, şoklu ve alışılmamış aşk maceralarını ya da senatoya karşı olan saygısızlığını tasvir eder.

Seutonius onun kız kardeşleriyle olan ilişkilerini, yüksek dereceden senato üyelerinin eşlerini en yüksek teklifi verenlere satmasını kuzeyde yapar.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin. Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç. Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap. Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

kellik kompleksinden dolayı herkese saçını kazıtmasını emrettiğini

ve gece güneşin doğmasını emrederek sarayının koridorlarında dolaşma alışkanlığını anlatır.

Bu aşırılıkların ve zalimliklerin çevresindekileri etkilemeye başlaması uzun sürmedi.

Bir zamanlar bakımını üstlenmiş olan Antonia Minor öldüğünde

onu onurlandırmaktansa cenazesini sarayın salonundan yemek eşliğinde izlemeyi tercih etti.

Kayın babası Silanos'u boğazını keserek intihar etmeye zorladı.

Kız kardeşi Drusilla ile yaşadığı birliktelik ardı arkası kesilmeyen saray skandallarından yalnızca biriydi.

Drusilla'nın kocasından boşanmasını sağlamış ve sarayda alıkoymuştu.

Çok sevdiği kız kardeşinin ölümü Caligula'nın üstünde derin bir etki yaratsa da bu etki uzun süreli olmadı.

Onu tanrıçı olarak onurlandırdı ve yeniden zevk alemlerine daldı.

Eski konsül Gaius Memmius ile evli olan Lolia Paulina'yı yanına çağırıp kocasından boşanmaya ve ardından kendisiyle evlenmeye zorladı.

Yaklaşık 6 aylık bir birlikteliğin ardından ondan da ayrılarak bu kez 3 çocuk annesi olan Kaysonia ile evlendi.

Aşk hayatı kadın, erkek, genç, yaşlı herkesi içermeye başlamış ve adeta bir sapkınlığa dönüşmüştü.

Roma'nın güç kutupları arasındaki gerginlik en nihayetinde Caligula'yı senatoyla karşı karşıya getirdi.

Artık her fırsatta senatörleri aşağılıyordu.

Onların taleplerini at arabasıyla ilerlerken dinliyor, arkalarından koşarak kendilerine yetişmelerini istiyordu.

Pek çoğuna hizmetkarı gibi davranıyordu.

Alenen senatör eşleriyle birlikte oluyor ve yatakta hangisinin daha iyi olup hangisinin daha kötü olduğunu ulu orta her yerde anlatıyordu.

Zihninde sürekli olarak suikasta uğrayacağı paranoyası vardı.

Bu paranoya bir süre sonra sistematik infazlara dönüşmeye başladı.

En güvenilir adamı Makro ve imparator olduktan sonra evlat edindiği Gemellus bu infazların ilk kurbanlarındandı.

Yarattığı dehşet imparatorluğu çok geçmeden insan öğüten dev bir makinaya evirdi.

Senatörlerin şanslı olan bir kısmı maden işçisi olarak sürgüne gönderiliyordu.

Çoğunlukta bulunan bir diğer kısım ise arenalarda vahşi hayvanlarla dövüşmeye zorlanıyordu.

Bu hayvanların bakım masrafları yüksek olduğu için suçlu bulunan birçok kişi onlara yem ediliyordu.

Birinin aceleyle ya da gelişi güzel değil de sürekli ve çok sayıda küçük darbelerle işkence edilerek öldürülmesinden yanaydı.

Hatta Seutonius'un kaydettiğine göre öyle bir vur ki öldüğünü hissetsin diyordu.

Kötü yönetim aşırı israfla birleşince kısa süre içerisinde Tiberius'tan arta kalan hazine tamamen eridi.

Buğday ambarları kapatıldı ve halk kaderine terk edildi.

Bütçe kısıtlandı, imparatorluk fonları Caligula'nın kişisel ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ayrıldı.

Fakat onun aşırılıklarını dizginleyebilecek bir maden olmadığı çok yakınla anlaşılacaktı.

Elinde avucunda hiçbir şey kalmadığını anlayınca kızının doğumunu bahane ederek halktan bağış toplamaya başladı.

Yeni yasalar ve kanun düzenlemeleriyle kendini ülkedeki tek yasal mirasçı haline getirdi.

Bundan böyle öldürdüğü senatörlerin malları miras olarak kendine kalacaktı.

Bu yasa imparatorluğa daha çok ölüm ve kan getirdi.

İmparatora ise daha fazla para ve daha fazla israf.

Caligula'nın kişisel meydan okumasından tanrılar da kendi payına düşeni almıştı.

Yunanistan'daki tanrı heykellerinin Roma'ya getirilmesini ve başlarının kesilmesini emretti.

Bir çok sanatçıya Caligula'nın büstünün yapılması için siparişler verilmişti.

Böylece başsız kalan yüzlerce heykele imparatorun başı monte edilebilecekti.

Kendi adına hizmet ve ibadet eden rahipler tuttu.

Flamingolar, tavus kuşları, orman horozları, beş tavukları ve sülünler artık onun adına kurban ediliyordu.

Roma imparatorlarının ölümlerinin ardından tanrılaştırılması Roma halkı ve senatosu için yabancı bir uygulama değildi.

Fakat Caligula henüz ölmeden kendini tanrı ilan etmişti.

