
Bir yöneticinizin gözlerinde kendinize dair öyle bir güvensizlik görürsünüz ki, normalde çok iyi yapacağınız bir işi elinize yüzünüze bulaştırırsınız; işte "İş Hayatını İyileştir" podcast kanalımızın bu bölümünde, antik Yunan mitolojisinden Harvard'ın araştırma laboratuvarlarına uzanan büyüleyici bir psikolojik mucizeyi, yani Pygmalion Etkisi’ni konuşuyoruz. Liderler olarak ekibimize dair zihnimizde beslediğimiz o gizli önyargıların ve inançsızlıkların (Golem Etkisi), onların performansını nasıl birer "Kendini Gerçekleştiren Kehanet"e dönüştürdüğünü masaya yatırıyoruz. Ekibinize "beceriksiz" muamelesi yaparak onları nasıl beceriksizleştirdiğinizi deşifre ediyor; potansiyeli ortaya çıkaran bir "Pygmalion Lideri" olmanın 3 altın anahtarını paylaşıyoruz. Dönüşüm yolculuğumuzun bu görkemli bölümüne davetlisiniz!
Öne Çıkanlar:
• Pygmalion Etkisi nedir? Mitolojiden kurumsal dünyaya inanç köprüsü.
• Golem Etkisi: Gizli güvensizliklerin ekipler üzerindeki yıkıcı sonuçları.
• Bir lider için beklenti yönetimi: Ekibin potansiyeline hitap etmenin 3 pratik yolu.
Transkript
Bakın bugün size ne soracağım.
Hiçbirinin size duyduğu güven sayesinde kendinizde olduğunu bile bilmediğiniz bir gücü ortaya çıkardığınız oldu mu?
Peki ya tam tersi?
Bir yöneticinin size inanmadığını hissettiğiniz için aslında çok iyi yapabileceğiniz bir işte bile kendinizden şüphe ettiğiniz oldu mu?
İş Hayatını İyileştir podcast kanalına, pedagoji ve yönetimin muazzam evliliğini ele aldığımız serimizin bu üçüncü bölümüne hepiniz hoş geldiniz.
Ben Elif Vardar Solak.
Bugün liderlik yolculuğumuzda en büyük, en tılsımlı pedagojik sırrı açıklamak istiyorum.
Bir liderin ekibine duyduğu inancın ya da inançsızlığın bir kehanet gibi nasıl gerçeğe dönüştüğünü anlatan
psikolojideki ve pedagojideki en büyüleyici kavramlardan biri olan Pygmalion etkisine odaklanıyoruz.
Bazen bir liderin sizin hakkınızdaki beklentisi zamanla sizin performansınızın bir parçasına dönüşebilir.
Evet, işte psikolojide bunun çok etkileyici bir adı var, beklenti yönetimi.
Bir lider olarak ekibinize dair zihninizde beslediğiniz gizli inançların,
onların performansını nasıl bir kehanet gibi gerçeğe dönüştürdüğünü konuşalım istiyorum.
Hazırsanız liderliğin o görünmez aynalarına bakmaya başlayalım.
Kahveler hazır mı?
Mitolojiden sınıflara, sınıflardan kurumsala, Figmalyon nedir sorusuna bakalım.
Sevgili dinleyiciler, hikayemiz Antik Yunan mitolojisinde Kıbrıslı bir heykeltıraş olan Pygmalion ile başlıyor.
Pygmalion, fil dişinden öylesine güzel bir kadın heykeli yapıyor ki kendi eserine aşık oluyor.
Ona canlıymış gibi davranıyor, hediyeler veriyor ve sonunda aşk tanrıçası Afrodit bu dileği gerçekleştiriyor.
Heykel canlanıyor.
Yani Pygmalion'un yalnızca gördüğü değil, olabileceğine inandığı şey gerçeğe dönüşüyor.
Yüzyıllar sonra bu mitolojik hikaye psikoloji tarihinin en çok konuşulan araştırmalarından birine adını veriyor.
1960'lı yıllarda psikolog Robert Rosenthal ve okul müdürü Leonor Jacobson,
öğretmen beklentilerinin öğrencilerin gelişimi üzerinde bir etkisi olup olmadığını araştırıyorlar.
Öğretmenlere yapılan bir test sonucunda bazı öğrencilerin o yıl önemli bir zihinsel gelişim gösterebileceklerinin öngörüldüğü söyleniyor.
Oysa bu öğrenciler rastgele seçilmişlerdi.
Yıl sonunda yapılan ölçümlerde öğretmenlerin yüksek gelişim beklentisi taşıdığı bu öğrencilerin,
karşılaştırma grubundaki öğrencilere göre ölçülen IQ puanlarında daha fazla artış gösterdiği görülüyor.
İşte asıl ilginç soru da burada başlıyor.
Öğrenciler değiştiği için mi öğretmenlerin beklentileri yükseldi?
