Cengiz Han'ın Komutanları - Bozkırın Demir Adamları

Tarih podcast bölümü.

Asya'nın çetin bozkırlarında ortaya çıktılar.

Gözlerinde ölüm, kılıçlarında kan vardı.

İsimleri korku ve dehşetle anılıyordu.

Arkalarında harap olmuş şehirler, üst üste yığılmış ceset yığınları

ve kesif bir duman kokusu altında alev almış kasabalar bırakıyorlardı.

Tarihin en acımasız orduları Cengiz Han olarak da bilinen Timuçin adında bir adamın etrafında toplanmıştı.

Ve bu ordular onun her biri birbirinden yetenekli generalleri tarafından idare ediliyordu.

Bu komutanların hepsi Cengiz Han'a sadakatle bağlıydı.

Onun için savaşıyor, onun için öldürüyor, onun için fethediyorlardı.

Onların komutasında Moğollar tüm Asya'ya boyun eğdirmişti.

Belgütay, Cengiz Han'ın baba tarafından üvey kardeşiydi.

Ve zaman içerisinde onun en önemli generallerinden biri haline gelmişti.

Keskin zekası, sivri dili ve diplomatik alandaki yetenekleriyle dikkat çeken deneyimli komutan, ikna konusundaki doğal becerileri sebebiyle Cengiz Han tarafından pek çok ülkeye elçi olarak gönderilmişti.

Ayrıca kaynaklarda anlatılanlar onun savaşmak ve öldürmek hususunda da oldukça başarılı olduğunu göstermektedir.

Efsanevi anlatılarda bir dövüş sırasında Moğolların şampiyon güreşçisi olan Buri Boko'nun boynunu tek bir hamlede kırmayı başardığı rivayet edilir.

Buna karşılık ne yazık ki Belgütay hakkında günümüze pek bir şey ulaşmamıştır.

Ondan yiğit bir savaşçı olarak bahseden Raşidüddin Fazlullah dönemin şartları için oldukça abartılı olarak Belgütay'ın 110 yaşına kadar yaşadığını ifade etmiştir.

Yuan tarihinin yazarı Çinli tarihçi Yuan Shi ise Belgü Tay'ın Mönge Han'ın tahta çıktığı 1251 yılında hala hayatta olduğunu yazmıştır.

Ve bu bilgiye göre Belgü Tay en az 90 yaşına kadar yaşamış olmalıdır.

Cengiz Han'ın en büyük arzusu dünyayı ele geçirmekti.

Ve bu arzusunu yerine getirmek için kendisine sadakatle bağlı, güvenilir komutanlara ihtiyacı vardı.

İşte bu komutanların en iyi örneği Bogurcu Noyan'dı.

Cengiz Han'la henüz Timuçin olarak anıldığı yıllarda küçük bir çocukken karşılaşmıştı.

Ona çalınmış olan atlarını bulmasında yardım etmiş ve ardından babasının Akubaya'nın yanına dönmüştü.

Ancak Timuçin'in aklı kampa döndükten sonra bile bu cesur ve akıllı çocukta kalmıştı.

En sonunda kardeşi Hasar'ı Bogurcu'nun kabilesinin yaşadığı yere göndererek çocuğu kendi kampına getirmesini istemişti.

Bu andan itibaren küçük Bogurcu Timuçin'in en sadık hizmetkarlarından biri oldu.

Han'ın karısı Börte Merkitler tarafından kaçırıldığında Belgütay ve Çelme ile birlikte casusluk yapmak için Merkit kampına sızmıştı.

Timuçin, Cengiz Han ünvanını alıp tüm Moğolların hanı olduğundaysa Çelme ile birlikte Han'ın baş takipçisi olmuştu.

Tatarlarla Dalamurges'te yapılan savaştaki yoğun yağmur yağışı esnasında Cengiz Han'ın başına bir keçe parçası tutmuş ve bütün geceyi kıpırdamadan bu şekilde geçirmişti.

