Benito Mussolini: Nasıl Yükseldi... Nasıl Düştü?

Benito Mussolini

20. yüzyılın faşist diktatörü.

Onun hayatına baktığımızda İtalya ve dünya siyasi tarihini derinden etkilediğini görüyoruz.

Bu videomuzda İtalya'nın faşist liderinin nasıl yükseldiğine, güçle iktidarı nasıl ele geçirdiğine ve kendi elleriyle hazırladığı çöküş sürecine nasıl girdiğine göz atacağız.

Bu, kaba kuvvetle yükselen bir adamın yine kaba kuvvetle gelen sonunun hikayesi.

İTALYA

12 yıl önce yani 29 Temmuz 1883'te bu kasabada dünyaya geldi.

İlk adımlarını bu sokaklarda attı, burada oyunlar oynadı ve ilk düşünceleri yine bu kasabanın sınırları içerisinde olgunlaştı.

Henüz küçük bir çocukken bile sıra dışı bir mizaca sahip olduğunu biliyoruz.

Bu yıllarda babası Alessandro'nun demirci dükkanında çalışıyor ve babasının hayranı olduğu Garibaldi ya da Mazzini gibi İtalyan milliyetçi kahramanların hikayelerini dinleyerek vakit geçiriyordu.

Babası öylesine ateşli bir sosyalisti ki oğluna Meksikalı devrimci Benito Juarez'in adını vermişti.

Yani Mussolini doğduğu andan itibaren siyasetle iç içe bulunan bir çocuk olmuştu.

Bunun yanı sıra asi ve agresif bir yapıya sahipti.

1895 yılında kaydolduğu, Faenza'daki yatılı okulda birçok disiplin cezası almış ve 1898'de başka bir çocuğu bıçakladığı gerekçesiyle okuldan atılmıştı.

Bundan sonra Forlimpopoli'de bir okula kaydoldu ve burada derslerine yoğunlaşarak başarılı oldu.

Mussolini'nin hayatındaki en büyük değişimlerden biri askerden kaçmak için belli bir süreliğine göç ettiği İsviçre'de yaşandı.

Burada hayatını idame ettirmek için inşaat işçiliği yapan genç Benito felsefe ve sosyolojiyle yakından ilgilenmeye başlamıştı.

İsviçre'deyken Friedrich Nietzsche, Wilfredo Pareto ve George Sorrel gibi yazarları inceleme imkanı bulmuş

ve özellikle Sorrel'in liberal demokrasiye karşı şiddet uygulanarak toplumu sarsma fikrinden oldukça etkilenmişti.

Yani bu andan itibaren Mussolini'nin toplumda bir değişim yaratmak için şiddetin uygulanması fikrine sıcak baktığını söyleyebiliriz.

1904 yılında İtalya'ya geri dönen Benito, askerlik görevini tamamladı ve bundan sonra İsviçre'de edindiği deneyimleri de kullanarak gazetecilik alanında bir kariyer inşa etmeye başladı.

Aradan yıllar geçip 1910 yılına gelindiğinde sosyalist kimliğiyle ön plana çıkan ünlü bir gazeteci haline gelmiş durumdaydı.

Kariyerinin doruk noktasına ise 1912 yılında ulaşacaktı.

Bu yıl içerisinde İtalya Sosyalist Partisi'nin en önemli yayın organı olan Avanti gazetesinin başyazarı olarak görev yapmaya başladı.

Keskin bir kaleme ve ateşli bir usluba sahipti.

Emekçilerin haklarını savunuyor, burjuva ve monarşiyi sert bir dille eleştiriyordu.

Ne var ki bu radikal yükseliş uzun sürmeyecekti.

Çünkü Avrupa'yı sarsacak büyük bir savaş, Mussolini'nin görüşlerini tamamıyla değiştirecekti.

1914 yılında Birinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde İtalya hükümeti ilk başta tarafsız kaldı.

