Ayrılıkçı Bir Haşhaşi Lideri: Selahaddin Eyyubi'ye Suikast Düzenleyen Raşidüddin Sinan

Tarih podcast bölümü.

İNTRO

1162 yılı civarında Raşidüddin Sinan adında bir adam,

Haşhaşiler olarak da bilinen Nizari İsmaili Devleti tarafından

Suriye'deki Kef Kalesine başdai olarak atandı.

Görevi, Alamut'ta hüküm süren 2. Hasan'ın

Kıyametül Kıyamat adını verdiği propagandasını Suriye'de yaymaktı.

Fakat Hasan'ın öğretisi Alamut'a bağlı olan nizariler için bile fazlasıyla aşırıydı.

Propagandanın Suriye'de destekçi bulması zor olacaktı.

Dahası bölgeye geldiği ilk andan itibaren kazandığı popülerite Sinan'ın adeta başını döndürmüştü.

Bu yüzden Alamut'tan emir almayı bıraktı ve kendi hükmünü icra etmeye başladı.

Yaptığı eylemler ve verdiği emirler sayesinde kısa süre içinde bölge siyasetine derinden etki eden önemli bir figür haline geldi.

Emrinde yüzlerce fedaisi vardı.

Dağın şeyhi ya da dağın yaşlı adamı olarak anılıyordu.

Lübnan sahillerinden Şam'a dek tüm Suriye topraklarında korkulan bir adam haline gelmişti.

Bu durum onu kaçınılmaz olarak bu yıllarda Suriye'de güç kazanan Sultan Selahaddin Eyyubi ile karşı karşıya getirdi.

Ancak Sinan'ın uyguladığı sıra dışı yöntemler onu dahi yıldırmış ve en nihayetinde ikili, bölge siyasetini değiştirecek bir ittifak kurmuştu.

Öyle ki bu ittifak yeni seçilmiş olan Kudüs Kralı'nın ölümüyle taçlanacaktı.

Raşid-ü Dîn Sinan'ın hayatının ilk yılları belirsiz bir sır perdesinin ardına gizlenmiş durumdadır.

Yine de modern tarihçiler bu belirsizliğin içerisinden yarım yamalak da olsa bir hikaye çıkarmayı başarmışlardır.

Ünlü tarihçi Bernard Lewis, Sinan'ın Suriyeli bir Arapla yaptığı bir görüşmeden yola çıkarak,

hali vakti yerinde bir ailenin çocuğu olduğunu ve Basra'da doğduğunu saptamıştır.

Buna göre Sinan, İmam-ı Yeşil'e mensup bir aileden geliyordu.

Babası tarafından oldukça seviliyor ve kollanıyordu.

Asıl adı Sinan bin Salman'dı.

İlk eğitimini çocukluğunun ve gençlik yıllarının geçtiği Basra'da almıştı.

Ancak bir süre sonra erkek kardeşleriyle yaşadığı nedeni belirsiz bir olay yüzünden Basra'dan ayrılmış ve bir binek hayvanı dahi olmaksızın sonu belli olmayan bir yolculuğa çıkmak zorunda bırakılmıştı.

Sinan'ın gençlik yılları geçit vermez bir dağın sırtına inşa edilmiş aşılamaz bir kalede yaşayan yaşlı bir adamın hikayelerini dinlemekle geçmişti.

Bu adam Alamut hakimi ve Haşhaşiler olarak da bilinen Nizari İsmaili devletinin kurucusu olan Hasan Sabah'tan başkası değildi.

Kendisi bir süre önce ölmüş ancak öğretisi ve inşa ettiği yapı yaşamaya devam etmişti.

Sinan Basra'dan ayrılmadan evvel Hasan tarafından Suriye, İran ve Azerbaycan'da propagandası yapılan Nizari İsmaili öğretiye intisap etmişti.

Ve şimdi inancını bir sonraki aşamaya taşımak istiyordu.

Böylece Basra'dan gönülsüz bir şekilde ayrıldıktan sonra Nizari İsmaili doktrini hakkında sağlıklı bilgi edinmek amacıyla

rotasını Haşhaşilerin hüküm sürdüğü Kazvin'e çevirdi.

