Antik Dünyanın Savaş Makinesi - Sparta Askeri Sistemi

Tarih podcast bölümü.

Tarihin en güçlü ordularından birini yaratmak için,

çiğnenmesi mümkün olmayan katı kurallara,

sabrın sınırlarını zorlayan uzun süreli bir eğitime

ve çetin koşullara dayanabilecek fiziksel olarak kusursuz bireylere sahip olmak gerekir.

M.Ö. 6. yüzyıla gelindiğinde Güney Yunanistan'ın Lakonya bölgesinde yer alan Sparta Şehir Devleti,

tüm bu özellikleri bünyesinde barındıran güçlü yasalar oluşturmuş durumdaydı.

Ve gelecek yüzyıl içerisinde bu yasalar onları antik dünyanın en tehditkar savaş makinelerinden birine dönüştürecekti.

Sparta benzersiz bir askeri sisteme sahipti ve bu sistemde zayıf olana yer yoktu.

Askeri başarı için fiziksel kusursuzluğa yapılan vurgu doğumla birlikte başlar hayat boyu devam ederdi.

Bir erkek çocuğu dünyaya geldiğinde annesi tarafından tüm bedeni şarapla yıkanır, bu şekilde yeni doğan bebeğin fiziksel olarak güçlendiğine inanılırdı.

Bundan sonra yaşamasına izin verilebilecek kadar sağlıklı olup olmadığının kontrol edilmesi gerekirdi.

Sparta'nın yaşlılarından oluşan Gerousia Konseyi tarafından çocuğun fiziksel bir sorunu olup olmadığı detaylı bir şekilde incelenir,

testi geçenler yetiştirilmeleri için ailelerine teslim edilir,

geçemeyecek kadar zayıf ve hastalıklı olanlarsa Taygetus Dağı'nın eteklerinde bulunan bir uçuruma atılırdı.

Ancak bu uygulamanın gerçekliği günümüzde oldukça tartışmalıdır.

Zira arkeologlar Taygetus'taki uçurumun dibinde yapılan kazı çalışmalarında yalnızca yetişkinlere ait kemiklere rastlamışlardır.

Bu durum Spartalı ailelerin fiziksel yeterliliğe sahip olmayan çocukları uçurumdan atmaktan ziyade Taygetus'un eteklerinde ölüme terk ettikleri tezini güçlendirmektedir.

Buna göre en azından vahşi hayvanlar tarafından parçalanmayan ya da soğuktan ölmeyen küçük bir bölümü başka bir Spartalı aile tarafından evlat edinilebilecek kadar şanslı olabiliyordu.

Krallar çıkaran Europontit ve Agiat hanesinin ilk çocukları hariç Spartalı her erkek çocuğu 7 yaşına bastığında ailesinin yanından alınır ve İla'ya adı verilen okullara yerleştirilirdi.

Burada aldıkları dayanıklılık ve mücadele temelli Agoge adlı eğitim programı Platon'un da ifade ettiği şekliyle ikna etmekten çok şiddete dayanan bir içeriğe sahipti.

Disiplini, fiziksel dayanıklılığı ve zorluklara karşı mücadeleyi öğretmek amacıyla tasarlanmıştı.

Kurallar oldukça katıydı.

Çocuklar Paidonomos adı verilen öğretmenleri tarafından yetersiz bir şekilde beslenir ve kendi başlarının çaresine bakmaları için yemek çalmaları teşvik edilirdi.

Ancak bunu yaparken oldukça dikkatli olmaları gerekiyordu.

Çünkü Agogede hiçbir hata cezasız bırakılmıyordu.

Tarihçi Puritarkos'a göre yemek çalarken yakalananlar acımasızca kırbaçlanıyor ve günlük yiyecek istihkakları daha da düşürülüyordu.

Bu şekilde Spartalı çocukların açlığa olan direnci arttırılıyordu.

Ayrıca bu yöntem cezadan kaçınabilmek için çocuklara gözlerini her daim açık tutmayı ve tetikte olmayı öğretiyordu.

Agoge herkese açık bir eğitim programı değildi.