Yoksa öğretmenlerin beklentileri değiştiği için öğrencilerle kurdukları ilişki mi değişti?
Araştırmanın açtığı kapı tam da buydu.
Bir insandan daha fazlasını beklediğimizde ona farkında olmadan daha fazla fırsat verebiliyor,
daha farklı geri bildirim sunabiliyor, hatta hata yaptığında biraz daha sabırlı davranabiliyoruz
ve gelişmesi için daha elverişli bir ilişki kurabiliyoruz.
Ve bütün bu küçük davranışlar zaman içinde karşıdaki insanın performansını etkileyebiliyor.
Buna Pygmalion etkisi diyoruz.
Yani mesele sihir değil.
İşin sırrı beklenti, davranış, ilişki ve performans bağlantısında yatıyor.
Beklenti davranışı, davranış ilişkiyi, ilişki performansı etkileyebiliyor.
Bir başka ifadeyle.
Bir lidere kime güvendiğini sormak yerine kime fırsat verdiğine bakın.
Farkı göreceksiniz.
Çünkü beklentilerimizin en güçlü etkisi bazen söylediklerimizde değil, insanlara sunduğumuz fırsatlarda görünür.
Peki, liderin gizli aynası beklentiler fırsatlara nasıl dönüşür?
Şimdi sınıftan çıkıp iş hayatına gelelim.
Bir lider olarak ekibinizdeki insanlar hakkında sizin de bazı beklentileriniz var.
Doğru mu?
Bu işi ona verirsem altından kalkabilir.
Bu iş için bu kişi henüz hazır değil.
Çok yaratıcı ama sorumluluk almakta zorlanıyor.
Bundan iyi bir yönetici olabilir.
Bunları her zaman yüksek sesle söylemiyoruz tabii ki.
Ama beklentilerimiz davranışlarımıza sızabiliyor.
Kime daha zor bir proje verdiğimize sızabiliyor mesela.
Kimin fikrini toplantıda biraz daha uzun dinlediğimize.
Kimin hatasına öğrenme fırsatı olarak baktığımıza.
Kimi önemli bir toplantıya davet edip etmediğimize.
Ve hatta kime bunu senin yapabileceğini düşünüyorum dediğimize de sızıyor.
Asıl mesele burada başlıyor.
Çünkü liderin beklentisi yalnızca çalışanı nasıl gördüğünü değil, ona hangi fırsatları verdiğini de belirleyecektir.
Peki bunun tersi olursa ne olur?
Bir çalışanımız hakkında, zihnimizde erkenden bir karar verdiysek bu işi yapamaz, bundan lider olmaz, zaten sorumluluk almıyor.
Bu beklenti de davranışlarımızı etkileyebilir.
Böyle hiç düşündük mü?
O kişiye daha az sorumluluk veririz.
Daha sık kontrol ederiz.
Hata yaptığında daha hızlı müdahale ederiz.
Önemli projelerde başka isimlere yöneliriz.
Sonra çalışan gerçekten daha az inisiyatif almaya başladığında da şöyle deriz.
Bak ben zaten biliyordum.
Ama burada durup çok önemli bir soru sormamız gerektiğini düşünüyorum.
Potansiyel farkını mı gördük yoksa fırsat farkıyla potansiyel farkını mı büyüttük?
Düşük beklentilerin performansı aşağıya çekebildiği bu karanlık yüz literatürde golem etkisi olarak anılır.
Fakat burada çok önemli bir ayırım vardır.
Pygmalion etkisi bize bir insana inanırsanız mutlaka başarılı olur demez.
Liderlik de performans problemlerini görmezden gelmek değildir.
Bir insanın henüz yeterli olmadığı bir alan olabilir, bilgi açığı olabilir, performans problemi yaşayabilir, yanlış rolde görevlendirilmiş olabilir.
Dolayısıyla potansiyel görmek gerçeği inkar etmek değildir.
Tam tersine, bugün bulunduğun yeri görüyorum ama seni yalnızca bugün yapabildiklerinle tanımlamıyorum diyebilmektir.
Çünkü bir çalışana koyabileceğimiz en görünmez tavanlardan biri onun hakkında verdiğimiz erken bir karar olabilir.
Veya Pygmalion liderliğinin özü de tam buradadır.
İnsanları bugünkü performanslarına göre yönetebiliriz ama onları bugünkü performanslarına mahkum etmemeliyiz.
Öyleyse Pygmalion liderliğinin üç anahtarına bakalım isterim.
Peki bütün bunları pazartesi sabahı iş hayatına nasıl taşıyacağız?
Eminim bu soru kafanızda canlanmıştır.
Şimdi size 3 küçük ama güçlü liderlik davranışı bırakmak istiyorum.
Birincisi zihinsel etiketlerinizi fark edin.
Ekibinizden birini düşünün.
Onun hakkındaki zihninizden en sık hangi cümle geçtiğini de bir düşünün.
