Bir Zamanlar İngiltere Müslüman Mı Olacaktı?

Tarih boyunca birçok milletin din değiştirdiğini biliyoruz.

Şu anda Müslüman ya da Hristiyan olanlar bir zamanlar Pagan, Zerdüşt, Budist ya da Hinduydu.

Diste epey uzar gider. Bu aslında dünya tarihinde fazlasıyla tanıdık olduğumuz bir konu.

Fakat Hristiyan ya da Müslüman olan bir ülkenin din değiştirerek karşı tarafa geçmesi pek öyle tarih sayfalarında rastlayabileceğimiz bir olay değil.

Dahası tarih boyunca bu tarz girişimler sömürgeci devletlerin dayatmaları dışında kolay kolay gündeme dahi gelmemiştir.

Ancak bugün bunun istisnalarından biri hakkında konuşacağız.

İngiltere, Orta Çağ'ın en büyük Katolik krallıklarından biri.

Gerçekten de İslam'a geçebilir miydi?

Tarihsel olarak baktığımızda bu pek olası görünmüyor.

Buna karşılık Orta Çağ İngiltere'sinde İslam'a geçme durumunun iki kez gündeme gelmiş olması oldukça şaşırtıcı.

Evet, bugünkü videomuzda bu iki olayı ele alacağız.

Tarihsel sürecin nasıl geliştiğini görüp iddiaların ne kadar güvenilir olduğunu tartışacağız.

Ve son olarak da İngiltere gerçekten Müslümanlığa geçebilir miydi bunun bir değerlendirmesini yapacağız.

Hazırsak ilk durağımıza.

1160'lı yılların İngiltere'sine gidiyoruz.

Burada karşımıza çıkan ilk tarihi figür ise İngiltere Kralı 2. Henry.

Henry, dönemin Avrupası'nın en etkili hükümdarlarından biriydi.

Hüküm sürdüğü 1154-1189 yılları arasında Galler, İrlanda ve İskoçya'nın belli bölgelerini hakimiyeti altına almış ve Fransa'daki İngiliz hakimiyetini güçlendirmişti.

Yaptığı kültürel ve ekonomik reformlar sayesinde İngiltere daha önce hiç olmadığı kadar güçlü bir krallık haline gelmişti.

Ancak Henry'nin 1161 yılında aldığı bir karar, İngiltere tarihini derinden etkileyecek bir dizi olaylar silsilesinin ilk basamağı oldu.

Canterbury Başbiskoposu Bechtelbold 1161 yılında ölünce Henry kilise üzerindeki etkisini arttırmak amacıyla

buraya sarayda en çok güvendiği adamlardan biri olan İngiltere Şansölyesi Thomas Becket'i atadı.

Fakat bu atamadan kısa bir süre sonra işler sarpa sarmaya başladı.

Becket görev bölgesine ulaşır ulaşmaz kralla ters düştü.

Artık krala bağlı hareket etmeyi reddediyordu.

Sarayda sürdüğü layık yaşam tarzını değiştirmiş ve kendini kilisenin kutsal savunucusu ilan etmişti.

Bütün bunlar Henry'nin kiliseyi kontrol altına alma planına ters düşüyordu.

İşte bu mesele İngiltere tarihinde Beckett tartışması ya da Beckett anlaşmazlığı olarak adlandırıldı.

Henry ve Beckett arasındaki tartışma giderek kişisel bir hal almış ve doğası gereği uluslararası bir boyut kazanmıştı.

Henry inatçıydı ve Beckett'a karşı kin besliyordu.

Beckett ise hırslı ve aşırı politik bir din adamıydı.

İkisinin de geri adım atmaya niyeti yoktu.

Her ikisi de bu konuda Avrupa'daki diğer ulusların ve kurumların desteğini almaya çalışıyordu.

İşte bunlardan biri de Papa III. Alexander'dı.

Süreç boyunca hem Henry hem de Becket Papa ile çeşitli yazışmalar yapmıştı.