Bir tanrı gibi giyiniyor ve kendisine bir tanrı gibi davranılmasını istiyordu.

Buna rağmen dünyevi bir lider olarak henüz hiçbir askeri başarısı bulunmuyordu.

Bu konudaki eksikliğini gidermek amacıyla M.S. 40 yılında orduyu toplayarak Britanya'yı fethetmek amacıyla yola çıktı.

Bu seferle birlikte Roma halkı nezdinde yıpranmış olan itibarını yeniden kazanmayı hedefliyordu.

Ancak kendi askerlerinin Caligula'ya duyduğu güvensizlik sonunda Manş denizini geçmeyi reddetmeleriyle sonuçlandı.

İmparator yine de Roma'ya eli boş dönmek istemiyordu.

Britanya'yı fethedemeyeceğini anlamıştı.

En azından deniz tanrısı Neptünüs'e karşı bir zafer elde etmek istiyordu.

Bu nedenle askerlere Manş denizi kıyısındaki deniz kabuklarını toplamalarını emretti.

Bu ganimet onun tanrı Neptünüs'e karşı kazandığı zaferin simgesi olarak kabul edilecekti.

Caligula'nın ordusu bu sefer sırasında Germanya'da sınırlı başarılar elde etti.

Yine de bu başarılar babası Germenikus ya da dedesi Durussus'un başarılarıyla kıyaslanacak düzeyde değildi.

M.S. 40 yılının sonlarıyla 41 yılının başlarında sadece Caligula'yı değil aynı zamanda Prinkepslik rejimini de hedef alan bir dizi komplo hazırlandı.

Başkent Caligula'nın düzenlediği seferin hezimetiyle çalkalanıyordu.

Buna ek olarak israf ve vurdumduymazlık imparatorluğu adeta uçurumun kıyısına sürüklemişti.

Senatörlerin büyük bir çoğunluğu çok geç olmadan harekete geçme taraftarıydı.

Ayrıca Caligula'nın zorbalığı, kibri ve tahmin edilemez oluşu

preatör muhafızlarının dolayısıyla ordunun güvenini kaybetmesine neden olmuştu.

En nihayetinde bu komplo çevresini saran yakın aile bireylerine kadar nüfuz etti.

Ancak Caligula tehlikeyi sezmişti.

Bu sebeple seferden dönüşünden sonra geçen 3 ay boyunca kente girmeyi reddetti.

Burada düşmanlarını kanlı cezalandırmalarla tehdit eden ve tanrı olduğunu hatırlatan bir dizi ürkütücü beyanname yayınlattı.

Ancak Caligula'nın rejim üzerindeki gücü gittikçe azalıyordu.

Bundan dolayı komployu tertip eden kemik kadro asla yok edilemedi.

M.S. 40 yılının sonlarında yapılan bazı tasfiyeler kendini güvende hissetmesini sağladı.

Korkularından arındı ve şehre girmeyi kabul etti.

M.S. 41 yılının Ocak ayının sonlarına doğru yemek yemek ve banyo yapmak bahanesiyle

Palatium oyunlarının düzenlendiği arenadan ayrıldı.

Palatium'un altına inşa edilmiş olan tüneller saraya hızlı erişim sağlıyordu.

Yine de bu yol fazlasıyla ıssız ve tehlikeliydi.

Sonunda yolculuğun bir bölümünde bir grup ordu mensubu tarafından Caligula'nın önü kesildi

ve imparator defalarca bıçaklanmak suretiyle öldürüldü.

Tarihçi Cassius Dion'un da gözlemlediği gibi

bu esnada Caligula bir tanrı olmadığını bizzat deneyimleyerek keşfetmiş oldu.

İmparatorun ölümünün ardından Roma kısa süreli bir kaosun içine düştü.

Cumhuriyetçiler Libertas rejiminin avantajlarını yüksek bir sesle dillendirmeye başlamıştı.

Ancak preyatör muhafızları onlardan hızlı davrandı

ve sarayda saklanan Caligula'nın amcası Claudius'u bularak imparator ilan etti.

Senatörler bir süre daha mücadeleye devam ettilerse de sonuç değişmedi.

Sezar'ın M.Ö. 44 yılındaki ölümünün ardından Cumhuriyetçiliğin ezilmesi için tam 8 yıl geçmesi gerekmişti.

Caligula'nın ölümünden sonra ise bu iş 24 saat içinde halledildi.

Bugün Caligula hakkında bildiklerimizin büyük bir kısmı onun ölümünden yaklaşık 80 yıl sonra yazan Seutonlus'a,

Cassius Dio ile Tacitus'un anlattıklarına ve onu canavar olarak adlandıran Seneca'nın tuttuğu kayıtlara dayanıyor.

Hem çağdaşları hem de günümüz tarihçilerinin bir kısmı tarafından Caligula,

hırs ve arzularını kontrol edemeyen bir sosyopat, kibirli fakat yetersiz bir yönetici,

akli dengesi yerinde olmayan bir imparator olarak ele alınıyor.

Yine de son yıllarda onu sert bir şekilde suçlamaktansa,

yaptıklarını anlamaya çalışan bir tarih anlayışı gelişmiş durumda.

Fakat bu anlayışa göre dahi Galigula, masum kabul edilemeyecek kadar acımasız ve ahlaksızlıklarla dolu bir yaşantıya sahip.

Altyazı M.K.