Sosyalist parti de tarafsızlığın korunması gerektiğini düşünüyordu.

Ancak Mussolini gittikçe daha agresif bir tutum benimsedi.

Avrupa'daki büyük çatışmayı İtalya için tarihi bir fırsat olarak değerlendiriyordu.

Ona göre milliyetçilik ve militarizm devrimci dönüşümün anahtarı olabilirdi.

Marksizmin savunduğu uluslararası sınıf mücadelesinden çok milliyetçi bir fikri olan ulusların mücadelesi fikrine kapılmaya başladı.

Eğer İtalya savaşa girerse emperyalist hedeflerine ulaşabilecek ve iç birliğini tam manasıyla sağlayabilecekti.

Bu fikir ayrılığı kısa süre içerisinde Mussolini'yi parti içerisinde hedef haline getirdi.

Ve Benito, savaş başladıktan hemen sonra Ekim 1914'te gazetedeki görevinden istifa etti ve Sosyalist Parti ile yollarını ayırdı.

Bundan bir ay sonra Il Popolo d'Italia, yani İtalya'nın halka adıyla bir gazete çıkarmaya başladı.

Burada savaşa girilmesi gerektiğini savunan yazılar yayınlıyordu.

Henüz birkaç ay öncesine kadar savaş karşıtı olan adam bir anda savaş yanlısı bir politika izlemeye başlamıştı.

Bunun içten gelerek mi yoksa kendi çıkarları uğruna mı olduğu bugün bile halen tartışma konusudur.

Netice olarak Mussolini'nin arzusu gerçek oldu ve 23 Mayıs 1915'te İtalya, İttifak Devletleri tarafında savaşa dahil oldu.

Aynı yıl içerisinde Benito cepheye çağrıldı ve iki yıl boyunca Avusturya'da piyade olarak hizmet verdi.

1917 yılında yakınında bir havan mermisi patlaması sonucunda yaralanınca cephe gerisine çekildi ve bir süre sonra ise terhis edildi.

Savaş sona erdiğinde birçok milliyetçi İtalyan gibi Mussolini de İtalya'nın galip devletler tarafında yer almasına rağmen hak ettiğini elde edemediğini düşünenlerin tarafındaydı.

Dalmatya kıyıları gibi ittifak devletleri tarafından İtalya'ya vaat edilen bazı topraklar kendilerine verilmemişti.

Ülkede savaştan kaynaklanan bir ekonomik kriz ortaya çıkmış, işsizlik artmış ve enflasyon yükselmişti.

Dahası 1917 yılında Rusya'da gerçekleşen sosyalist devrim İtalya'da da etkisini göstermiş, komünistler ülke siyasetinde güç kazanmaya başlamışlardı.

1919 ve 1920 yıllarında geniş çaplı işçi ayaklanmaları yaşandı.

Öyle ki bu döneme İtalya tarihinde Biennio Rosso yani Kızıl İki Yıl adı verildi.

İşte tam da bu kargaşa ortamında Mussolini radikal bir hareketle ortaya çıktı.

29 Mart 1919'da Faschidi Combat Dimento yani mücadele birlikleri adı verilen siyasi bir hareket oluşturdu.

Bu hareketin üyelerine çok geçmeden Faşistler adı verilecekti.

İlk başta oluşum milliyetçi bir politika benimsedi.

8 saatlik iş günü, kiliselerin ayrıcılıklarının kaldırılması, kadınlara oy hakkı verilmesi, savaş zenginlerinin mallarına el konulması gibi hem sağ hem de sol tabanda karşılık bulabilecek fikirleri benimsemişlerdi.

Ancak bu süreç çok uzun sürmedi.

1919 yılında yapılan genel seçimde Mussolini'nin partisi tek bir milletvekili dahi çıkaramadı ve kelimenin tam anlamıyla büyük bir hezimet yaşadı.

