Bir Savaş Makinesinin Analizi - Roma Ordusu (Kuruluştan İtibaren Tüm Aşamalarıyla)

İlk kurulduğu yıllarda Roma, Orta İtalya'nın Latium bölgesinde yer alan küçük bir yerleşim yeriydi.

Günümüzde Roma denince akla gelen görkemli ve ihtişamlı kamu binalarının hiçbiri o dönemde henüz inşa edilmemişti.

O günkü Roma, yağmur yağdığında çamura bulanan toprak patikalar,

düzensizce sıralanmış küçük evler ve çitlerle çevrelenmiş birkaç yüzüne araziden ibaretti.

Bir şehirden çok, küçük bir köyü andırıyordu.

Daha sonra uygulanacak karmaşık savaş sistemleri ve iyi teçhiz edilmiş askeri birimlerle karşılaştırıldığında,

o yıllardaki Roma ordusu da tıpkı şehrin kendisi gibi son derece basit ve düzensiz bir yapıya sahipti.

Roma askeri dediğimizde gözümüzün önüne genelde filmlerden, dizilerden ve oyunlardan aşina olduğumuz

Roma lejyonerleri gelir.

Ancak bu dönemde Roma askerleri daha çok şöyle görünüyorlardı.

Bunlar savaş süresince ücretsiz olarak hizmet veren mülk sahibi vatandaş milis kuvvetleriydi.

Büyük bir çoğunluğu M.Ö. 8. yüzyıl Romasında yaşayan çiftçi ve tüccarlardı.

Bu aslında o yıllarda Roma'nın gerçek bir orduya sahip olmadığı anlamına geliyordu.

Vatandaşlar savaş zamanında orduya katılır, savaş sona erdiğinde terhis olarak günlük yaşantılarına geri dönerlerdi.

Devlet bu askerlerin masraflarını karşılamak için bir ödenek ayırıyordu.

Fakat bu miktar oldukça azdı.

Askerler silah ve teçhizatlarını kendi sağlamak zorundaydı.

Bu yüzden ancak maddi durumu iyi olan vatandaşlar orduya katılabiliyordu.

Roma tarihçisi Livius'a göre Roma'nın bu dönemdeki ordusu Roma'yı oluşturan üç kabilenin sağladığı üç bin piyade ve üç yüz süvariden oluşuyordu.

Her kabile orduya bin asker ve yüz süvari gönderiyordu.

Zamanla Roma çevredeki diğer kabileler üzerinde hakimiyet sağlayınca savaş zamanında bunların her birinden bin piyade ve yüz süvari almaya başladı.

Ordu bizzat kral ya da kralın atadığı bir general tarafından idare ediliyordu.

Bu dönemdeki savaşlar küçük ölçekliydi.

Orduların belli bir savaş düzeni yoktu.

Roma'nın düşmanları civar tepelerde yerleşmiş olan Sabinler ve Latinler gibi komşu kabilelerden ibaretti.

Çatışmalar genellikle kadın kaçırma, sığır çalma ya da toprak konusundaki anlaşmazlıklar sonucu meydana geliyordu.

Fakat bu her zaman böyle kalmadı.

Roma ordusu M.Ö. 6. yüzyılda büyük bir değişim geçirdi.

Roma'nın 6. kralı Servius Tullius, Roma'nın askeri sisteminin uzun vadede yetersiz olacağını fark etmişti.

Bu yüzden orduyu daha etkili hale getirmek amacıyla askeri yapıda bir dizi reform gerçekleştirdi.

Roma vatandaşları zenginlik durumuna göre 5 ayrı sınıfa ayrıldı ve Roma ordusu bu 5 sınıfa göre yeniden düzenlendi.

Yeni sistem savaşabilecek her Roma erkeğini gelirine en uygun hizmet alanına yerleştiriyordu.

Örneğin 1. grupta yer alan piyadeler Roma'nın en zengin vatandaşlarıydı.

Ve Yunanistan'daki hoplitler gibi miğfer, zırh, kılıç ve mızrak kuşanıyorlardı.

Buna karşılık sistemin en alt basamağında yer alan 5. gruptaki vatandaşlar en fakir olanlardı.

Bunlar zırhsız bir şekilde Sabanya'da mızrakla savaşıyorlardı.

Servius döneminde yaşanan değişiklik bununla sınırlı değildi.

Romalılar onlara bölgede üstünlük sağlayacak yeni bir savaş sistemi benimsemişlerdi.

Düzensiz ordu yerine askerlerin bir bütün halinde ve organize bir şekilde hareket ettiği Falang sistemine bırakmıştı.

Falangs'ın kökeni Antik Yunanistan'a dayanıyordu.

Bu sistemin Roma'ya, Güney İtalya'da kurulan Yunan kolonileri aracılığıyla 6. yüzyıl civarında ulaştığı düşünülüyor.

Eski düzensiz sistemle karşılaştırılınca Falangs, Roma ordusu için büyük bir yenilikti.

Uygulaması belli bir deneyim gerektirdiği için askerlerin bol bol talim yapması gerekiyordu.

Böylece Roma vatandaşlarının askerlik için ayırdıkları süre uzamıştı.

Falang'sın standart dizilişi 8'erlik hatlardan oluşan uzun bir kalkan duvarı şeklindeydi.

Askerlerin her biri paketlenmiş bir grup gibi tek parça halinde hareket ediyordu.

Romalılar Falang sistemini benimsedikleri ilk yıllarda

düzensiz şekilde savaşan rakiplerine karşı kolaylıkla üstünlük sağlamışlardı.

Fakat Orta İtalya'ya doğru genişlemeye başladıklarında

bu sistemin bazı dezavantajları olduğunu fark ettiler.

Falang's etkili bir savaş taktiğiydi.

Ancak askerlerin yavaş hareket etmesine neden oluyordu.

Birimler açık alanda savaşırken farklı yönlerden gelen saldırıları karşılamak için zamanında pozisyon alamıyorlardı.

Manevra problemi bununla da sınırlı değildi.