Papa açıkça olmasa da Becket'in tutumundan memnundu ve Henry'nin taleplerini göz ardı ediyordu.

Nihayetinde bu durum kralın konuya daha agresif bir tavırla yaklaşmasına neden oldu.

En sonunda papaya gönderdiği bir mektupta Becket'in Canterbury başbiskoposu olarak kalmasını kabul etmektense Nurettin'in kendisine yaptığı çağrıyı kabul edeceğini bildirdi.

Bu o dönem için oldukça etkileyici bir tehditti.

Peki Henry'nin mektubunda yer alan bu ifadeler tam olarak ne anlama geliyor?

Nurettin kim ve krala nasıl bir çağrıda bulunmuş olabilir?

Şimdi kısaca bunları açıklayalım.

Nurettin Mahmud Henry'nin krallığından çok çok uzakta, toprakları günümüzdeki Suriye ve Irak dolayarında uzanan zengi devletinin sultanıydı.

Hayatını Haçlılara karşı mücadeleye adamış bir adamdı.

Ve bunu yalnızca kendi bölgesinde yapmıyordu.

Orta Doğu'dan kilometrelerce uzaklıktaki krallıklara mektuplar gönderip onların hükümdarlarını İslam'a davet ediyordu.

Aslında Nurettin ve Henry hiçbir zaman birbirlerini görmemişlerdi.

Buna karşılık dönemin iki güçlü hükümdarı olarak aralarında bazı yazışmalar gerçekleşmiş ve bu yazışmaların hepsinde Nurettin, Henry'yi İslam'a davet etmişti.

Yani Henry, papaya gönderdiği mektupta kullandığı Nurettin'in çağrısını kabul etmek ifadesiyle aslında Müslümanlığa geçmeyi kastediyordu.

Ve bu, İngiltere ile Katolik Kilisesi arasındaki gerilimi had safhaya çıkaracak bir tehditti.

Peki Henry bu konuda ne kadar ciddiydi?

Gerçekten de Becket problemi çözülmese İslam'a geçer miydi?

Bunları asla bilemeyeceğiz. Çünkü 1170 yılında Becket'ın kralın şövalyeleri tarafından öldürülmesiyle İngiltere tarihinin en büyük sorunlarından biri kısmen de olsa çözülmüş oldu.

Henry istediğini almıştı. Bu yüzden tehditinde ısrarcı olmadı.

Buna karşılık Henry ile ilgili dikkat çeken bir başka şey ise onun İslam'a karşı her zaman ılımlı bir hükümdar olmasıydı.

Özellikle Sicilya, İtalya ve Endülüs'ten gelen bazı alimleri sarayına almış, onlardan az da olsa Arapça öğrenmişti.

Arap kültürü ve bu kültürün ürettiği entelektüel birikime hakimdi.

Dil bilimci Adelara bazı Arapça eserleri Latince'ye çevirmesi için yükse miktarda ödeme yapmıştı.

Fakat bunların hiçbiri Henry'nin Müslüman olması için yeterli sebep olarak görülemez.

Çünkü o dönemde Avrupa'da Doğu kültürüne karşı muazzam bir ilgi vardı.

Örneğin Henry'den yaklaşık 50 yıl sonra hüküm süren Alman İmparatoru 2. Frederick iyi düzeyde Arapça konuşuyor,

sarayında Arap alimlere, edebiyatçılara ve sanatçılara iş veriyordu.

Fakat o da tıpkı Henry gibi bir Hristiyan olarak doğmuş ve Hristiyan olarak ölmüştü.

İkinci Henry ile ilgili olan kısmı sonlandırdığımıza göre şimdi zamanı biraz ileri alma vakti.

Artık 1200'lü yılların başındayız.

İngiltere'nin idaresi ise Henry'e göre çok daha zayıf ve beceriksiz bir kralın elinde.

Bu kralın adı 1. John.