Benito çok geçmeden stratejisini değiştirmek zorunda kalacaktı.

Seçimleri kazanamıyorsa o halde sokağın gücünü kullanarak iktidara yürüyebilirdi.

1919 yılından itibaren Skadrista adı verilen faşist kara gömlekliler bir anda her yerde görünmeye başladılar.

Öncelikle hedefleri sosyalistlerdi.

Ülkenin her yerinde sendikaları basıyor, gösterilere engel olmak için şiddet eylemlerinde bulunuyorlardı.

Hatta 15 Nisan 1919'da Avanti gazetesini basarak burada 4 kişinin hayatını kaybettiği bir saldırı düzenlemişlerdi.

Devletin kolluk kuvvetleri de bu saldırılara göz yumuyordu.

Dahası toprak sahibi ya da sanayici zenginler el altından Mussolini ve kara gömleklileri finanse etmeye başlamışlardı.

Tüm bu karmaşa ortamında başka bir sorun daha vardı.

Savaştan sonra kurulan koalisyon hükümetleri ülkeyi bir türlü istikrara kavuşturamıyordu.

Bu durum Mussolini'nin elini daha da güçlendirdi ve faşist partinin tabanı genişlemeye başladı.

1921 seçimlerinde Mussolini artık bir milletvekili olarak parlamentoya girmiş durumdaydı.

Meclisteki faşistlerin sayısı henüz az olsa da sokaktaki güç dengesi onların lehineydi.

Ancak çok kısa süre içerisinde meclisteki koşullar da tamamıyla değişecekti.

1922 İtalya'da yönetimsel krizin tavan yaptığı bir yıldı.

Ülkenin mevcut başkanı Luigi Fac da istikrarsızlık, faşist hareket ve şiddet eylemleri dolayısıyla otoritesini yitirmiş durumdaydı.

24 Ekim 1922'de Napoli'de toplanan Faşist Parti Kongresi'nde Mussolini ilk kez Roma'ya yürüme ve iktidarı ele geçirme tehdidinde bulundu.

Bu ilk başta bir blöf gibi algılansa da giderek gerçeğe dönüşen bir tehditti.

Nitekim 28 Ekim sabahı İtalya'nın birçok bölgesinden çok sayıda kara gömlekli Roma'ya doğru yürümeye başlayacaktı.

Tarihe marçıya su Roma yani Roma'ya yürüyüş olarak geçecek olan olay artık başlamıştı.

Büyük bir çatışma kapıdaymış gibi görünüyordu.

Ancak beklenen olmadı.

Çünkü İtalya kralı 3. Vittario Emanuele olası bir iç savaşı göze almak istemediği için faşistlerin karşısına orduyu çıkarmayı kabul etmemiş ve 29 Ekim 1922'de mevcut başkan Fakta'yı görevden alarak yeni hükümeti kurması amacıyla Mussolini'yi Roma'ya davet etmişti.

30 Ekim tarihinde Benito Mussolini üstünde kara bir gömlek ve resmi bir ceketle Roma'ya ayak bastı.

Henüz 39 yaşında olan bu eski gazeteci bir gün sonra İtalya tarihinin en genç başbakanı olacaktı.

O dönemde yaşananları ise şu ifadeleri kullanarak özetleyecekti.

Eğer isteseydim Roma'yı zorla ele geçirebilirdim.

Ama ben yasal yoldan geldim.

Bu ifade kralın zayıflığını ve aynı zamanda kendisinin gücünü vurgulayan bir böbürlenmeydi.

31 Ekim'de Mussolini ilk hükümetini kurarak resmen başbakan oldu.

Başlangıçta hükümet faşist bir iktidardan çok koalisyon görüntüsü çizdi.

Hatta hükümet içerisinde iki adet sosyalist bakan yer alıyordu.

Ancak Benito kritik bir görevi kendisi için ayırmıştı.