Bu insanüstü çabası dolayısıyla bizzat Han'ın kendisi tarafından takdir edilmiş ve ödüllendirilmişti.

Moğolların gizli tarihinde anlatıldığına göre,

Camoka'ya karşı verilen savaşta bir takip görevindeyken atı bir okla vurulmuş ve bu yüzden geride kalmıştı.

Ancak hemen bir at çalarak yoluna devam etmiş ve orduya yetişmeyi başarmıştı.

Daha sonraları Bogurcu, Cengiz Han'ın oğlu Ögedey'in en sevdiği ve en güvendiği adamı oldu.

Öyle ki ikili arasındaki ilişki bir ast-üst ilişkisinden çok bir arkadaş ilişkisine benziyordu.

Mukali, Borjiginlerin kalıtsal selefleri olan Celair Boyun'a mensuptu.

Kabilesi 1197 yılında yapılan savaşlar sırasında Timuçin'e yenilmiş ve babasıyla amcaları ona boyun eğmek zorunda kalmışlardı.

Bununla birlikte babası Mukali'yi Timuçin'e kişisel hizmetlerini karşılayacak bir köle olarak sunmuştu.

Ancak genç adam yaratılış itibariyle hırçın bir yapıya sahipti.

Bir köle olarak hizmet etmek istemiyordu.

Ve bunu açıkça efendisine bildirmişti.

Çocuğun bu cesaretinden ve açık sözlülüğünden etkilenen Timuçin ise onu ödüllendirmiş ve bu andan itibaren onunla yakın dost olmuştu.

Timuçin'in 1206 kurultayı ile Cengiz Han olmasının ardında Mukaliye 3. Tümenin komutasının yanı sıra doğudaki Minganlar üzerinde de hakimiyet verilmişti.

1211 yılında gerçekleşen ve Kuzey Çin'in fethinin ilk aşamasını temsil eden Yehuling Savaşı'nda önemli bir rol oynamıştı.

Cengiz Han ona öylesine güveniyordu ki Harezm üzerine sefere çıktığında Doğu ordularını onun emrine vermişti.

Sefer için Moğol birliklerinin büyük bir bölümü batıya yönelmişti.

Bu sırada Mukali'nin emrinde ise yalnızca 20-40 bin civarında askerden oluşan bir tümen vardı.

Çin kaynakları yardımcı kuvvetlerle birlikte ordunun mevcudunun 70 bin civarında olduğunu belirtmektedir.

Ne olursa olsun Mukali, Cengizhan batı seferiyle meşgulken kendisine bırakılmış olan askerlerle Kuzey Çin'in neredeyse tamamını ele geçirmeyi başarmıştı.

Ve onun bu başarıları 1223 yılındaki ölümüne kadar kesintisiz bir şekilde devam etti.

Ölümünün ardından onun yerine oğlu Bol atandı.

Ancak babası kadar dirayetli bir komutan olmadığı çok geçmeden anlaşılacaktı.

Zira Kuzey Çin fetihleri Subutay ve Toluyu önderliğinde gerçekleştirilen

1232 yılındaki sefere dek durma noktasına gelmiş hatta gerilemeye başlamıştı.

Cengiz Han'ın ölümünden sonra yazılan Moğolların gizli tarihi ve bazı Cengiz namelerde Cengiz Han'a her zaman sadık kalmış ve hiçbir zorlukta onu terk etmemiş birkaç komutandan bahsedilir.

Bunlar Çelme, Subutay, Kubilay ve Cebe'dir.

Moğolların gizli tarihi adlı eserde bu komutanlara Cengiz'in dört savaş köpeği lakabı verilmişti.

Öyle ki burada yazılan satırlarda onlar, dilleri sivri, çeneleri makas gibi delici, kafaları demir kadar sert, kılıçtan kuyrukları kırbaç gibi keskin savaş köpekleri olarak tasvir edilmişlerdi.