Orta İtalya dağlık arazilerden oluşuyordu ve falans düzeni eğimli arazilerde ilerleyebilecek ya da dağ geçitlerini kolaylıkla aşabilecek esnekliğe sahip değildi.

Bölgenin yerlileri vurkaç taktiğini çok iyi uyguluyor, ayrıca uzun menzili silahlar kullanıyorlardı.

Bu tür saldırılar Roma'nın falang satlarını işlevsiz kılıyordu.

Tüm bunlara ek olarak Romalılar M.Ö. 3. yüzyılın başlarında Samnitlerle girdikleri bir dizi mücadeleyi de kaybetmişlerdi.

Artık savaş sistemlerini yeniden gözden geçirmeleri gerekiyordu.

M.Ö. 3. yüzyıl dolaylarında yapılan askeri reformlar Roma ordusunda köklü bir değişim yarattı.

Yeni sistemin adı avuç içi anlamına gelen manipuluslu.

İlk kez Roma tarihçisi Polibius tarafından ele alındığı için günümüzde bu sistem Polibius sistemi olarak da biliniyor.

Bu sisteme göre her bir lejyon 3 ayrı birime ayrıldı.

Bu birimler Hastati, Prinkipes ve Tiliari olarak adlandırılmıştı.

120 kişilik 10 taburdan oluşan Hastati, ordunun ön saflarında yer alıyordu.

Bunlar Roma ordusuna yeni kaydolmuş, eğitimlerini yakın zaman önce tamamlamış genç ve deneyimsiz askerlerdi.

İkinci hattı yine 120 kişilik 10 taburdan meydana gelen Pirinkipes birlikleri oluşturuyordu.

Hastatilerden daha deneyimliydiler.

Ancak Roma'nın en iyi askerleri bunlar değildi.

En kıdemli olanlar 3. safta yer alan ve toplamda 600 kişilik mevcuda sahip triyarilerdi.

Bunlara ek olarak her lejyonda 1200 kişiden oluşan hafif zırhlı veli tesbirlikleri ve ordunun kanatlarını korumakla görevli 300 süvari bulunurdu.

Kabaca bir tanım yapmak gerekirse Manipulus, deneyimsiz ve genç askerlerin ön sırada yer aldığı, daha kıdemli olanların ise ordunun arka saflarını oluşturduğu bir harp sistemiydi.

Bu sistem ayrıca yeni bir dizilişi de beraberinde getirmişti.

Falang sisteminde hatlar düz bir sıra şeklindeydi.

Manipulus'ta ise taburlar dama tahtası şeklinde organize edilen yeni bir diziliş biçimi benimsemişlerdi.

Plinkipes taburları Hastati hattındaki boşlukları, Triari taburları ise Plinkipes hattındaki boşlukları dolduruyordu.

İlk saldırı Hastatiler tarafından Plum adı verilen mızrakların düşman hattına fırlatılmasıyla başlardı.

Bundan sonra kılıçların çekildiği birebir çarpışmalar gerçekleşirdi.

Hastaatiler yorulduğunda onların yerini Pirinkipes birlikleri, Pirinkipesler yorulduğunda ise yerlerini ordunun en deneyimli birimi olan Trieriler alırdı.

Bundan sonra Trierilerin düşmanın işini bitirmesi beklenirdi.

Eğer Trieriler yenilirse artık savaş kaybedilmiş demekti.

Bununla ilgili olarak Roma'da günlük hayatta işlerin kötü gittiği durumlar için kullanılan bir deyim bile ortaya çıkmıştı.

Rem ad triarius redisse yani iş triariye kaldı.

Bu deyim genellikle işlerin çözülmediği durumlarda daha deneyimli birine ihtiyaç olduğunu vurgulamak için kullanılırdı.

Bu dönemde askeri anlamda değişen bir diğer şey ise askerlerin kullandıkları teçhizatlardı.

Hastati ve Prinkipes birlikleri birbirlerine yakın bir donanıma sahipti.

Her iki birimin askerleri birebir çarpışmaya girmeden önce düşman hatlarına fırlattıkları pilumada verilen mızraklar taşırdı.

Bu mızrakların menzili deneyimli bir askerin ellerinde 30 metreye kadar çıkabiliyordu.

Ancak hastaati birlikleri için bu menzil genellikle 15-20 metre civarındaydı.

M.Ö. 3. yüzyıla kadar lejyonlardaki askerler kendi maddi imkanları dahilinde farklı tarz kılıçlar kuşanıyorlardı.

M.Ö. 3. yüzyıla gelindiğinde ise İspanyol çeliğinden üretilen Gladius, Roma askerlerinin kullandığı standart kılıç haline geldi.

Eski kılıçlara göre daha etkili, daha sağlam ve daha ölümcüydü.

O günlerde Gladius kullanan orduların neredeyse tamamı diğerlerine karşı üstünlük kurmuştu.

Savunma için ise Sukutum adı verilen geniş dikdörtgen kalkanlar kullanılmaya başlanmıştı.

Tiryariler ise ilk iki saftan farklı olarak tıpkı falanstakine benzer bir şekilde silah kuşanıyorlardı.

Geleneksel bir mızrak ve yuvarlak bir kalkan.

Ancak falans askerleri kadar hantal değillerdi.

Daha gevşek bir formasyon benimsemişlerdi.

Bu da askerlere bireysel bir şekilde savaşma ve hareket etme imkanı sağlamıştı.

Manipulus eski Roma falansıyla karşılaştırıldığında birimlere daha fazla hareket kabiliyeti sağlıyordu.

Ordu artık en zorlu arazilerde bile hızlı bir şekilde hareket etmeye başlamıştı.

Bu hareketlilik Roma'ya Orta ve Güney İtalya'da genişleme imkanı verdi.

Roma-Kartaca savaşlarında Roma ordusu bu sisteme uygun olarak savaşmıştı.

M.Ö. 218'de Trebian Ehrin Muharebesi'nde Kartaca ordusunun gizlice arkaya dolaşan birliklerini,

Roma askerlerinin geri kalanından uzak tutan birlikler Trierilerdi.