İçişleri Bakanlığı

Bu da kolluk kuvvetlerinin gücünü doğrudan elinde tutacağı anlamına geliyordu.

İlk yıllarda uzlaşmacı bir politika izlendi.

Ülke genelinde faşist saldırılar azaldı ve ekonomi belli oranda istikrara kavuşturuldu.

Ne var ki Mussolini'nin hedefi iktidarını paylaşmak değildi.

Aksine tek parti diktatörlüğünün ülkenin geleceği açısından kritik bir öneme sahip olduğunu düşünüyordu ve bunun için adımlar atmaya başladı.

Kasım 1922'de kendisine olağanüstü kararname hazırlama yetkisi sunan bir yasa çıkardı.

Bundan sonra faşist milisleri Milli Güvenlik Milisi adıyla devlet çatısı altına aldı.

1923'te ise seçim yasasını değiştirerek bir partinin %25 oy alması durumunda meclis sandalyelerinin çoğunluğunu kazanmasını sağlayacak sistemi onayladı.

Bunlar sözde demokratik adımlardı.

Fakat gerçekte Mussolini yönetimi yavaş yavaş kendi tekeli altına alıyordu.

Bunun faydalarını ise kısa süre içerisinde görmeye başlayacaktı.

1924 seçimlerinde devletin tüm imkanlarını ve kara gömleklilerin yıldırıcı gücünü kullanarak oyların %65'ini almayı başardı.

Bu büyük bir zaferdi.

Ancak halen önünde halledilmesi gereken bir sorun vardı.

Bu sorun cılız da olsa seslerini çıkarmaya devam eden az sayıdaki muhalifti.

Bunların içerisinde en ateşlisi genç sosyalist milletvekili Giacomo Matteiotti idi.

30 Mayıs 1924'te parlamentoda faşist iktidarı sert bir şekilde eleştiren tarihe geçecek bir konuşma yapmıştı.

Muhaliflerin alkışları arasında bu konuşmayı şu sözlerle bitirdi.

Söyleyeceğimi söyledim. Şimdi sizler cenaze nutkumu hazırlayabilirsiniz.

Matteotti'nin beklediği şeyin gerçekleşmesi uzun sürmedi.

10 Haziran'da milis kuvvetleri tarafından kaçırıldı ve öldürüldü.

Mussolini öncelikle bu suikast ile bir alakası olmadığını savundu.

Ancak 3 Ocak 1925'te parlamento kürsüsünde yaptığı konuşmasında 1924 yılında yapılan her şeyin kendi sorumluluğunda olduğunu söyleyerek suikastle ilgisini dolaylı da olsa itiraf etti.

Mussolini açıkça eğer faşizm bir suç işlediyse ben suçu üstleniyorum diyordu.

Bu konuşmadan hemen sonra muhaliflere karşı topyekun bir baskı başlatıldı.

Muhalif partiler yasa dışı ilan edildi, sendikalar devlet yönetimine alındı ve basın susturuldu.

OVRA adı verilen bir polis teşkilatı kuruldu ve bu teşkilat aracılığıyla faşizmin düşmanları takip altına alındı.

Artık İtalya'da Mussolini diktatörlüğü tam manasıyla kurulmuş durumdaydı

Faşizm devleti her şeyin üstünde tutan bir ideolojiye sahipti

Mussolini bu durumu her şey devlet içinde devlet dışında hiçbir şey sloganıyla açıklıyordu

İtalya artık tek parti idaresindeydi

Mussolini için İtalyanca'da lider anlamına gelen il duce unvanı kullanılıyor,

duvarlara Mussolini haklıdır yazılı pankartlar asılıyor,

çocuklar okullarda Mussolini posterlerini selamlayarak yetiştiriliyor

ve propaganda aracılığıyla bir lider kültü oluşturuluyordu.

Diğer yandan bu yıllarda hükümet tarafından bazı ekonomik kalkınma planları da devreye sokuluyordu.