Ve böylesine ürkütücü bir betimleme ile resmedilen Moğol komutanlarından biri de Çelme'ydi.

1160-1207 tarihleri arasında yaşayan Çelme, bazı tarihçiler tarafından Tuva Türklerinden olduğu düşünülen Urankay kabilesine mensuptu.

Babasının Cengiz Han'la olan münasebeti en nihayetinde oğullarının onun ordusuna katılmasının önünü açmış

ve Moğol ordusundaki meritokratik yapı sayesinde hem Çelme hem de kardeşi Subutay bu yapıda zirveye tırmanmayı başarmışlardı.

Gizli tarihte ifade edildiğine göre Çelme daha bebekken babası Çarçuday tarafından Timuçin'e verilmiş

ancak yaşı çok küçük olduğu için ailesine teslim edilmişti.

Bunun üzerine Çarçuday yıllar boyunca oğlunu büyütmüş, yetiştirmiş ve eğitmiş, zamanı geldiğinde ise yeniden Cengiz Han'a vermişti.

Ancak bu noktada kaynaklar Çelmen'in neden Cengiz Han'a verildiği konusunda sessiz kalmaktadır.

Çelme ile ilgili en bilinen olay, Cengiz Han, gelecekte komutanlarından biri olacak Cebe tarafından zehirli bir okla vurulduğunda,

Çelmen'in zehirli kanı emerek onun hayatını kurtarmasıdır.

Ayrıca genç komutan bununla da kalmamış, yaraya sürmek için düşman kampına sızarak süt aramış

fakat süt bulamayınca onun yerine sulandırılmış yoğurt getirmişti.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Yıllar sonra tıpkı babasının hayatını kurtardığı gibi,

Cengiz Han'ın küçük oğlu Tuluy'un da düşman elinde ölecekken hayatını kurtarmıştı.

Sadakati sebebiyle Çelme, Han'ın en sevdiği komutanlarından birine dönüşmüştü.

Öyle ki Cengiz Han kendi kanunlarında geçen 9 suça kadar onu muaf tuttuğunu açıklamış, oğlu Yesun Teki ise 400 Bahadır'ın başına getirerek onurlandırmıştı.

1201 yılında Cengiz Han, Camoka'ya karşı mücadele ettiği bir savaş esnasında boynuna isabet eden bir okla ağır şekilde yaralanmıştı.

Onun iyileşmesinde komutanlarından Çelmen'in nasıl bir rol oynadığından az önce bahsettik.

Ancak bu olay yalnızca ona yardım edenin değil, onu yaralayan kişinin de talihini sonsuza dek değiştirecekti.

Cengiz Han savaşı kazandıktan sonra sanki atı yaralanmış gibi bir sorgulama başlatmış ve onu yaralayan kişinin Çarkuday adında Taçhut kabilesinin Besut klanına mensup genç bir adam olduğunu öğrenmişti.

Daha doğrusu Çarkuday, Han'ın atını vuran oku tutan elin kendisine ait olduğumu bizzat itiraf etmiş ve yaşamasına izin verilirse ömrünün sonuna kadar Han'a sadakatle hizmet edeceğini belirtmişti.

Cengiz Han, savaşçıları arasında cesaret ve açık sözlülüğe oldukça önem verirdi.

Bu sebeple Çarkuday'ı affetmiş, ona Moğol dilinde ok ve silah anlamlarına gelen cebe ismini vermişti.

Bu, Cengiz Han'ın hayatında aldığı en önemli kararlardan biriydi.

Zira ilerleyen yıllarda Cebe, elde ettiği zaferlerle onu pek çok kez umurlandırmayı başaracaktı.

Cebe, bu olaydan yalnız 3 yıl sonra Moğolların en bilinen generallerinden biri haline gelmişti.

1211 yılındaki Çin Seferinde, ana ordunun sol kanadına başarıyla komuta ederek Mukali ve Subutay seviyesine yükseldi.