Ve zorlu bir yolculuğun ardından Nizarilerin merkezi olan Alamut'a ulaştı.

Bu yolculuk onun hayatının ve kariyerinin dönüm noktasıydı.

Ailesini, geçmişini ve hatta adını dahi ardında bırakmış,

bu andan itibaren nizariler tarafından bilinen Raşidüddin Sinan adıyla anılmaya başlanmıştı.

Bu yıllarda Alamut'un idaresi Muhammed bin Kıya tarafından üstlenilmişti.

Sinan'ın açıkça sezilen keskin zekası ve girişken yapısı onun kısa süre içinde Muhammed tarafından fark edilmesine sebep olmuş

ve bir süre sonra genç Sinan, onun desteğiyle gelecekte Alamut şeyhi olacak olan 2. Hasan ile birlikte eğitim görmeye başlamıştı.

Bu durum Hasan ve Sinan'ın zamanlarının büyük bir bölümünü birlikte geçirmelerinin yanı sıra iki yakın dosta dönüşmelerine sebep olmuştu.

Muhammed ölünceye dek Sinan, Alamut'tan hiç ayrılmamış, burada eğitimini büyük bir özenle sürdürmüş

ve nizari öğretiyi detaylı bir şekilde inceleme imkanı bulmuştu.

Ancak Muhammed'in ani ölümü Sinan'ın kaderinde belirleyici bir dönüm noktası olmuştu.

Onun ölümünü takiben Nizari İsmaililerin başına geçen Hasan, eski şeyhlere göre çok daha radikal bir tutum benimsemişti.

1164 yılında Kıyametül Kıyamat adı verilen bir öğretiyi beyan etmiş ve bu öğreti gereği kıblenin değiştiğini, namaz ve orucun geçersiz olduğunu, içkinin ise helal kılındığını ilan etmişti.

Bundan sonra dört bir yana dailer salınmış ve öğreti İran ve Azerbaycan boyunca tebliğ edilmeye başlanmıştı.

Bu sırada Hasan en güvendiği dostlarından biri olan Sinan'ı da Kıyametül Kıyamat öğretisini Suriye'de yaymakla görevlendirmişti.

Bu nedenle Sinan tıpkı Basra'da olduğu gibi istemeden de olsa Alamut'tan ayrıldı.

Hasan adına Musul, Rakka ve Halep civarında çeşitli irtibatlar kurduktan sonra Nizarilerin Suriye'nin merkezi olarak gördükleri Cebel-i Bahra mevkiinde bulunan Kef kalesine geldi.

Burada Nizariler arasında cereyan eden bazı çekişmeler Sinan'ın yolunu açmış ve onun bölgede siyasi bir figür olarak güç kazanmasına yardımcı olmuştu.

Kef Hakimi Muhammed'in ölümünü bir dizi iç karışıklık takip etmiş ve en nihayetinde Sinan, Alamut'tan gelen bir emirle Kef Hakimi olarak atanmıştı.

Ancak bu andan itibaren Nizari İsmaililerden bağımsız bir siyaset izlemeye başlayacaktı.

Bazı kaynaklar bu ayrılığın Hasan'dan sonra Nizari İsmaililerin lideri olan 2. Muhammed döneminde yaşandığını ileri sürmektedir.

Her ne olursa olsun bu yıllarda Sinan yeni ikametgahında Haşhaşilerin örgütlenmesine benzer bir yapı inşa etti.

Ancak Hasan'ın tebliğ etmesini buyurduğu kıyametül kıyamat ona fazla aşırı gelmişti.

Bu yüzden Alamut'tan emir almayı bıraktı ve hakimiyeti altındaki Kef, Masyaf ve Kadmus gibi kaleleri güçlendirdi.

Bunun yanında bölgedeki nizari grupları arasında büyük bir İsmaili alimi ve devlet adamı olarak itibar gördü.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç.

Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Bu durum kısa süre içinde etrafında kümelenen hikayelerin efsanevi anlatılara dönüşmesine neden oldu.

