Bunları Kadınların İcat Ettiğini Biliyor Muydunuz?

Altyazı M.K.

Herkese merhaba, Konuşacak Çok Şey Var podcastine hoş geldiniz.

Ben Zeynep. Bugün sizi birazcık şaşırtmaya niyetliyim.

Çünkü bu bölümde anlatacaklarım muhtemelen okul kitaplarını okumadığınız, televizyonlarda da pek duymadığınız ama hayatınızın...

Tam ortasında duran şeyler hakkında ve hepsinin ortak bir noktası var.

Hepsi bir kadının aklından, ellerinden, hayal gücünden çıktı.

Ama ne gariptir ki çoğu zaman bu icatların arkasındaki kadınları değil, onların buluşlarını kullanan, sahiplenen ya da onların gölgesinde kalan erkekleri duyduk.

Hatta bazı icatların mucidi erkek sanılıyor.

Çünkü kadının adını tarih sayfalarına not düşen bir kişi olmamış.

Bugün bu sessize bir son verelim.

Kadınların icat ettiği ve hayatımızı kökten değiştiren buluşlara bir yolculuk yapalım.

Hem şaşıralım, hem öğrenelim, hem de neden bu kadar az bildiğimizi birlikte sorgulayalım.

Kadınların tarihin her alanında yer aldığını biliyoruz ama iş icatlara geldiğinde sanki sahneye pek çıkmamışlar gibi bir algı var.

Tesla, Einstein, ya hepimizin aklında ilk beliren isimler bunlar değil mi?

Peki ya kadınlar arkadaşlar?

Tarih boyunca kadınlar da icatlar yaptı.

bilimsel keşiflerde de bulundular, hayat kurtardılar, dünyayı değiştirdiler ama çoğunun adı ya hiç anılmadı ya da zaman içinde unutturuldu.

Bugün o unutulan isimleri tekrar hatırlayalım.

Belki de şu an tam karşında duran, her gün kullandığın, hatta vazgeçilmez dediğiniz şeyleri kimin icat ettiğini keşfettiğinizde hayata başka bir gözle bakacaksınız.

Başlayalım mutfaktan.

Çünkü ilk örneğimiz tam olarak buradan geliyor.

Düşünsenize bir akşam yemeği veriyorsunuz.

Masalar dolup taşıyor.

Herkes keyifle yemek yiyor.

Ama gece bittiğinde ortada dağ gibi bulaşık var.

Şimdi elimizde bir düğmeye basıp çalıştırdığımız bulaşık makineleri var.

Evet ama 1800...

üzerinin sonlarında böyle bir şey yoktu.

Ta ki Josef Kotreyn devreye girene kadar.

Josef'in hikayesi ilginç.

Kendisi varlıklı bir kadın aslında ama derdi bulaşık yıkamak da değil.

Porselenlerini kırmadan temizlemek.

Hizmetçileri tabakları yıkarken sürekli kırınca ben bunu daha iyi yaparım diyor ve oturup bir makine tasarlıyor.

Ama asıl olay şu. O dönemde teknik bir şeyler icat etmek tamamen erkeklerin işi.

Tabii ki kadınların böyle şeylerle uğraşması pek de beklendi.

Kimse ciddiye almıyor onu.

Hatta ne gereği var diyenler bile çıkıyor.

Ama Josephine feshetmiyor.

Patentini alıyor ve otellere satmaya başlıyor.

Sonuç nedir? Şu an hepimizin mutfağında bir tane var.

Şimdi düşünün. Eğer Josephine ben kimim ki böyle bir şey icat edeyim deseydi belki hala elimizde süngerlerle tabakları ovalıyorduk.

Neyse ki böyle bir kolaylığımız var artık.

Peki. Arkadaşlar güvenlik kameralarının icazında bir kadının payı olduğunu biliyor muydunuz?

1960'larda New York'da yaşayan bir hemşire Mary Van Britten Brown çoğu zaman evde yalnız kalıyormuş.

Mahallesi de böyle pek güvenli sayılmazmış.

Kapıyı açmadan dışarıyı görebilsem hatta tehlike anında yardım çağırabilsem.

diye düşünüyor kendisi.

Ve eşiyle birlikte bir sistem geliştiriyor.

Kameralı kapı dürbünü, içeriden monitör, acil durum butonu.

Bugün akıllı ev sistemlerinin atası olan bir icat yapıyor.

Ama tabii ki işin ilginç yanı yine şu.

O yıllarda kadınların icat yapması alışılmış bir şey değil.