Yine aynı sistem sayesinde M.Ö. 202'de gerçekleşen Zama Savaşı'nda Scipio Afrikanus idaresindeki Roma lejyonları Kartacalı Hannibal Barca'nın ordusunu mağlup etmeyi başarmıştı.

Ancak koşullar hep bu şekilde kalmadı.

Roma'nın sınırları genişledikçe manipulus işlevselliğini yitirmeye başladı.

Yeni bir askeri sisteme ihtiyaç vardı.

Ve bu sistemle birlikte Roma'nın ünlü lejyonerleri ortaya çıkacaktı.

İNTRO

M.Ö. 2. yüzyıl civarında Roma, siyasi, ekonomik ve askeri olarak büyük bir dönüşümün eşiğindeydi.

Cumhuriyet artık bölgesel bir güç olmaktan çıkmış, Akdeniz'in dört bir yanında savaşan güçlü bir devlet haline gelmişti.

Bir önceki bölümde bahsettiğimiz manipulus sistemi, Orta İtalya'nın yerel kabilelerine karşı savaşmak için idealdi.

Ancak sınırlar genişledikçe Roma daha büyük ordulara sahip daha güçlü devletlerle karşı karşıya gelmeye başladı.

Manipulus artık yetersiz kalıyordu.

M.Ö. 105 yılının Ekim ayında gerçekleşen Arausio Savaşı'nda 80.000 kişilik Roma ordusunun Birleşik Cermen kabileleri tarafından yenilgiye uğratılması askeri reformlara olan inancın daha da artmasına neden oldu.

İşte tam da bu noktada Roma'nın içinde bulunduğu açmaz, Roma siyasetinde ve ordusunda etkili bir şahsiyet olan Gaius Marius'a Roma ordusunu yeniden yapılandırma imkanı verdi.

Marius hem askeri hem de siyasi olarak parlak bir kariyere sahipti.

7 kez konsül seçilmişti.

Lejyonları üzerinde Senato'dan daha fazla etkiye sahip olan ilk Roma generaliydi.

M.Ö. 110-105 yılları arasında Numidyalılara karşı kazandığı zaferler askerler ve halk arasında popülaritesinin artmasını sağlamıştı.

Ancak ona asıl ününü kazandıracak olan şey orduda yapacağı reformlardı.

Marius'tan önce Roma ordusu yalnızca mülkiyet sahibi olan vatandaşların katılabildiği kapalı bir yapıya sahipti.

Bu durum orduya katılacak olan lejyonerlerin sayısını kısıtlıyordu.

Marius'un yaptığı ilk şey bu yasaları feshetmek oldu.

Artık mülkiyeti olsun olmasın her Roma vatandaşı orduya yazılabilirdi.

Bu eski sistemin bazı dezavantajlarını ortadan kaldıran önemli bir yenilikti.

Zira mülkiyet sahibi olan askerlerin çoğu çiftçilerden oluşuyordu.

Ve İspanya gibi uzak bir eyalette 10 yıl sürecek bir askeri hizmet küçük bir tarla sahibinin iflası anlamına geliyordu.

Yeni sistem yurtlarında arkalarında bırakacakları tarlaları olmayan uzun süreli askeri hizmete hevesli büyük bir topluluğun önünü açtı.

Bunlar Roma'nın tam zamanlı profesyonel askerleri olacaklardı.

Ayrıca yaşa ve kıdeme dayalı askerlik anlayışı da ortadan kaldırılmıştı.

Hastati, Prinkipes ve Triarilerin yerini her askerin tek tip silahlarla teçhiz edildiği kohort birimleri aldı.

Marius tarafından yeniden geliştirilen Pilum ve Gladius Roma askerlerinin kullandığı standart silahlar haline geldi.

Dikdörtgen şeklindeki kalkan sukutun özellikle ilerleyen yıllarda Romalılar tarafından uygulanacak olan testudo taktiği için vazgeçilmez olacaktı.

Tüm bunlara ek olarak Marius askerlerin tüm erzak ve ekipmanlarını taşımalarına imkan veren bir sırt çantası tasarlamıştı.

Bu çantaya tasarımcısına ithafen Marius'un katırları adı verildi.

Artık Roma askerleri kendi giysilerini taşıyor, kendi kamplarını kuruyor, kendi yemeklerini pişiriyor, yol ve köprüler inşa ediyordu.

Askeri reformdan önce Roma ordusu kartal, kurt, minotor, at ve ayı olmak üzere beş farklı sancak taşıyordu.

Marius tüm Roma lejyonlarını tek bir sembol altında topladı.

Bu sembol Akku ile adı verilen kartal sancağıydı.

Genişleyen sınırların uzun süreli askerlik hizmeti ve daha büyük ordular gerektirdiği bir süredir tartışılıyordu.

Ordunun mevcudunu arttırmak için çeşitli teşviklerde bulunmak bu problemi çözebilirdi.

Buna yönelik olarak Marius'un bir sonraki adımı vatandaşlar için askerlik mesleğini daha çekici hale getirecek yasalar çıkartmak oldu.

Önceki yüzyıllarda Roma askerleri teçhizatlarının masraflarını kendileri karşılıyordu.

Bu da zengin askerlerin daha iyi, fakir askerlerin ise daha kötü bir donanıma sahip olması anlamına geliyordu.

Marius bu uygulamayı tamamen ortadan kaldırdı.

Bundan sonra askerlerin teçhizatları devlet tarafından karşılanacaktı.

Buna ek olarak askerlere hatırı sayılır bir maaş bağlanmıştı.

Ayrıca artık emekli olduklarında yoksul bir hayata dönmüyorlardı.

dönmüyorlardı. Roma ordusuna verdikleri hizmetin karşılığı olarak devlet tarafından bir araziyle

ödüllendiriliyorlardı. Bu şekilde askerlerin geleceklere hakkında endişe duymaları engellenmiş

oluyordu. Ancak bu noktada şunu da belirtmekte fayda var. Askerlere verilen topraklar bazen

bilerek verimsiz arazilerden, dağ yamaçlarından ya da bataklık bölgelerden seçilebiliyordu.