Suriyeliler onu Şeyhül Cebel yani dağın şeyhi olarak,

Haçlılar ise dağın yaşlı adamı olarak anmaya başlamıştı.

Bazıları onu bir kahraman olarak görüyor, türlü mucizeler icra ettiğini iddia ediyordu.

Bir kısmı ise çeşitli güçlere sahip olan bir simyacı olduğunu dile getirerek ona doğaüstü vasıflar atfediyordu.

Ancak tüm bunlara rağmen Sinan aslında hırs ve arzularıyla yönlendirilen gerçek bir figürdü

ve kısa sürede bölge siyasetinde etki kazanmaya başlamıştı.

Sinan, Alamut'ta geçirdiği yıllar boyunca nizari öğretiyi detaylı bir şekilde inceleme fırsatı bulmuştu.

İkinci Hasan'la yaşadığı ayrılık fikirsel olmakla birlikte Sinan'ın Suriye'de inşa ettiği yapı nizari inancı yaymayı hedefleyen bir içeriğe sahipti.

Buna karşın kaynaklar Alamut'tan kendisini öldürmek amacıyla fedailer gönderildiğine dair bilgiler vermektedir.

Bunun en önemli nedeni şüphesiz Sinan'ın bu yıllarda Suriye'de bağımsız bir nizari devleti kurmasıdır.

Sinan, Kef merkez olarak hakimiyeti ele aldıktan sonra politik ilişkiler ağını sağlamlaştırmış,

dönemin önemli siyasal güçleri olan Selahaddin Eyyubi, Zengi Devleti ve Haçlı Kontukları ile karmaşık ve bir o kadar değişken ilişkiler kurmuştu.

İlk siyasal başarısını tapınak şövalyelerinden aldığı Uleyke Kalesi'ni sınırlarına dahil etmek suretiyle elde etmişti.

Sahip olduğu kaleleri sık sık ziyaret ediyor, buradaki sorunların çözülmesinde önemli bir rol oynuyordu.

Nureddin Mahmud, zengi ile arasındaki ilişkiler gergin olmasına rağmen dengeli idi.

Ayrıca Sinan, 1173 yılında Kudüs Kralı I. Almarike elçiler göndermiş

ve bu yolla Haçlılarla çeşitli ticari ve siyasi anlaşmalar yapmıştı.

Ancak Selahaddin'in yeni bir güç unsuru olarak bölgede etki kazanması

bütün bu denge siyasetini mahvetmişti.

Selahaddin'in o yıllarda parçalanmış halde bulunan Sünni İslam dünyasını birleştirmeyi arzulaması ve Haçlılara karşı cihat hareketini üstlenmiş olması Sinan'ın planlarını altüst etti.

Dağdaki yaşlı adam genç ve enerjik Selahaddin'in kararlı faaliyetleri karşısında fazlasıyla huzursuz olmuştu.

Bu yüzden kısa süre içinde Kef, Masyaf ve Kadmus gibi nizari kalelerinde yuvalanmış olan birçok fedai,

üzerinde Selahaddin'in adı yazılı olan hançerlerle birlikte bu kalelerden ayrılmaya başladı.

Kaynaklar Sinan'ın öldüreceği kişilerin isimlerini hançerlerin üzerine kazıdığını ve bunları fedailere dağıttığını yazmaktadır.

Böylece görevi üstlenen fedai, kime suikast düzenleyeceğini ancak hançeri almak suretiyle öğrenebiliyordu.

Bu andan itibaren ise geri sayım başlıyordu.

Hançerde adı yazılan kişi, denizin dibinde dahi olsa fedailer, bir şekilde ona ulaşıyor ve hançeri adresine teslim ediyordu.

Sinan'ın emriyle Salahaddin'e de iki kez suikast düzenlenmişti.

Bu suikastlerin ilkinde Sinan, Salahaddin'in bölgedeki baş düşmanı olan Zengi Devleti hükümdarı Melik el-Salih tarafından para ve toprak vaadiyle cezbedilmişti.

Selahaddin'in ordugahında düzenlenmesi planlanan bu suikast girişimi bazı askerler tarafından fark edilerek engellenmişti.