Hele ki güvenlik gibi teknik bir alanda.

Meryl'in icadı takdir edilmesine ama ticari olarak erkekler tarafından geliştiriliyor ve zamanla ismi geri planda kalıyor.

Ama onun attığı temel bugünkü güvenlik sistemlerinin olmazsa olmazı oluyor.

Bugün birbirinden ilginç, yaratıcı ve hayat kurtarıcı icat sayabilirim.

Evet ama takdir edersiniz ki ben sadece birkaçını anlatabileceğim.

Ki arasında çok şaşıracağınız isimler de olduğunu söyleyebilirim.

Mesela Hedy Lamarr.

Onu muhtemelen Hollywood'un eski filmlerinden tanıyorsunuzdur.

Gözelliği dillere destan bir aktriz.

Ama Hedy sadece güzel bir yüz değildi.

O aynı zamanda bir mucitti arkadaşlar.

İkinci Dünya Savaşı sırasında torpidoların düşman tarafından tespit edilip yönlerinin değiştirildiğini fark ediyor.

Bunu engellemenin bir yolu olmalı diye düşünüyor.

Sonunda frekans atlanma sistemini geliştiriyor.

Öyle bir teknoloji ki torpidoların sinyali sürekli değişiyor ve böylece düşman onları takip edemiyor.

İlk başta ciddiye alınmıyor.

Çünkü kim Hollywood'un en güzel kadınlarından birinin savaş teknolojisine kafa yorabileceğini düşünür.

Ama yıllar sonra bu teknoloji Wi-Fi, Bluetooth ve GPS'in temelini oluşturuyor arkadaşlar.

Yani şu an bu podcastta...

Hangi cihazdan dinliyorsanız Hayley Lamar'ın dahilliliğinin bir sonucunu kullanıyorsunuz.

Biraz da bilim dünyasına bakalım.

Çünkü burada da önemli buluşlar var.

Mesela kurşun geçirmez yeleklerin arkasında bir kadın olduğunu biliyor muydunuz?

Stephen Kulak 1960'larda kimya üzerinde çalışırken hafif ama inanılmaz derecede güçlü bir malzeme keşfediyor.

Adını Kevlar koyuyorlar.

Ve bu malzeme bugün polisin.

askerlerin hatta bazı sporcuların güvenliği için kullanılan kurşun geçirmez yeleklerde kullanılıyor.

Tahmin edin ne oldu?

İlk başta bu kadar hafif bir malzeme koruma sağlayamaz diye kimse önemsemedi.

Ta ki testlerde kurşun geçirmediği kanıtlanana kadar bugün bu icat binlerce insanın hayatını kurtarıyor.

Birazcık teknik bilgiden ilerliyorken bir başka buluşa geçelim.

Margaret Knight 1800'lerde makineler için güvenlik önlemleri geliştiriyor ve en büyük icadı kağıt torbaları dik tabanlı hale getiren bir makine oluyor.

Ama buradaki olay şu, bir adam onun fikrini çalmaya kalkıyor ve patent başvurusu yapıyor.

Ama Margaret pes etmiyor, mahkemeye gidiyor, teknik çizimlerini ve notlarını sunuyor ve haklılığını kanıtlıyor.

Sonuç, bugün kullandığımız kağıt torbalarını temeline atan kişi o.

Ama... Kaçımızın aklında Margaret Knight var.

Şimdi biraz daha eskilere 1800'lerin başlarına gidelim.

Ağaç kesmek zor iştir.

Özellikle de kocaman bir testereyi iki kişi çekiştirerek kullanıyorsa.

O dönemde marangozlar kütükleri kesmek için ileri geri hareket ettirerek çalışan testereler kullanıyordu.

Ama büyük bir sorun vardı.

Testere sadece ileri giderken kesiyordu.

Geri çekerken boşa hareket ediyordu.

Tabi tabi bit. Marangozluk yapan erkeklerin bu zahmetli işini izlerken Bir düşündü.

Neden her hareket işe yaramıyor dedi.

Ve sonra bugünkü elektrikli dairesel testerelerin temelini atan ilk modeli geliştirdi.

Yani marangozluktan inşaat sektörüne kadar kullanılan bu icat aslında bir kadının pratik zekasının ürünü.

Ama ne oldu dersiniz? Tabi ta icadının patentini alamadı.

Çünkü o dönemde bir kadın olarak böyle bir hak olduğunu düşünmüyordu.

Ya da böyle bir şeyin onun için mümkün olacağını bile bilmiyordu.