Song Hanedanına mensup tarihçilerden Zhao Hong, onun Cengiz Han'ın ordusundaki elit birliklere komuta ettiğini,

üçüncü dereceden bir Çin valisine eşdeğer olduğunu yazmıştır.

Ve böylesine bir yükseliş ancak ardı ardına gelen askeri zaferlerle açıklanabilecek türde bir başarının göstergesidir.

Genç komutan, 1218'de Karahıtaylar üzerine başarılı seferler düzenlemiş,

son hükümdar Kuşlu'ya boyun eğdirerek Karahıtay ülkesini Moğol egemenliğine almayı başarmıştı.

Bundan sonra Cebe bizzat Cengiz Han tarafından yürütülen Harezem Seferi'ne katıldı.

1219 yılında beraberindeki az sayıda kuvvetle ağır kış koşulları altında Tiyanşan Dağları geçilini aştı.

Burada Muhammed Şah'ın 50 bin kişilik elit birliklerini gelip üskürtmesi

ya da en azından oyalaması Moğol tarihindeki en büyük askeri başarılardan biriydi.

Bundan sonra Cebe, Subutay'la birlikte 5. Haçlı Seferine katılmak için hazırlık yapan Gürcüler ve Kafkas Bozkır kabilelerini daha sonra ise Kalka Nehri Muharebesinde Kiev Ruslarını yenilgiye uğrattı.

Ancak bu muharebenin ardından Cebe aniden ortadan kayboldu.

Sanki birdenbire tarih sahnesinden silinivermişti.

Tarihçi Stephen Poe, onun Kalka Nehri Muharebesinde bir Kıpçak Türkü tarafından öldürüldüğünü iddia etse de Cebe'nin ölümü halen gizemini korumaya devam etmektedir.

Ve bu gizemli ortadan kayboluşa rağmen Cebe, Çin, Orta Asya ve Doğu Avrupa'da kazandığı zaferlerle Moğol tarihine adını silinmez bir şekilde yazdırmayı başarmıştı.

Asya tarihine giriş adlı kitabında Leon Cahun Subutay'dan bahsederken Cengiz Han'ın siyasetiyle

hazırladığı, yönetimiyle koruduğu her şeyi kılıcıyla tamamlayan, insan kılığına girmiş

bir savaş tanrısı ifadelerini kullanmıştı. Subutay emekli olduğunda 32 millete boyun

eğdirmiş ve bilinen dünyanın büyük bir kısmını atının nalları altında çiğnemişti. Asya'dan

Kavaya uzanan seferleri ona dünya üzerinde en fazla toprak ele geçiren General unvanını

kazandırmıştı. Girdiği her savaştan galip çıkmış hayatı boyunca hiç yenilgi yüzü görmemişti.

Yenilikçi bir komutan olarak kuşatma aletlerini meydan savaşlarında kullanmayı denemiş,

çığır açan stratejik hamle ve taktikleri Ardılları tarafından yüzyıllar boyunca

kullanılmaya devam etmiştir. Subutay Tuva Türklerinden olduğu düşünülen

Orang-Kai kabilesine mensup Çarçuday adında bir demircinin oğluydu.

Tıpkı ağabey Çelme gibi erken yaşlarda kabilesinin yaşam alanı olan Sibirya ormanlarından

ayrılmış ve Cengiz Han'ın ordusuna katılmıştı.

İlk yıllarda Han'ın kapı koruması olarak görevlendirilmiş fakat talihi 1197 yılında

Merkitler üzerine yapılan seferle birlikte değişmeye başlamıştı.

Genç komutan ilk kez bu seferde bağımsız komuta şansı elde etmişti.

sefer sırasında Merkit kampına casus olarak sızmış ve zaferin kazanılmasında büyük rol oynamıştı.

Kaynaklar, 1204 yılında Naiman kabilesi üzerine yapılan askeri seferde öncü birlik komutanı olarak görev yaptığını bildirmektedir.