Ordu mensupları için merkezi bir bölgeye uzak ya da toprağın işlemeye elverişsiz olduğu bu tip arazilerin seçilmesi, askerlerin emeklilik ikramiyelerinin her zaman tatmin edici olmadığını gösteriyor.

Bu dönemde en büyük değişiklik ordunun yapılanmasında gerçekleşmişti.

Eski manipulus taburları gitmiş, yerine onlardan daha büyük olan kohort taburları gelmişti.

Şimdi bu yeni sistemi yakından inceleyelim.

Kohort sistemindeki en küçük birim 8 askerden oluşan kontiberniumdu.

Bu askerler aynı çadırda kalıyor, aynı yemeği paylaşıyor, aynı değirmen taşını ve aynı yük hayvanlarını kullanıyorlardı.

Her kontiberniumda askerlere yardım eden iki yardımcı er bulunurdu.

Bunlar savaşlara katılmaz, daha çok yemeğin yapılması, kampın kurulması, yolların açılması, yük hayvanlarının bakımı gibi ayak işlerine bakarlardı.

Yani Kontibernium, 8 asker ve 2 yardımcı olmak üzere toplamda 10 kişiden oluşan Roma ordusunun en alt birimiydi.

Kontiberniumlar dekanusların idaresindeydi.

Bunlar Kontibernium'daki diğer askerler tarafından oylama sonucu seçilirdi.

Hazır lafı açılmışken günümüzde üniversitelerde kullanılan dekan ünvanının da köken olarak dekanus kelimesinden geldiğini araya sıkıştıralım ve devam edelim.

Roma ordusundaki bir üst birim 10 kontiberniumun bir araya gelmesiyle oluşan senturiler yani bölüklerdi.

Bir senturi 80 asker 20 yardımcı er olmak üzere toplamda 100 kişiden oluşuyordu.

Senturiler Roma ordusunun kıdemli askerleri olan senturiyonlar tarafından idare ediliyordu.

Dekanuslar terfi almıyor kendi kontiberniumları tarafından seçiliyorlardı.

Taktik olarak Roma ordusunda bir rolleri yoktu.

Ancak centurionlar farklıydı.

Bunlar Roma'nın kariyer askerleriydi ve terfi alarak bu pozisyona yükseliyorlardı.

Maaşları normal lejyon askerlerinden 10 kat daha fazlaydı.

Her centurionun kendisine yardım eden ikinci bir komutanı yani optiyosu olurdu.

Bu iki adam lejyonun disiplini ve eğitiminden sorumluydu.

sorumluydu.

Savaş esnasında

Centurionlar hattın ön bölümünde

bölüklerini komuta eder,

Optiolar ise en arka safta beklerdi.

Optiolar savaş sırasında

kaçma girişiminde bulunacak askerleri

durdurmak ve gerekirse cezalandırmak

için bu şekilde pozisyon alıyorlardı.

Roma ordusundaki

bir diğer üst birim ise

6 Centuriden oluşan kohort taburlarıydı.

Komuta açısından

özgün bir yapıya sahiptiler.

Kohort içerisindeki en kıdemli Centurion, Kohort'un komutanı oluyor, diğer Centurionlar ise direkt olarak ondan emir alıyorlardı.

Yani başka bir ifadeyle Kohort'un tamamı en deneyimli Centurion'un komutasındaydı.

Bir Centurion öldüğünde ya da emekliye ayrıldığında ondan sonraki en deneyimli kişi onun yerini alıyordu.

Lejyon içerisindeki en kıdemli Centurion, birinci Kohort'un birinci Centurisine komuta eden Primus Pilus'tu.

Bu askerler daha sonra terfi alarak kamp komutanı olabiliyorlardı.

Kohortta toplam 480 asker, 120 yardımcı er bulunurdu.

10 kohortun bir araya gelmesi ve bunlara 120 süvarinin eklenmesiyle ise toplam mevcudu 4920 askerden oluşan bir lejyon meydana geliyordu.

Lejyonlar genellikle Roma'nın müttefiklerinden sağlanan yardımcı kuvvetlerle desteklenirdi.

Bunlar kendi komutanları tarafından idare edilen ve kendi savaş taktiklerini uygulayan birliklerdi.

Çoğunluğu Galyalı kabilelerden ve Cermenlerden oluşuyor, genellikle ordunun süvari açığını kapatıyorlardı.

Lejyonun komutası Senato tarafından belli bir süreliğine bu makama atanan Legatuslarda yani lejyon komutanlarındaydı.

Lejyon komutanının hemen altında ise yine Senato tarafından seçilmiş olan bir askeri tribün yer alırdı.

Bu adamlar genellikle kısa süre sonra senatör olacak, iyi bir siyasi kariyere sahip kişilerdi.

Marius'un reformlarıyla birlikte askerlik eskiden olduğundan çok daha cazip bir hale gelmişti.

Maaşlar çok yüksek değildi.

Buna karşın seferlerde toplanan ganimetler oldukça motive ediciydi.

Özellikle Sezar'ın Galya Seferi gibi büyük çaplı seferlerde.

Ayrıca bu reformlarla birlikte Roma ordusu uzun mesafeler kat etmeye, Roma'dan binlerce kilometre uzaklıkta karargahlar kurmaya ve üç ayrı kıtada savaşmaya uygun hale getirilmişti.

M.Ö. 1. yüzyıl Roma tarihi açısından bir dönüm noktasını temsil eder.

Bu yüzyıl içerisinde Roma Cumhuriyetinin sınırları muazzam bir genişliğe ulaşmış, kanlı bir iç savaş süreci yaşanmış ve MÖ 27 yılından itibaren Cumhuriyet bir imparatorluğa dönüşmüştü.

Bu yüzyıl konsüllerin, diktatörlerin ve imparatorların yükseldiği yüzyıldı.