Erkekler bu tasarımı aldı ve geliştirdi.

Ama gerçek şu ki bu icadın arkasında...

tabita vardı. Şimdi bir de şunu düşünün.

Yağmurlu bir günde arabayla gidiyorsunuz.

Silecekler çalışıyor ve önünüzü net görüyorsunuz.

Peki silecekleri kimin icat ettiğini hiç düşünüyor musunuz?

1903 yılında Mary Anderson kışın soğuk bir günde New York'ta bir tramvaya biniyor ama fark ediyor ki şoför sürekli dışarı uzanıp camı temizlemek zorunda kalıyor.

O zamanlar silecek diye bir şey yok.

Yağmur ya da kar yağdığında sürücüler camı temizlemek için arabadan inmek ya da pencereyi açıp elle silmek zorunda kalıyordu.

Mary bunu pratik hale getirmek için bir sistem geliştirdi.

Camın üzerine yerleştirilen ve içeriden bir kol ile kontrol edilen bir kavuşuk silecek tasarladı.

Ve bunun patentini aldı.

Ama ne oldu? Otomobil üreticileri başta bunun gereksiz olduğunu düşündü.

Kimse böyle bir şeye para vermez dediler.

Ama yıllar sonra otomobil endüstrisi gelişirken Mary'nin fikri olmazsa olmaz bir standart haline geldi.

Şimdi her arabada, her otobüste, her trende var.

Ama kaç kişi Mary Anderson'ın ismini biliyor arkadaşlar?

Bugün anlatacağım buluşlar arasında kişisel favorim, şimdi anlatacağım kadının bulduğu bir şey.

Eminim ki birçoğumuz da kendisine minnettarız.

Sabahları kahve içmeden güne başlayamayanlar için bir haberim var.

Günümüzün en temel kahve ekipmanlarından biri de bir kadın tarafından icat edildi.

1908 yılında Almanya'da yaşayan Melita Benz...

Kahve yaparken telvelerle uğraşmaktan bıkmıştı.

O zamanlar kahve demlenirken kahve telvesi fincana karışıyor, içmeyi zorlaştırıyordu.

Melita düşündü. Kahveyi süzüp içsem daha iyi olmaz mı dedi ve mutfakta bulduğu birkaç malzeme ile ilk kağıt kahve filtresini yaptı.

Bu küçük ama dahice buluş bugün dünyanın dört bir yanında kullanılıyor.

Ama kahve içen kaç kişi Melita Benz'in ismini biliyor.

Ve son olarak... Kışın sıcacık evlerimize girdiğimizde fark etmesek de bu konforun arkasında da bir kadın var arkadaşlar.

Alice Parker. 1919 yılında modern merkezi ısıtma sisteminin temelini atan bir tasarım yapıyor kendisi.

O dönemde evlerde ısınma daha çok şömine ve odun sobalarıyla sağlanıyordu.

Bu da çok zahmetli ve tehlikeliydi aynı zamanda.

Alice gazla çalışan bir ısıtma sistemi tasarlayarak hem güvenliği arttırdı hem de daha verimli bir çözüm sundu.

Bu tasarım zaman içinde gelişerek günümüzde kullandığımız merkezi ısıtma sistemlerine dönüştü.

Ama arkadaşlar kaçımız Alice Parker'ın adını biliyor?

Onun icadı olmasaydı bugün hala soğuk kış günlerinde battaniyelere sarılmak zorunda kalabilirdik.

Ve işte böyle kadınlar hep bir şeyler icat etti, keşfetti, hayatı kolaylaştırdı.

Ama çoğunun ismi tarihin tozu sayfalarında kaldı.

Bugün bunları biliyoruz ama ya bilmediklerimiz?

Kaç kadının adı hiç anılmadı, kaçının buluşu başkalarından oldu.

Bugün 8 Mart Dünya Kadınlar Günü.

Sadece kutlamak için değil, hatırlamak ve hak ettikleri değeri vermek için de bir gün aslında.

Kadınlar sadece ilham vereceği hikayelerin kahramanı değil, bilimin, teknolojinin, sanatın ve hayatın her alanında öncü.

Ve biz de onların sesini daha fazla duyurmalıyız.

Çünkü kadınlar icat eder.

Dünya değişir. Beni dinlediğiniz için çok teşekkür ederim.

Ben de buradaydım dinledim demek isterseniz diğer sosyal medya hesaplarımı açıklamalar kısmından bulabilirsiniz.

Dünya Kadınlar Günümüz kutlu olsun.

Kendinize çok iyi bakın.