Bundan sonra 1227 yılına kadar Cengiz Han ve ardından oğlu Ögedey tarafından yürütülen Çin seferlerine katılmış ve önemli başarılar elde etmişti.

Zamanla Cengiz Han'ın ilgisi Orta Asya'ya yönelmeye başladı.

Onun emriyle harekete geçen Subutay, 1217 ve 1219 yıllarında Merkitleri ve onların müttefiki olan Kuman Kıpçak Federe Birliklerini yenilgiye uğrattı.

Moğolların Asya'nın merkezine doğru harekete geçmiş olmaları onları en nihayetinde Muhammed Harzemşah ile karşı karşıya getirdi.

1219-1220 yıllarında Moğollar başta Buhara, Otrar ve Semerkand gibi Orta Asya'nın önemli şehirlerini yerle bir ettiler.

Muhammed Harzem Şah her ne kadar Moğol saldırılarına karşı koymaya çalıştıysa da en sonunda ülkesini terk ederek Hazar denizindeki bir adaya sığınmak zorunda kaldı.

Subutay ve Cebe Cengiz Han tarafından onu takip etmekle görevlendirilmişlerdi.

Ancak Şah'ın sığındığı adada ani bir şekilde ölmesiyle bu görev bir keşif seferine dönüşmüştü.

Bundan sonra Moğol fırtınası Kafkaslara yönelmiş,

önce Gürcüler ardından ise Kıpçaklarla desteklenmiş Vus birlikleri yenilgiye uğratılmıştı.

1223 yılında tamamlanan bu sefer Moğollara yeni toprak kazandırmamışsa da

Subutay'ın Avrupa halkları hakkında bilgi edinmesini sağlamıştı.

1238'de Don Nehri'ni geçen Subutay, 1240 yılına kadar geçen süre boyunca Rusya'nın büyük bir bölümünü ele geçirdi.

1241 yılının başlarında Moğollar 5 farklı bölgeden Avrupa içlerine ilerlemeye başladı.

Legnika ve Mohi savaşlarında Leh birlikleriyle desteklenmiş olan Macar orduları ardı ardına yenilgiye uğratıldı.

Moğolların durmaya niyeti yoktu.

Ancak 1242 yılında Ögedey'in ölüm haberinin karargaha ulaşmasıyla ordu Mualistan'a geri dönmek zorunda kaldı.

Han'ın ölüm haberini aldığında Subutay, Kutsal Roma Germen İmparatorluğunu istila etmenin planlarını yapıyordu.

Ancak bu yeni gelişme bütün planlarını altüst etmişti.

1246 ve 1247 yıllarında Song Hanedanı üzerine başarılı seferler yürüten Subutay,

bu seferlerin ardından emekli olarak Tuğul Nehri kıyısına yerleşti.

Burada huzur içinde öldüğünde 72 ya da 73 yaşındaydı.

Ölümü başta Çin olmak üzere birçok ülkede sevinçle karşılanmıştı.

Buna karşın Orta Asya'nın göçebe halklarının hafızasında Subutay her zaman kendine yer bulmayı başaracaktı.

Cengiz Han'ın Türk ve Moğol komutanları onu zaferden zafere taşımış,

Asya'dan Avrupa'ya uzanan geniş arazi üzerinde onun için at koşturmuş, düşmanla çarpışmış, oluk oluk kan dökmüşlerdi.

Onlar şiddetle şekillenmiş, kaba kuvvetle yoğrulmuş bir çağın en acımasız savaşçılarıydılar.

Uğruna çarpıştıkları imparatorluk birkaç yüzyıl içinde paramparça olmuş, tarihin tozlu sayfalarına gömülmüştü.

Yine de onların başarıları bu tozlu sayfalara işlenmiş olan Moğol tarihinin en çarpıcı bölümünü oluşturmuştu.

Altyazı M.K.

20 koduyla, %20 indirimle

yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.