Bu videomuzda 2000 yıl öncesine bir yolculuk yapıp tüm bu süreç içerisinde Roma ordusunun nasıl bir yapıya sahip olduğuna göz atacağız.

Ordudaki müttefik kuvvetlerden Augustus'un reformlarına, muhafız alaylarının kuruluşundan bir Roma askerinin eğitimine kadar pek çok konuya değineceğiz.

Şimdi arkanıza yaslanın ve benimle gelin. Başlıyoruz.

Daha önceki bölümlerde Roma ordusuna katılmak için en önemli şartın Roma vatandaşlığı olduğunu görmüştük.

Fakat bu koşul M.Ö. 1. yüzyılda özellikle asker ihtiyacının arttığı durumlarda göz ardı edilebiliyordu.

Örneğin Sezar bir lejyonun tamamını Galyalılardan oluşturmuştu.

Bunlar gösterdikleri hizmetin karşılığı olarak zaman içerisinde devlet desteği dahi almışlardı.

Bunun yanı sıra bazı müttefik kralların kendi ordularını Roma lejyonu şeklinde organize ettiği de oluyordu.

Numidya Kralı Yuba'nın ordusunda 4, Galatya Kralı Deiotarus'un ordusunda ise 2 lejyon bulunuyordu.

Galatya lejyonları daha sonra birleştirilerek 22. Deiotariana lejyonu adına almış ve Rom ordusunun bir parçası haline gelmişti.

Tarih boyunca bütün ordularda olduğu gibi Rom ordusunda da teorideki birim mevcutları sahaya nadiren yansıyordu.

Bir önceki bölümden de hatırlayacağımız gibi kohortlar teorik olarak 480 askerden oluşuyordu.

Buna karşılık M.Ö. 48 yılında gerçekleşen Farsalus Muharebesinde Pompeyus'un kohortlarındaki asker sayısı 400'dü.

Öte yandan Sezar'ın Mısır Seferinde bu sayı daha da düşüktü.

İç savaş süresince verilen zayiatlar Sezar'ın lejyonlarından birinin sayısını 1000 askere kadar düşürmüştü.

Ordunun mevcudunun azaldığı bu gibi durumlarda müttefik birliklerin önemi artıyordu.

Romalılar bu birliklere Auxilia adını vermişlerdi.

Genellikle Galyalılardan, Trakyalılardan ve Germenlerden temin edilen askerlerle oluşturuluyorlardı.

Bunlar içerisinde en bilineni Ren Nehri kıyısında yerleşmiş olan Batavi kabilesiydi.

Bataviler imparatorluğa vergi ödemez bunun yerine orduya bol miktarda asker gönderirlerdi.

Tacitus'un kayıtlarına göre bu kabileden alınan asker sayısı zaman zaman 5000'e kadar ulaşıyordu.

Bu tek başına Batavilerden sağlanan güçle bir lejyon oluşturulabileceği anlamına geliyordu.

Müttefikler ilk başlarda ana vatanlarına yakın konuşlanmış olan lejyonlarda görev alıyorlardı.

Fakat imparatorluk döneminde çıkan bazı isyanlar bu uygulamanın değiştirilmesine neden oldu.

Özellikle M.S. 70 yılından itibaren müttefikler imparatorluğun farklı bölgelerinde görev almaya başladılar.

Roma ordusunda Auxilia birliklerine ek olarak Numeri adı verilen paralı askerler de görev alıyordu.

Bunlar tıpkı Auxilia birlikleri gibi müttefik devletlerin vatandaşıydı.

Fakat onlardan farklı olarak orduya katılmaları zorunlu değildi.

Bu işi para için yapıyorlardı.

Müttefik birlikler Roma ordusuna iki farklı şekilde katılıyordu.

Piyadeler ve süvariler.

Lejyonlar yayı askerlerden oluşan devasa savaş makineleri olduğu için özellikle süvarilerden oluşan Auxilia ve Numeri birlikleri Roma ordusu için hayati bir öneme sahipti.

Cumhuriyet ordusunda yer alan Balear sapancıları, Giritokçuları ve Numidia süvarileri imparatorluk döneminde de en çok kullanılan yardımcı birimler olacaklardı.

M.Ö. 31 yılında gerçekleşen Aksiyum Muharebesi Roma Cumhuriyeti'nin son savaşıydı.

Bundan 4 yıl sonra Roma, Oktavianus'un hakimiyetinde bir imparatorluğa dönüştü.

Kendisine Senato tarafından Augustus ve Prinkeps ünvanları verildi.

Sezar'ın varisi siyasi kariyer basamaklarını beklenmedik bir hızla tırmanarak

birkaç yıl içerisinde Roma'daki en güçlü adam haline gelmişti.

Ancak bu gücü korumak için yapması gereken şeyler vardı.

Augustus, yıllarca süren iç savaş sürecinin Roma'nın dinamik askeri yapısıyla yakından ilgili olduğunu fark etmişti.

İmparatorlukta huzuru sağlamak için orduyu kontrol altında tutmak gerekiyordu.

Aksi takdirde rakip komutanların emri altındaki lejronlar birbirleriyle karşı karşıya geliyor, savaşıyor, hatta devletin varlığı için tehdit dahi oluşturabiliyorlardı.

Augustus'un orduda yaptığı askeri reformlar Roma'yı dönem dönem zor durumda bırakan bu açmızı engellemeye yönelikti.

İlk olarak 60 lejyondan oluşan devasa Roma ordusu 28 lejyona indirilerek ordunun mevcudu düşürüldü.

M.S. 900 yılda gerçekleşen Teutoburg Savaşı'nda Cermenlerin 3 Roma lejyonunu yok etmesinin ardından bu sayı 25'e kadar düştü ve yaklaşık olarak gelecek 300 yıl boyunca bir değişikliğe uğramadı.

Buna karşılık lejyonlarda yer alan asker sayısı az da olsa yükseltilmişti.

Bir önceki bölümde her bir lejyonun yardımcı kuvvetler hariç 4920 askerden oluştuğunu görmüştük.