Çok yetenekli, hazır değil, inisiyatif almıyor, bundan lider olmaz gibi gibi sorular olabilir.
Şimdi kendinize şu soruyu sorun.
Bu gerçekten yalnızca onun performansına ilişkin bir gözlemim midir?
Yoksa artık benim ona nasıl davrandığımı belirleyen bir etikete mi dönüşmüştür?
Çünkü bir çalışana koyabileceğimiz en görünmez tavanlardan biri, onun hakkında verdiğimiz erken bir karar olabilir.
Bunu tekrarlıyorum.
Etiketlerimizi tamamen yok edemeyebiliriz ama onları fark ettiğimiz anda davranışlarımızı yönetmeye başlayabiliriz.
Öyleyse ikinciye geliyorum, ikinci stratejimiz.
potansiyele hitap edelim.
Yalnızca mevcuda değil, bir çalışanımız
bugün hazır olmayabilir.
Bir beceriyi geliştirmesi, deneyim kazanması
ya da daha fazla desteğe ihtiyacı olabilir.
Potansiyeli görmek,
bunları görmezden gelmek değildir.
Bugünkü gerçeği görmek,
ama insanı yalnızca bugünkü performansıyla
tanımlamamaktır.
Bir insana sana güveniyorum demek değerlidir,
ama daha güçlü olan bu güveni
deneyimleyebileceği bir alan açabilmektir.
Bu kişiye yeni bir sorumluluk verin.
Bir toplantıda sözü ona bırakın, bir projeyi yönetmesine fırsat tanıyın, bakalım neler oluyor.
Çünkü insana sana inanıyorum demekten daha güçlü olan ona bu inancı deneyimleyebileceği bir sorumluluk vermektir.
Bazen ihtiyacımız olan cümle budur.
Bugün bulunduğun yeri görüyorum ama seni yalnızca bugün yapabildiklerinle tanımlamıyorum.
Ve üçüncü strateji, küçük başarıları dev aynasında görünür kılmak.
Pygmalion liderliği yalnızca gelecekteki potansiyeli görmek değildir.
Gelişimin bugün verdiği küçük işaretleri de fark edebilmektir.
Bir çalışan ilk kez inisiyatif aldıysa, daha önce zorlandığı bir sunumu bu kez daha iyi yaptıysa,
yeni öğrendiği bir beceriyi kullanmaya başladıysa ya da zor bir durum için farklı bir çözüm ürettiyse
hemen bunları görünür kılın.
Ama yalnızca harikasın demekle yetinmeyin.
Neyi iyi yaptığını söyleyin.
Bu toplantıda sorunu yalnızca anlatmadığın iki çözüm alternatifiyle geldin.
İşte görmek istediğimiz gelişim burada saklıydı.
Diyebilmeyi deneyimleyin.
Çünkü güçlü geri bildirim insanı şişirmek için değil, ilerlemesini, fark etmesini sağlamak için verilir.
Kendi gelişiminin kanıtlarını da görmeye başlar.
İşte Pygmalion liderliğinin üç anahtarı böyle sevgili dinleyenler.
Zihinsel etiketlerinizi fark edin, potansiyele hitap edin, ilerlemeyi görünür kılın.
Çünkü iyi liderlik insanları olmadıkları biriymiş gibi davranmak kesinlikle değildir.
Bugün kim olduklarını görmek ve yarın kim olabileceklerine giden yolu açık tutmaktır.
Ve bugün kahve sorusunu sona bıraktım dikkat ettiyseniz.
Çünkü sizden küçük bir şey isteyeceğim.
Ekibinizden bir kişiyi düşünün.
Belki son zamanlarda sizi zorlayan birisini düşünün.
Ve kendinize yalnızca şu soruyu sorun.
Ben bu insanın performansını mı görüyorum?
Yoksa onun hakkında verdiğim eski bir karar mı?
Çünkü liderlik yalnızca insanları görmek değildir.
Onlara yeniden bakabilmektir.
Belki de Pygmalion etkisinin bize bıraktığı en güçlü mesaj budur.
Bugünkü performanslara göre yönetebiliriz ama onları bugünkü performanslara mahkum etmemeliyiz.
Ben Elif Vardar Solak. İş Hayatını İyileştir'de bugün liderliğin görünmez aynalarına baktık.
Bir sonraki bölümde yeni bir seriye geçeceğiz.
Çünkü bazen büyük dönüşümler büyük kararlardan değil, her gün tekrarladığımız küçük davranışlardan başlıyor.
İş hayatını, kendimizi ve dünyayı hep birlikte iyileştirmek dileğiyle kendinize çok iyi bakın.
Bir de bu hafta ekibinizdeki bir insana yeniden bakmayı unutmayın.
Görüşmek üzere.
Bu transkript otomatik olarak çıkarıldı; kayıtla küçük farklar olabilir.