Bu süreçte bazı bataklıklar kurutulmuş ve tarımda gelişim sağlanmıştı.

Güney İtalya'da bir takım kalkınma projeleri hayata geçirilmişti.

Sanayi alanında yatırımlar yapılmış, demir yollarının sayısı arttırılmıştı.

Ayrıca mafya gücünü kaybetmeye başlamış durumdaydı.

Birçok İtalyan, savaş sonrasında gelen bu istikrarı yeni liderlerine atfediyordu.

Dış politikada ise Mussolini ilk başlarda temkinli bir yol izlemeye özen gösterdi.

Ancak gerçek tamamıyla farklıydı.

Aslında İtalya'nın faşist lideri Avrupa ve Akdeniz'e hükmedecek Roma İmparatorluğunu yeniden kurmayı ve bu gücün yeni imparatoru olmayı hedefliyordu.

Bununla ilgili ilk cesur adımını ise 1935'te Etiyopya'yı alarak attı.

Ancak bu hamle uluslararası ilişkileri altüst etti.

İtalya'nın Etiyopya'yı işgali milletler cemiyetinde kınandı ve İtalya'ya karşı ekonomik yaptırımlar uygulandı.

İngiltere ve Fransa Mussolini'nin bu saldırgan politikasına karşı tepki gösterdiler.

Bunun sonucundaysa Mussolini bulabileceği en yakın müttefikle ilişkiler kurmaya başladı.

Nazi Almanyası'nın Yükselen Gücü

Adolf Hitler

Ekim 1936'da Mussolini ve Hitler bir saldırmazlık pakti imzaladılar.

Moussolini'nin ifadelerine göre bu bir barış paktıydı ve Avrupa'nın tüm ülkeleri bu barış paktına katılmalıydı.

Sözlerinin yanı sıra Moussolini ne kadar sadık bir müttefik olduğunu yaklaşmakta olan savaşın gidişatı süresince her fırsatta fiili olarak da gösterecekti.

Almanya'nın Avusturya'yı ilhakını desteklemiş ve Çekoslovakya'nın Südet bölgesini ele geçirmesi için Münih Konferansı'nda Hitler'e onay vermişti.

Bunun karşılığında ise 1939 yılında Arnavutluğu işgal ettiğinde Hitler'in desteğini alacaktı.

Mussolini bu süreçte iç politikada da Hitler'in izinden gitmeye başlamıştı.

İlk olarak ari ırk politikasını benimsedi ve Yahudi karşıtı yasalar çıkarmaya başladı.

Yahudiler kamu görevlerinden ve akademiden uzaklaştırıldılar.

İlk başlarda birkaç İtalya entelektüel buna karşı çıksa da diktatörlük rejiminde bunun pek bir etkisi olmadı

ve kısa süre içerisinde protestolar etkisini kaybetti.

1 Eylül 1939 dünya tarihi açısından önemli bir gündü.

Hitler'in emriyle harekete geçen Alman ordusu o gün Polonya'ya girdi.

İkinci Dünya Savaşı'nın ilk kıvılcımı böylece çakılmıştı.

Ancak İtalya'da sular oldukça durgundu.

Mussolini kazananı öngöremediği bir savaşa girerek kumar oynamak istemiyordu.

Henüz bir ay önce Hitler'e İtalya'nın savaşa hazır olmadığını belirten bir mektup göndermişti.

En iyi ihtimalle 1943 yılında ordusunu tam manasıyla hazırlayabileceğini iddia ediyordu.

Bunun yanı sıra büyük ihtimalle amacı bekleyip neler olacağını görmekti.

Açıkçası Mussolini risk almak istemiyordu.

Buna karşılık kararını vermesi pek uzun sürmedi.

Çünkü Almanya birkaç ay içerisinde Fransa'ya karşı inanması oldukça güç, hızlı bir zafer elde etmişti.