Augustus döneminde yapılan reformlarla 1. Kohort'un mevcudu 480'den 800'e çıkarıldı.

Böylece bir lejyonun toplam mevcudu 5240 askere ulaşmış oldu.

Bu da Augustus döneminde Roma lejyonlarının toplam askeri gücünün kabaca 130 bin civarında olduğunu gösteriyor.

Bunlara yardımcı kuvvetlerin ve paralı askerlerin de eklenmesiyle bu sayı 250 bine kadar çıkabiliyordu.

Bunun yanı sıra imparator, yıllarca orduda hizmet etmiş askerlerin deneyimlerinden faydalanmak için Prefectus Castrorum adı verilen yeni bir rütbe oluşturdu.

Lejyon komutanları yani Legatuslar genel olarak yeni senatör olmuş aristokratlar arasından seçilirlerdi.

Parlak bir siyasi kariyere sahip olsalar da askeri açıdan deneyimsizlerdi.

İşte Prefectus Castrorum yani kamp komutanları onların bu açığını ortadan kaldırmak için Augustus tarafından oluşturulmuş yeni bir pozisyondu.

Kampın sorumluluğu ve komutası, lojistik ve mühendislik işleri, günlük görevlerin askerler arasında dağıtılması bunların sorumluluğundaydı.

Kısacası Prefectus Castrorum, deneyimsiz lejyon komutanına askeri, teknik ve lojistik açıdan yardımcı olan deneyimli bir askerdi.

Augustus orduyu kontrol altında tutmak ve ülke içerisinde huzuru sağlamak için askerlerin sadakatinin lejyon komutanlarına değil kendisine bağlı olması gerektiğini biliyordu.

Bu yüzden askerlerin şartlarının iyileştirilmesi için bir dizi girişimde bulunmuştu.

Lejyonerlerin maaşları artık bizzat imparatora ait hazineden karşılanıyordu.

Ayrıca maaşlar yükseltilmiş, askerlerin emekli olduktan sonra alacakları ikramiyeler iyileştirilmişti.

İmparatorluk döneminde de devam etti.

Ancak isteyen askerler artık arazi yerine para alabiliyorlardı.

Lejyonerlerin maaşlarında ve emeklilik koşullarında yapılan bu gibi iyileştirmeler ordunun sadakatinin imparatorun şahsında toplanmasını sağladı.

Augustus döneminde yapılan en büyük askeri reform, şüphesiz İmparatorluğun başkenti Roma'da kalıcı bir garnizonun kurulmasıydı.

Burada ikamet eden askerler, İmparatorun komproları ve isyanları yıldırmak, şehirdeki asayişi sağlamak için kullandığı muhafız alaylarıydı.

Bunlar İmparatorun en yakın savunma hattıydı.

Senatoya giderken ona eşlik ediyor, gece uyurken onu koruyor ve şehirdeki asayişi sağlıyorlardı.

Hizmet süreleri ve maaşları lejyon askerlerinden farklıydı.

Muhafız alayı askerleri 16 yıl hizmetle yükümlüyken lejyonerler emekli olabilmek için 25 yılı doldurmak zorundaydı.

M.S. 14 yılı itibariyle muhafız alayında hizmet eden askerlerin maaşı 720 denarius olarak belirlenmişti.

Buna karşılık lejyonerlerin aynı sürede aldığı maaş yalnızca 225 denariustu.

Dolayısıyla lejyon askerleri muhafız alaylarına gıpta ederek bakıyorlardı.

Fakat bunun adaletsiz bir uygulama olmadığını belirtmekte fayda var.

Zira muhafız alayları, şehrin asayişini sağlamaları ve imparatoru korumalarının yanı sıra uzun yıllar boyunca Roma İmparatorluğuna elit askeri birimler olarak hizmet edeceklerdi.

İmparatorla birlikte M.S. 1. ve 2. yüzyılda gerçekleşen birçok sefere katılmış ve Roma ordusunun en etkili birimi olduklarını defalarca kanıtlamışlardı.

Son olarak bir Roma lejyonerinin Acemilik sırasında nasıl bir eğitimden geçtiğine göz atalım.

Roma ordusunu başarıya götüren faktörlerin başında şüphesiz sıkı disipline dayalı uzun süreli bir eğitim geliyordu.

Acemi lejyonerler 4 aylık zorunlu bir eğitime girmek zorundaydı.

Bu süreçte uygulanan programlar askerleri fiziksel ve psikolojik olarak savaşa hazırlamayı hedefliyordu.

Eğitimler askeri adım egzersizleriyle başlardı.

İlk olarak erler 5 saat boyunca uygun adımlarla 29 km yol yürütülür,

daha sonra aynı süre içerisinde sırtlarına yüklenen 20.5 kg'lık yüklerle 35 km yol yürümeleri istenirdi.

Bölükten sorumlu yüzbaşı ya da talim çavuşları yavaş hareket edenleri dövmek için askerlerin yanında sopayla yürürdü.

Bundan sonraki aşama savaşa hazırlıktı.

Silahlı talimler ahşap kılıç ve mızraklarla yapılırdı.

Eğitimlerde kalkanla birlikte vücudu etkin bir şekilde korurken mızrak ya da kılıçla nasıl saldırılar yapılacağı gösterilirdi.

Ayrıca acemi erlere yüzme de öğretilirdi.

Sefer sırasında özellikle köprü kurulacak zaman yoksa askerlerin nehirleri yüzerek geçmesi bekleniyordu.

Tüm bunlara ek olarak üstün körü de olsa erlere okçuluk, sapan kullanımı ve at sürme konusunda da eğitimler veriliyordu.

Bu eğitimleri başarıyla tamamlayan erler Roma Lejyonu'na katılma hakkı kazanıyordu.

M.Ö. 3. Yüzyıl Roma İmparatorluğu için pek çok felaketin üst üste geldiği bir dönemdi.

Bu yüzyıl içerisinde İmparatorluk iç ve dış tehditler, ardı arkası kesilmeyen isyanlar, savaşlar, salgın hastalıklar ve aşılması yıllar alacak bir enflasyonla mücadele etmişti.