İkinci suikast ise Selahaddin Halep yakınlarındaki Ezzaz'ı kuşattığında gerçekleşmiş ancak Sultan sağlam zırhı sayesinde bu girişimi de ufak tefek sıyrıklarla atlatmıştı.

Bundan sonra Selahaddin başına sürekli bela olan Haşhaşileri Suriye'den kazımak için Nizari topraklarına girdi ve Sinan'ın en etkili kalelerinden biri olan Masyaf'ı kuşattı.

Ancak dayısı Şihabettin Mahmud Nizarilerle iyi geçinmenin bölge politikasında fayda sağlayacağını düşünüyordu.

Bu nedenle Selahaddin'i geri çekmeye ve hatta Sinan'la barış yapmaya dahi ikna etmeyi başarmıştı.

Bundan sonra Sinan ve Selahaddin arasındaki ilişki yumuşamaya başladı.

Rivayete göre Sinan'ın fedailerinden biri Selahaddin'in çadırına gizlice girerek bir hançerle birlikte bir tehdit notu bırakmıştı.

Kaynakların da açık bir şekilde belirttiği gibi bu temas Selahaddin'i biraz da olsa ürkütmüştü.

Çünkü Sinan'ın fedaileri bu kez sultanın yatağının başucuna kadar ulaşmıştı.

Ancak bu olay kısa süre içinde unutuldu.

Bu gelişmelerin yaşandığı yıllarda Sinan'la Haçlıların arası açılmaya başladı.

Bu olay Şihabettin Mahmud'u haklı çıkarmış ve Selahaddin ile Sinan Haçlılara karşı birlikte hareket etmeye karar vermişti.

En nihayetinde bu ittifak 28 Nisan 1192'de yeni Kudüs kralı Monferratlı Konrad'ın Sur şehrinde suikasta uğramasıyla ilk meyvesini verdi.

Yine bu dönemde Haşhaşiler, zengi hükümdarı Melik Salih'in veziri Şihabettin el-Acemi'yi Halep Ulu Camii çıkışında öldürmüşlerdi.

Bu şekilde Selahaddin bölgedeki iki önemli düşmanını saf dışı bırakma imkanı bulmuştu.

Yine de modern tarihçilerin bir kısmı bu ittifakın aslında hiçbir zaman gerçekleşmemiş olabileceğine dikkat çekiyor.

Buna rağmen biz Selahaddin ve Sinan'ın işbirliği yaptığına dair en önemli kanıtları dönemin önde gelen İslam tarihçilerinden biri olan İbn-ül Esir'in satırlarında bulmaktayız.

Ancak eğer yaşandıysa bu ittifak uzun süreli olmamıştı.

Selahaddin 1193 yılı Mart ayının 4'ünde vefat etmişti.

Aynı yıl içerisinde Sinan da ölmüş, yerine İran asıllı bir dahi olan Ebu Mansur bin Muhammed geçmişti.

Bundan sonra Suriye nizarileri yeniden Alamut'a bağlılık bildirmiş, uyguladıkları siyaset tıpkı Sinan'ın ilk yıllarında olduğu gibi çok katmanlı ve değişken bir hale gelmişti.

Yine de Raşiduddin Sinan'ın bölgedeki aktiviteleri Suriye'de nizarilerin güçlü bir şekilde köklenmesini sağlamış,

onun tarafından geliştirilen bazı düzenlemeler ölümünden sonra dahi uzun yıllar boyunca uygulanmaya devam etmişti.

Raşid-ü Dün Sinan, Haşhaşi tarikatının ve Nizari İsmaililerin en ilgi çekici karakterlerinden biriydi.

Öldüğünde ünü neredeyse Nizari İsmaililerin kurucusu olan Hasan Sabbah'la yarışacak düzeye gelmişti.

Buna ek olarak Sinan'ın Suriye merkez olmak üzere bağımsız bir Nizari devleti kurması

ve dönemin en bilinen siyasi karakterlerinden biri olan Selahaddin Eyyubi ile karmaşık ilişkiler inşa etmesi

şüphesiz ki onu önemli bir tarihi figüre dönüştürmüştü.

İzlediğiniz için teşekkürler.