Her şey sona erip pasta paylaşıldığında Mussolini de masada yer almak istiyordu.

O günün koşullarındaysa bu masaya oturacak en olası kişi Hitler gibi görünüyordu.

Bu nedenle 1940 yılının Haziran ayı başlarında Hitler'e bir mektup gönderdi ve Fransa ile İngiltere'ye karşı savaşa gireceğini ilan etti.

Eski bir Romalı general olan Cesar'ın da dediği gibi artık zarlar atılmıştı ve muhtemelen o gün hiç kimse bu kararın Mussolini için sonun başlangıcı olduğunu tahmin etmiyordu.

Savaşa girildikten kısa bir süre sonra İtalyanlar bir anlığına göz ardı edilen sarsıcı bir gerçekle yüzleşmek zorunda kaldılar.

İtalya gerçekten de savaşa girecek hazır bir orduya sahip değildi.

Durumla ilgili ilk itirazlar Mussolini'nin kendi komutanlarından geldi.

Genelkurmay raporu İtalya'nın savaşa hazır olmadığını gösteriyordu.

Buna rağmen Luce, barış masasına oturabilmek için bana sadece birkaç bin ölü lazım diyerek bu itirazları göz ardı etti.

Kafasındaki plan şuydu, birkaç cephede göstermelik de olsa savaşa girecek ve sonunda barış masasına oturulduğunda pastadan pay alacaktı.

Ordusundan istediği yalnızca buydu.

Fakat gerçekte İtalyan ordusu bunu başarabilecek güce bile sahip değildi.

Haziran 1940'da İtalyanlar Alpler üzerinden Fransa'ya saldırdılar.

Bunun Hitler'in zaferine yardımcı olacağı düşünülüyordu.

Ancak beklenen olmadı.

Aksine İtalyanlar bir dizi utanç verici yenilgiye uğradılar ve Alpler de sıkışıp kaldılar.

Bir sonraki fiyasko ise Yunanistan'da yaşandı.

Mussolini, Hitler'in Balkanlardaki yayılmacı politikasından rahatsızdı ve bölgedeki durumu kendi lehine çevirebilmek için Yunanistan'a karşı bir saldırı başlattı.

Fakat İtalyanlar hiç beklemedikleri bir şekilde Yunan ordusu tarafından geri püskürtüldü.

Öyle ki Yunanistan'a, müttefikleri Almanya'nın yardımıyla aylar sonra ancak girebileceklerdi.

Kuzey Afrika'da da işler pek yolunda gitmiyordu.

İngiliz yönetimindeki Mısır'a saldıran İtalyanlar geri püskürtülmüş, 1942 sonunda ise El Alamein'de ağır bir bozguna uğratılmışlardı.

Netice olarak savaşın ilk yıllarındaki başarı sarhoşluğu 1942 yılının sonlarına gelindiğinde yerini derin bir karamsarlığa bırakmış durumdaydı.

1943 yılında Roma, Napoli ve Milano gibi İtalya'nın önemli şehirleri ağır bombardımanlar yaşadı.

Halkın morali çökmüş, Mussolini'nin otoritesi sorgulanmaya başlamıştı.

Daha düne kadar onu meydanlarda alkışlayanlar, şimdi aralarında fısıldaşarak onu eleştiriyorlardı.

En yakın arkadaşları, hatta akrabaları bile savaştan çıkmanın hesabını yapıyorlardı.

Kral, durumu endişeyle izliyordu.

Ordu mensuplarıysa, Mussolini'nin İtalya'yı bir felakete sürüklediği kanısına varmışlardı.

Ve beklenen son, çok geçmeden gelecekti.

Temmuz 1943'te müttefikler Sicilya'ya başarılı bir çıkarma operasyonu gerçekleştirdiler.

Sicilya hızlı bir şekilde düştü.

Bundan sonra müttefik orduları İtalya anakarasına doğru ilerlemeye başladı.