Augustus'tan itibaren inşa edilen Pax Romana yani Roma Barışı devri artık çoktan geride kalmıştı.

Bu, hırslı siyasetçilerin ve açgözlü generallerin yükselmek amacıyla imparatorluğu adeta yıkımın kıyısına sürüklediği bir yüzyıldı.

235-284 yıllarını kapsayan 49 yıllık dönemde 20'den fazla imparator kanlı mücadeleler vererek tahta çıkmış ve yine bunlardan büyük bir bölümü kanlı bir şekilde tahttan indirilmişti.

Daha önceki bölümlerde Roma ordusunun sürekli gelişerek antik çağın en büyük savaş makinesine nasıl dönüştüğünü ele almıştık.

Şimdi ise sıra bu ordunun prestijini nasıl yitirdiğini ve 3. yüzyıldan itibaren aşamalı olarak nasıl güç kaybettiğini anlatmaya geldi.

3. yüzyılın değişken ve acımasız atmosferi içerisinde imparatorlar bir şeyin kesinlikle farkındaydılar.

Gücü elde tutmak için öncelikle ordunun sadakatine ihtiyaçları vardı.

Ve ordunun sadakati askerlerin alacakları ödemelerin ne kadar yüksek olduğu ile yakından alakalıydı.

Bir önceki bölümde Augustus döneminde lejyonerlerin maaşının 225 denarius olduğunu görmüştük.

Bundan sonraki ilk maaş artışı M.S. 81-96 yılları arasında hüküm süren İmparator Domitianus zamanında yapıldı.

Domitianus yıllık 225 denarius olan lejyoner ödemelerini 300 denarius'a çıkarttı.

Daha rütbeli olan Sancaktar ve Optio gibi askerlerin maaşı 600, bölüklerden sorumlu Centurionların maaşı ise 1200 denaryusa çıkarılmıştı.

Bundan sonra yaklaşık 100 yıl boyunca ücretlerde bir değişiklik olmadı.

Ta ki 193-211 yılları arasında hüküm süren İmparator Septimus Severus, lejyoner maaşlarında %50'lik bir artış yapıncaya dek.

Böylece en düşük rütbeli lejyonerlerin maaşları 450 denaryusa çıkmış oldu.

Severus'un ölümünden sonra tahta çıkan Karakalla ise ücreti ikiye katlayarak askerlerin maaşlarını 900 denarius'a çıkardı.

Fakat bu hamlenin sonuçları ağır oldu.

Askerlerin maaşlarındaki bu orantısız artış finansal olarak Roma İmparatorluğunu yıpratmaya başlamıştı.

Karakalladan sonra tahta geçen imparatorlar her ne kadar bu ücreti düşürmeye çalıştılarsa da başarılı olamadılar.

Zira maaşların düşürülmesine yönelik her girişim lejyonların isyan etmesiyle sonuçlandı.

En sonunda 235 yılında tahta çıkan Maximinus Drax, maaşları yeniden ikiye katlayarak lejyonerlerin aldığı ücreti tam olarak 1800 denarius'a çıkarmak zorunda kaldı.

Ancak maaşların bu kadar arttırılması imparatorluğun 3. yüzyılın geri kalan bölümünde yoğun bir enflasyonla uğraşmasına yol açtı.

Ödemeleri gerçekleştirebilmek için askerlere dağıtılan paranın içerisindeki gümüşün oranı düşürüldü.

Öyle ki 260 yılına gelindiğinde paranın içindeki gümüş oranı 215 yılında basılan paralara göre %95 daha azdı.

Bu durum enflasyonun ateşini daha da körükledi.

Fiyatlar muazzam bir hızla yükselmeye başladı.

İmparator Diokletianus döneminde buğdayın fiyatı Pax Romano döneminde olduğundan 67 kat daha fazlaydı.

Buna karşılık 3. yüzyılda artan tek şey maaşlar ve yüksek enflasyon değildi.

Bir önceki bölümde 1. yüzyılda lejyonerlerin hizmet süresinin 25 yıla sınırlı olduğunu görmüştük.

25 yılı dolduran askerler emekliye ayrılıyor ve verdiği hizmetin karşılığı olarak bir araziyle ya da emeklilik ikramiyesiyle ödüllendiriliyordu.

Ancak 3. yüzyılda koşullar 1. yüzyılda olduğundan çok daha çetindi.

İsyanlar ve savaşlar askerlerin terhis süresini uzatabiliyordu.

244 yılında askerlerin görev süresi 1 yıl uzatılarak 26 yıla çıkarıldı.

Ancak bu süreyi dolduran askerler nadiren terhis olabiliyorlardı.

Bu da aslında bu dönemde hizmet sürelerinin bundan daha uzun olduğunu gösteriyor.

Öyle ki 270 yılına gelindiğinde Partika 2 lejyonunda 30 yılı aşkın süredir hizmet eden pek çok asker vardı.

Geç imparatorluk dönemine geldiğimizde ise askerlik eskiden olduğu gibi onurlu ve cazip bir meslek olarak görülmüyordu.

Ölen kıdemli askerlerin yeri çok zor doluyor, yeni atananlar yeterli eğitimden geçmeden göreve başlamak zorunda kalıyordu.

Dönem dönem lejyonlarda kağıtları doldurmak için asker bulmanın zorlaştığı dahi oluyordu.

Bu durum orduda hizmet etme yükümlülüğünün zaman içerisinde nesilden nesile aktarılmasına imkan veren yeni bir sistemin önünü açtı.

Roma ordusunda hizmet eden subayların çocuklarını bir asker olarak yetiştirmesi bekleniyordu.

Buna ek olarak gönüllü asker bulmak da kolay değildi.

Orduya katılımı arttırmak için kazanılacak ganimetten gönüllü askerlere büyük paylar verilmeye başlanmıştı.

Bir sonraki adım kölelerin orduya alınması oldu.

Sayıları çok fazla değildi.