Fakat John'un durumunu anlamak için ondan önceki süreci de kısaca ele almakta fayda var.

John'dan önce İngiltere tahtında oturan 1. Richard, 3. Haçlı Seferine katılmış ve İngiltere'nin ekonomik kaynaklarının büyük bir bölümünü bu sefer için harcamıştı.

Ancak sefer başarısız olmuş ve Richard, Kudüs'ü ele geçirmeden İngiltere'nin yolunu tutmak zorunda kalmıştı.

Bununla birlikte talihsizlikler bir türlü peşini bırakmıyordu.

Geri dönüş yolunda Kutsal Roma İmparatoru 6. Henry'nin eline düşmüş ve İngiltere, Richard'ın serbest kalması için 150 bin gümüş marka ödemişti.

Bu miktar o yıllarda yaklaşık olarak krallığın 2 yıllık gelirlerine karşılık geliyordu.

1199 yılına gelindiğinde Richard Fransa krallığıyla savaşırken acemi bir okçu tarafından vurularak öldürülünce onun yerine kardeşi John aldı.

Ancak John'un devraldığı krallık az önce de belirttiğimiz nedenlerden ötürü borç içinde yüzüyordu.

Bu yüzden yeni kralın saltanatı başından sonuna dek sorunlarla dolu olacaktı.

John 1202-1204 yılları arasında Fransa'daki toprakların neredeyse tamamını kaybetti.

Bunların içerisinde İngiltere'nin uzun süredir kontrol ettiği Normandiya toprakları da bulunuyordu.

1212 yılında Papa John'u aforoz etmiş ve daha da ileriye giderek artık kendisini bir kral olarak görmemesi gerektiğini ileri sürmüştü.

Dış politikadaki başarısızlık ve kilise ile geliştirdiği kötü ilişkiler John'un imajını kaçınılmaz olarak kötü etkiliyordu.

Ağabey 1. Richard halkın sevgisini kazanmış ve bir kahraman olarak ölmüştü.

Fakat İngiliz halkı John'dan nefret ediyordu.

En sonunda kendi baronları John'a karşı ayaklandı ve bu ayaklanmanın sonucunda kralın soylulara istemeyerek de olsa bazı yetkiler vermek zorunda kaldığı Magna Carta imzalandı.

Gördüğünüz gibi John için işler hiç de iyi gitmiyordu.

Topraklarını kaybetmişti, kiliseyle arası kötüydü ve kendi gücünden feragat etmek zorunda kalmıştı.

Artık yapabileceği tek şey yeni bir müttefik arayışına girmekti.

Ancak Avrupa'da kendisiyle ittifak kuracak kimseyi bulamıyordu.

Doğal olarak Avrupa'nın diğer hükümdarları, aforoz edilmiş ve gözden düşmüş bir kralla birlikte anılmak istemiyorlardı.

En sonunda John, İspanya'nın güneyi ile Afrika kıtasının kuzeyine hakim olan muvahhidlerin sultanı Muhammed el-Nasır ile bir ittifak yapmaya karar verdi.

Bu yıllarda muvahhidler de kuzeyde Fransa ve İber yarımadasında bulunan diğer Hristiyan krallıklar tarafından sürekli olarak tehdit ediliyordu.

John'un zamanlaması mükemmeldi.

Onun muvahhitlere ihtiyacı olduğu kadar muvahhitlerin de ona ihtiyacı vardı.

1212 yılında Kral John'un Endülüs'e gönderdiği elçilik heyeti bizzat Sultan El Nasser tarafından karşılandı.

Heyete eski bir Yahudi olan Dondralı Robert adında kurnaz bir adam liderlik ediyordu.

Robert'ın El Nasser'a ilettiği teklif şöyleydi.

Eğer Müslümanlar İngiltere'nin Fransa'da kaybettiği toprakları geri almalarına yardımcı olurlarsa

Kral John Hristiyanlığı terk edecek ve İslam'a dönecekti.