Kazanılan savaşların ardından esir alınarak köleleştirilen helotlar ve Sparta vatandaşı olmayan özgür periyoekiler bu eğitim programına katılamazdı.

Bunun tek istisnası, Sparta askeri eğitimine hayran olan Sparta Kralı 2. Agesilaus'un dostu, Atinalı yazar ve filozof Ksenephon'un iki oğluydu.

Bunun dışında Agoge, yalnızca Spartiates adı verilen Spartalı özgür vatandaşların eğitim gördüğü bir sistemdi.

Agoge, üç aşamalı bir eğitim programıydı.

Paides adı verilen 7-17 yaş aralığını kapsayan ilk aşamada çocuklar gruplar halinde yaşamaya alışır, sadakatlerini ailelerine değil devlete sunmayı öğrenirlerdi.

Sparta eğitim sisteminde fiziksel gelişim her şeyden önemliydi.

Buna karşılık çocukların okuma, yazma, müzik ve dans konusunda da belli becerilere sahip olmaları beklenirdi.

Yaşı büyük ve güçlü olanlara günlük olarak odun toplama talimatı verilirken,

zayıf olanlar meyve, bitki, ot, saman gibi daha hafif şeyleri toplamakla görevlendirilirdi.

Agoge, doğal koşullarda gerçekleşen amansız bir yaşam mücadelesiydi

ve içeriği de buna uygun olmak zorundaydı.

Bu eğitim sırasında çocuklar günlerce aç ve susuz bırakılır,

Eurotas ırmağının buz gibi sularında yıkanmaya zorlanır, dövülerek acıya olan dayanıklılıkları arttırılmaya çalışılırdı.

Akşam yemeğinden sonra usta öğreticiler gençlere kahramanlık öyküleri anlatır,

konuları savaş ve tarih olan şiirler okur, mantık gücünü arttırmak ve düşünme yeteneklerini sınamak amacıyla

sorular sorarak açıklama yapmalarını beklerlerdi.

Verilen yanıtların mümkün olduğunca az sözcükle yapılması büyük önem taşırdı.

Çünkü Spartalılara göre eyleme geçmek konuşmaktan çok daha değerliydi.

18 yaşına gelip yetişkin bir birey olanlar, Avogen'in ikinci aşaması Pai Diskoi'ye geçer ve Sparta ordusuna yedek asker olarak yazılırdı.

İçlerinde liderlik potansiyeli taşıyanlar asıl amacı çöle helotları gözlemek ve yeri geldiğinde onları acımasız bir şekilde öldürmek olan gizli bir polis teşkilatına seçilirlerdi.

Bu şekilde her an isyan etmesinden korkulan helotlar baskı altında tutulmuş olurdu.

20 yaşına gelenler 10 yıl boyunca devam edecek Hebonthes aşamasına geçer ve 15 kişiden oluşan bölüklere katılarak tam zamanlı bir sparta askeri olurlardı.

Böylece antik dünyanın en muazzam savaş makinesinin dişlilerinden biri haline gelirlerdi.

Bu süre boyunca kışlalarda yaşamaya devam eder ve Sparta süvari birlikleri arasında önemli bir pozisyon elde etmeye çalışırlardı.

Ancak seçimlere katılmak ve evlenmek gibi tam vatandaşlık haklarını elde edebilmek için Hebonthes aşamasını tamamlamaları gerekirdi.

Tüm bu sistem Sparta'nın yarı efsanevi yasa koyucusu Lycurgos tarafından düzenlenmişti.

Bununla birlikte tarihçilerin büyük bir çoğunluğu sistemin M.Ö. 7. ve 6. yüzyıllarda geliştiğini düşünmektedir.

Zihnini yoran her şeyden bir anlığına uzaklaş.

Yalnız değilsin.

Terapin, uzman psikolog, diyetisyen ve fizyoterapist kadrosuyla bütünsel iyi oluşunda hep seninle.

Şimdi kendine bir alan aç. Uygulamayı indir, ilk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap. Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.

Her ne olursa olsun, Spartanın askeri meziyetleri fazlasıyla değerliydi.