Ancak bu imparatorluk tarihinde daha önce hiç görülmemiş bir uygulamaydı.

Ordu için asker bulmanın zorlaşması, ayrıca bulunan askerlerin istenilen niteliklerden uzak olması ordudaki müttefik birliklerin önemini arttırmıştı.

M.S. 3. yüzyıldan itibaren Roma ordusundaki müttefik birliklerin sayısı aşamalı olarak yükseldi.

4. yüzyıla gelindiğinde Roma lejyonlarının önemli bir bölümü Cermen kökenli askerlerden oluşuyordu.

Bunların çok azı Latince biliyordu.

Orduya katılmadan önce aldıkları kısa süreli eğitimle ise Roma kültürünü üstün körü bir şekilde tanıma fırsatları oluyordu.

Yani 4. yüzyıla gelindiğinde Roma'nın ordusu büyük bir oranda müttefik birliklere bağımlı hale gelmişti.

Bununla birlikte ordunun yapısında da genel bir değişim yaşanmıştı.

Daha önceki videolarda ele aldığımız Marius reformlarından itibaren 4. yüzyıla kadar Roma ordusu kohort sistemini uygulamaya devam etmiştir.

Ancak 4. yüzyıl itibariyle ordunun yapılanmasında gözle görülür bir düşüş yaşanır.

Sınırlarda görev yapan askerlerin büyük bir çoğunluğu bir lejyonerden çok köylü milis kuvvetlerini andırmaktadır.

Bunlar askerlik dışında işlerle de meşgul olan, kendi tarlalarını ekip işleyen, ticaret yapan insanlardır.

Geç imparatorluk döneminde askerlerin bu gibi girişimlerde bulunmalarını engellemek için bazı yasalar çıkarıldıysa da bunlar pek etkili olmamıştır.

Tüm bunlara ek olarak 4. yüzyılda olaylarında Roma ordusunda eski bir geleneğe geri dönüldü.

Roma'nın ilk askerleri devlet tarafından ödenen belli bir bütçeyle teçhiz ediliyordu.

Yani devlet askerlere silah ve zırh almaları için para ödüyor ve her asker bu paradan kendi teçhizatını, kendi seçimine uygun olacak şekilde temin ediyordu.

Marius reformlarıyla birlikte bu uygulamanın kaldırıldığını daha önce görmüştük.

Böylece Roma lejyonları devlet tarafından sağlanan standart silahlar ve zırhlar kuşanmaya başlamışlardı.

Ancak 4. yüzyıla gelindiğinde imparatorluk mevcut ekipmanları karşılayacak kadar güçlü değildi.

Bu nedenle eski uygulama yeniden canlandırıldı.

Askerler yeniden devletten ödenek almaya başlamışlardı.

Roma lejyonlarının standart ekipmanları yerini her bölgede değişiklik gösteren farklı tür ekipmanlara bıraktı.

Öyle ki M.Ö. 5. yüzyılın başlarında karşı karşıya gelen Romalı komutan Stilipo ve Got Kralı Alaryun ordusundaki askerleri dış görünüş bakımından birbirinden ayırt etmek oldukça zordu.

Zamanla Roma ordusunun organizasyonunda da değişiklikler olmuştu.

4. yüzyılda artık eski lejyonlar yoktu.

Roma birlikleri 3 ayrı alt gruba bölünmüş ve ordu buna göre yeniden düzenlenmişti.

Birinci grup Komitatus Praesentales yani İmparatorluk Eskort Ordusu'ydu.

Bunların birinci görevi İmparatorun güvenliğini sağlamak ve tahtı gaspçı rakiplere karşı korumaktı.

Genellikle İmparatorla birlikte hareket eder, şehirlerde ikamet ederlerdi.

İkinci rolleri ise büyük seferlerde İmparatorla birlikte savaşa katılmaktı.

İkinci grup Komitatus adı verilen bölgesel ordulardı.

Geç Roma İmparatorluğunda yerel idari birimlere diyakoz adı veriliyordu.

Daha anlaşılır bir ifadeyle, İmparatorluk günümüzdeki valiliklere benzer şekilde çok sayıda idari birime ayrılmıştı.

İşte komitatuslar bu diyakozlarda görev yapan ordulardı.

İç düzeni ve asayişi sağlamakla yükümlüydüler.

Bağlı bulundukları diyakozun içerisinde bir kışlada ikamet eder, sefer zamanında ise İmparatorun ordusuna katılırlardı.

Üçüncü grup ise Exerctus Limitanei yani sınır ordularıydı.

İlk iki grubun aksine sınırlarda görev yapan birimler nadiren sefere çağrılırdı.

En önemli görevleri sınırları herhangi bir saldırıya karşı korumaktı.

Bunlar Roma'nın hareketsiz birimleriydiler.

Askerlerin büyük bir bölümü herhangi bir geri çağırma olmadığı sürece celp edildikleri bölgede yıllarca görev yaparlardı.

Roma'nın bu dönemdeki ordu mevcudunu saplamak ise oldukça zordur.

Bazı kaynaklar 3. yüzyılın ortalarında çeşitli görevler için kullanılan askerlerin mevcudunun 350 bin civarında olduğunu söyler.

Bu sayı İmparator Diokletianus ve Konstantinus dönemlerinde 500-600 bin civarına kadar çıkar.

Ancak bu kayıtlar birçok açıdan yanıltıcıdır.

Zira bu yıllarda çok sayıda asker özel görevlendirmelere atandığı için sahada bulunan asker sayısı 100 bini nadir anışıyordu.

Roma ordusunu M.Ö. 753 yılındaki kuruluşundan itibaren ele aldığımız bu serimizin sonuna geldik.

İlerleyen günlerde Bizans ordusu için de benzer bir video yapmayı düşünüyoruz.

Bu ve başka videolarımızı kaçırmamak için kanala abone olduğunuzdan ve bildirimleri açtığınızdan emin olun.

Ayrıca yorumlara gelecek videolar için öneri bırakmayı unutmayın.

Görüşmek üzere.