Böylece uzun süre boyunca El Nasır'ın müttefiki olmuş olacaktı.

Muhammed El Nasır bu teklife nasıl bir cevap verdi bilmiyoruz.

Çünkü Robert resmi toplantılarda her ne kadar Kral John hakkında övgü dolu konuşmalar yapsa da

El Nasır ile yaptığı gizli görüşmelerde kralın aslında sahtekar bir tirandan başka bir şey olmadığını Müslüman sultana iletmişti.

Bu yüzden bu sözde ittifak asla kurulmamıştı.

Bütün bu hikaye aslında tek bir kaynaktan geliyor.

Bu olaylardan yaklaşık 20 yıl sonra yazan Matthew Paris'in Kronika Majorasından.

Diğer çağdaş kaynaklarsa bu ittifak girişimi hakkında tek bir kelime etmiyor.

Şimdi şu soruyu sormak gerek.

Bu hikaye ne kadar güvenilir?

Aslında pek de güvenilir değil.

İlk olarak diğer kaynakların bu hikayeden bahsetmemesi pek doğal görünmüyor.

Evet bazı durumlarda tarihçiler krallarını korur.

Onların yaptığı yanlışları kaleme alırken kendine göre yorumlar ya da bazı hoş olmayan bölümleri sayfaların arasından çıkartırlar.

Ancak tarihçilerin John için böyle bir çabaya girmiş olmaları düşük bir ihtimal.

Zira kendi halkı tarafından dahi sevilmeyen bir kraldan bahsediyoruz.

Olaya şüpheyle yaklaşmamızı sağlayan bir diğer nedense Matthew Paris'in Kral John'dan gerçek manada nefret ediyor olması.

Onun hakkında yazdığı şu ifadeler açıkçası pek de objektif görünmüyor.

Bu yazdıkların çılgınlık gibi gelebilir.

Fakat Kral John'un varlığı cehennemi bile kirletir.

Peki Henry ya da John Müslüman olsaydı bunun sonuçları ne olurdu?

Şimdi de bunu değerlendirelim.

Açıkçası kralları dahi istese İngiltere'nin Müslümanlığa dönmesi o kadar da kolay bir iş değildi.

Bu kararın alındığı andan itibaren oluşabilecek tepkileri az çok hayal edebiliriz.

Şüphesiz ilk tepki halkın kendisinden gelecekti.

İngiltere uzun bir süredir Hristiyan'dı ve halkın kendi geleneklerini terk ederek Müslümanlığı kabul etmesi çok olası değildi.

Henry ve John'a karşı ilk ayaklananlar kendi baronları yani İngiltere'nin solcu sınıfı olacaktı ve kesinlikle halkın desteğini de alacaklardı.

Bunun sonucunda kaçınılmaz bir iç savaş yaşanacak ve bu savaşı kral kazansa dahi yeni dini gelenekleri ülkede köklü bir şekilde yerleştirmek için zamanı olmayacaktı.

İkinci büyük tepki ise Katolik Kilisesi'nden gelecekti.

Kral, Papa tarafından aforoz edilecek ve Avrupa'nın çeşitli krallıkları İngiltere'ye savaş açmak için teşvik edilmeye başlanacaktı.

Hatta büyük bir ihtimalle İngiltere'ye karşı bir Haçlı seferi düzenlenecekti.

Bunun tarihte benzer örnekleri var.

Örneğin Fransa'nın güneyinde yaşayan Katarlar üzerine 14. yüzyılda bir Haçlı seferi düzenlenmiş ve Katarlar adeta soykırıma uğramışlardı.

Eğer İngiltere Müslüman olsaydı Papa kesinlikle bu gücünü İngiltere'ye karşı kullanacaktı.

Yani Henry ya da John İngiltere'yi İslam'a geçirmek için gerekli adımları atmış olsalar dahi bunun sonucunda çok büyük bir ihtimalle başarısız olacaklardı.