Artık her şey kesinleşmiş gibi duruyordu.

Savaş kaybedilmişti.

24 Temmuz 1943 gecesi Faşist Parti'nin Büyük Konseyi toplantıya çağrıldı.

Partinin kurucu üyelerinden biri olan Contedino Grande önderliğindeki bir grup Mussolini'ye karşı bir güvensizlik önergesi hazırlamıştı.

Gece boyunca Mussolini eski arkadaşlarının suçlamalarıyla yüzleşmek zorunda kaldı.

Savaşın bütün sorumluluğu kendisine yüklenmişti.

Sonuç olarak sabaha karşı yapılan oylamada 19'a karşı 8 oyla Mussolini'ye güvensizlik kararı çıktı.

Bunun anlamı şuydu.

Duce, fiilen kendi partisi tarafından azledilmişti.

Ertesi gün tutuklandı ve bir albayın arabasına bindirilerek gizli bir yere götürüldü.

Akşam saatlerinde Roma radyosu, Halka Benito Mussolini'nin istifa ettiğini ve yerine Maraşel Pietro Badaglione'nun atandığını duyurdu.

Kendi partisi içinde yapılan bir yoruma göre, Mussolini çürük bir armut gibi dalından kopup düşmüştü

ve netice olarak 21 yıllık faşist iktidar resmen son bulmuştu.

Peki bu Mussolini için gerçekten de bir son muydu?

İtalyanlar onun liderliğinden vazgeçmiş ve onu tutuklamışlardı.

Müttefikler İtalya'da tutuklu bulunan bu eski liderin artık devre dışı kaldığından eminlerdi.

Ancak Mussolini'den umudunu kesmeyen biri hala vardı.

Alplerin ötesindeki müttefiği, yani Adolf Hitler.

Hitler, Mussolini'nin hapsedilmesini büyük bir öfkeyle karşılamıştı.

Açıkçası işler kendisi için de pek yolunda gitmiyordu ve bu süreçte bir de Mussolini'yi kaybetmek istemiyordu.

Bunun için bir plan hazırlattı ve derhal harekete geçilmesi emrini verdi.

12 Eylül 1943'te Alman özel kuvvetleri Abruzzi dağlarındaki Campo Imperatore oteline bir baskın düzenledi ve Finlere konu olacak bir operasyonla Mussolini'yi tutulduğu yerden çekip çıkardı.

Meşe operasyonu adı verilen bu harekatla İtalya'nın faşist lideri kurtarılmış ve bir uçağa bindirilerek Hitler'in karargahına getirilmişti.

Hitler'in planı Mussolini'ye yeni bir devlet vermekti.

İtalya'nın kuzeyinde yer alan Alman işgalindeki bölge bu planın hayata geçirilmesi için en uygun yerdi.

Böylece Eylül 1943'te İtalyan Sosyal Cumhuriyeti adı verilen Almanya'ya bağlı küçük bir devlet kuruldu ve buradaki cumhuriyetçi faşist rejimin başına Benito Mussolini getirildi.

Devletin merkezi Garda Gölü kıyısındaki Salo kasabasında yer aldığı için bu rejime daha sonraları Salo Cumhuriyeti adı verilecekti.

Mussolini yeniden devlet başkanı olmuştu.

Ancak bu yeni dönemi eski döneminin ihtişamından çok uzaktı.

Almanların himayesinde İtalya'nın kuzeyinde yer alan Piemonte, Lombardiya ve Veneto gibi artık sadece bir kalıntıdan ibaret olan bölgelerde hüküm sürüyordu.

Dahası bu durum pek uzun da sürmeyecekti.

İtalyanlar resmi olarak müttefiklerle barış anlaşması imzalamış ve müttefik orduları Kuzey İtalya'da ilerlemeye başlamıştı.