Likurgos da bunu fark etmiş olmalıydı ki, Spartalıların düşmanlarına karşı uzun süreli savaşlara girmelerini yasaklamıştı.

Bundaki amacı askerlerinin uyguladığı taktiklerin rakip devletler tarafından deşifre edilmesini zorlaştırmaktı.

Ayrıca onun döneminde eşitliğin sağlanması ve toplumsal bilincin devlet yararına gelişmesi amacıyla erkekler ortak yemek salonlarında yemek yemeye başlamışlardı.

Onun reformlarıyla Sparta oligarklar tarafından yönetilen savaşçı bir toplum haline gelmişti.

Gücün büyük bir bölümü Herakles'in soyundan indiğine inanılan Agiat ve Eropon ithanelerinden gelen iki kralın elinde toplanmış durumdaydı.

Savaş zamanında bu krallar Zeus'a adaklı radar yapılacak seferin onaylanıp onaylanmadığını öğrenmeye çalışırdı.

İşaretlerin odunlu olması durumunda sunakta yanan kutsal ateş Pirporus adı verilen bir görevli tarafından alınarak orduyla birlikte savaş alanına taşınırdı.

Böylece tanrıların ilahi desteği garanti altına alınmış olurdu.

Zeus'a kurban edilen keçi ve koyun etleri ise daha sonra yemeleri için askerlere dağıtılırdı.

Birliklerin yürüyüşü esnasında Sparta'nın kuzeyindeki dağlarda yaşayan paralı askerler olan

Sikirtailer ve Spartalı süvariler ordunun ön saflarında yer alırdı.

Bu gruplar taşıdıkları hafif silahlarla yeterince göz korkutucu olmalarının yanı sıra

hızlı bir keşif kolu olarak da görev yapıyorlardı.

Onların ardından kargo katırlarını çevrileyen iki uzun sıra halinde

Sparta'nın asıl vurucu gücünü oluşturan hoplitler gelirdi.

Arka bölümde ise savaşmayan grup yer alırdı.

Hammallık için getirilen helotlarla, çeşitli ihtiyaçları karşılamak amacıyla

orduya eşlik eden doktorlar, zanaatkarlar, demirciler ve marangozlar bu gruptaydı.

Her bir asker yanında kendisine 20 gün yetecek çavdar ekmeği, peynir ve tuzlanmış etten oluşan bir erzak torbası taşırdı.

Bununla birlikte her Spartalı kendi silahını taşımakla yükümlüydü.

Geceleri onları soğuktan koruyan tek şey 12 yaşından itibaren her yıl düzenli olarak devletten aldıkları Poinikis adı verilen kırmızı pelerinleriydi.

Geceyi açık alanda ya da buldukları doğal barınaklarda geçirirlerdi.

Ne çadırları ne de yatakları vardı.

Agoge boyunca her gece Eurotas Irmağı'nın kıyısındaki sert zemin üzerinde uyuyarak kendilerini bu zorlu koşullara hazırlamış bulunuyorlardı.

Yabancı bir devletin sınırına gelindiğinde Zeus ve Athena'ya yeniden kurbanlar sunulurdu.

Ordu, savaş alanına ulaştığında genellikle su kaynaklarına yakın bir yerde kamp kurulurdu.

Kampın kendisi, ortasına yerleştirilen hayvanlar, çeşitli malzemeler ve kölelerle kare şeklinde düzenlenirdi.

Seçkin, sikirtailer ve süvariler yüksek yerlere çıkarak devriye gezerlerdi.

Buradaki amaç, yakınlarda olması muhtemel olan düşmanı gözlemek ve kamptan kaçma girişiminde bulunan helotları engellemekti.

Sparta askerleri kamp boyunca sıkı bir programa uymak zorundaydılar.

Kahvaltıdan önce uygulanan fiziksel egzersiz, subaylar tarafından yapılan sıkı teftiş ve uzun süre tutulan nöbetler bu programın bir parçasıydı.