Bu da Mussolini'ye ait bir karış toprağın her geçen gün daha da ufaldığı anlamına geliyordu.

Mussolini'nin ruh hali de gittikçe daha karamsar bir hale bürünüyordu.

Ocak 1945'te bir gazeteciye verdiği röportajda

''Yedi yıl önce ilginç bir insandım, şimdi ise cesetten farksızım. Benim için her şey bitti, yıldızım söndü.'' ifadelerini kullanacaktı.

Bu sözlerden de anlaşılabileceği gibi Mussolini aslında her şeyin sonunun geldiğinin farkındaydı.

Nisan ayında savaşın düğümü Kuzey İtalya'da hızla çözüldü.

Hem müttefikler hem de İtalyan direniş hareketi Sola Cumhuriyeti'ne ait şehir ve kasabaları ele geçirmeye başladılar.

27 Nisan'da Mussolini bir Alman askeri konvoyuna katılarak kaçmaya çalıştı.

Ancak bu kez geçen seferki kadar şanslı olmayacaktı.

Como Gölü kıyısında yer alan Dongo Köyü yakınlarında İtalyan komünist partizanlar tarafından yakalandı.

Ertesi günse sevgilisi Clara Petacci ve yanındaki birkaç kurmayı ile birlikte kurşuna dizilerek infaz edildi.

Son sözü göğsüme nişan alın olmuştu.

Silah sesleri kesildiğinde her şey sona erdi. İtalya'nın faşist rejiminin mimarı artık yoktu.

Ancak toprağa karışmadan önce son bir final sahnesinde daha yer alacaktı.

29 Nisan 1945 sabahı Milano halkı tuhaf bir güne uyandı.

Şehrin Loreto meydanındaki bir benzin istasyonuna birkaç adam baş aşağı şekilde asılmıştı.

İçlerinden biri halk tarafından açıkça tanınıyordu.

Zira yıllardır her köşe başında onun fotoğraflarını görmüşlerdi.

Birkaç yıl önce hayranlıkla izledikleri liderlerinin cesedine şimdi tekme atıyor, taş fırlatıyor hatta tükürüyorlardı.

Ertesi gün New York Times gazetesi yaşananları şu şekilde özetleyecekti.

Bir zamanlar antik romanın görkemini dirilteceğini söyleyerek böbürlenen adam şimdi Milano'da bir meydanda cesedi tekmelenen bir naaşa dönüştü.

Mussolini'nin cesedi daha sonra gizlice gömüldü ve 1957 yılında ailesine teslim edilerek doğum yeri olan Predappio'ya nakledildi.

Nihayet bir devir kapanmıştı.

Ancak İtalyanlar yaşadıkları bu süreci asla unutmayacaklardı.

2. Dünya Savaşı sonrasında yürürlüğe giren anayasaya her türlü faşist örgütlenme yasaktır ibaresi eklenecekti.

Çünkü İtalya, Mussolini'nin faşist yönetimini geride bıraktığında neredeyse bir enkaza dönüşmüş durumdaydı.

Yüz binlerce vatandaşı ölmüş, şehirleri bombalanmış, ekonomisi mahvolmuştu.

Bunu yeniden yaşamayı elbette istemiyorlardı.

Hatta Mussolini'nin iktidarının gölgesinde kalan Savoye Hanedanı bile savaştan sonra nasibini almıştı.

1946'da yapılan referandumla krallık kaldırılmış, cumhuriyet ilan edilmişti.

Ne açıdan bakılırsa bakılsın Benito Mussolini'nin hayatı faşist bir diktatörün yükselişinden devrik bir liderin sonuna uzanan sarsıcı bir yolculuktur.

Bu yolculuktan çıkarılacak dersler tarihin tozlu sayfalarında kayıt altına alınmıştır.

Tüm milletler için benimselmesi gereken en önemli tutum ise tarihi doğru bir şekilde analiz edip bu dersleri ciddiye almak olacaktır.