Öğleden sonra askerler Pelomark adı verilen üst rütbeli bir subayın kontrolünde çeşitli atletik yarışmalar düzenlerlerdi.

Tarihçi Plutarkos'un da ifade ettiği gibi Spartalılar savaşı adeta bir tatil olarak görüyorlardı.

Savaş günü geldiğinde şafak vaktinde hoplitler, düşmanın görüş alanı içerisinde

bronz kaplı kalkanlarını çilalar, dikkatli bir şekilde silahlarını hazırlar ve uzun saçlarını düzenlerlerdi.

Savaş trompetleri vurulduğunda her biri Spartalı bir kahraman onuruna yazılan Kastor şarkısını okurdu.

Bir süre sonra şarkıya flütler eşlik etmeye başlardı.

Genellikle yan yana dizilen 8 adamdan oluşan Sparta falangısı yavaş yavaş belirginleşirdi.

Düşmanları onlara yaklaştığında mızraklarla dolu aşılmaz bir kalkan duvarıyla karşı karşıya kalırdı.

Sparta ordusu yavaş ancak düzenli bir şekilde düşman birliklerine yaklaşırdı.

Şarkıya eşlik eden flüt ilerleme ritmini belirlerdi.

Spartalılar savaş esnasında genellikle 8 adamın yan yana dizildiği ve yuvarlak kalkanlarıyla adeta metalden bir bariyer oluşturdukları falangstaktiğini kullanırlardı.

Aslında bu taktik Yunan dünyasında pek çok ordu tarafından kullanılıyordu.

Ancak Sparta falangstı sarsılmaz oluşu ve bütünselliği ile hak ettiği bir üyene sahipti.

Bununla birlikte Peloponnesos Savaşı boyunca hem Spartalılar hem de Atinalılar Peltast adı verilen hafif piyadeler kullanmışlardı.

Ancak Sparta için Falans her zaman birincil savaş taktiği olarak kalmıştı.

Falans'ın amacı düşman hattını tamamen parçalamaktı.

Ancak bazı durumlarda bu bronz duvar bozulabiliyordu.

Böyle zamanlarda askerler kaçmak için kalkanlarını bırakma eğiliminde olurlardı.

Bu nedenle Sparta yasalarına göre ripsaspia yani savaş alanında kalkanı bırakmak, firar etmekle eşdeğer sayılıyordu.

Savaş kazanıldığında kaçan düşman askerlerinin takibi de Sparta yasaları tarafından yasaklanmıştı.

Böylece Sparta birlikleri gereksiz yere tehlikeye atılmamış oluyordu.

Savaş sonrasındaki yegane görevleri savaş alanında cansız yatan arkadaşlarını toplamaktan ibaretti.

Zafer alanına o gün yaşananların hatırlanması için ölmüş askerlerin bedenlerinden çıkarılan zırh ve mihferler giydirilen bir ağaç gövdesi bırakılırdı.

Ancak bu tip anıtlar savaşın önemine göre değişiklik göstermekteydi.

Örneğin Perslerle yapılan savaşta ölen Kral Leonidas onuruna termofili de bir aslan heykeli dikilmişti.

Sparta'nın askeri sistemi mükemmele yakın bir fiziksel dayanıklılık üzerine inşa edilmişti.

Her Sparta askeri parçalanması güç bir bütünün muazzam bir parçası olarak işlev görüyordu.

Onlar antik dünyanın en dayanıklı insanlarıydılar.

Öldürmek için programlanmışlardı.

Ancak üstünlükleri uzun süreli olmadı.

M.Ö. 371'de Teba'yı karşısında aldıkları yenilgiyle Sparta'nın uzun süreli çöküş dönemi başlamış oldu.

Antik çağ kapandığında Spartalıların adı yalnızca geliştirdikleri askeri eğitim sistemi dahilinde anılıyordu.

Zira onlardan geriye pek bir şey kalmış değildi.

Altyazı M.K.

İlk ve tekli seanslarında geçerli POD20 koduyla %20 indirimle yolculuğuna başla.

Kendine bir iyilik yap.

Bugün dinlenmeye ve iyileşmeye izin ver.