Gaslighting

Herkese merhaba, Gelişigüzel Hayaller'e.

Hoş geldiniz. Ben Emine.

Bu hafta... Zihinsel iyi oluş halimizi tehkiye atan manipülatif taktiklerden biri olan gaslighting'i konuşmak istiyorum.

Neden bunu konuşmak istiyorum?

Çünkü bir önceki hafta duygusal şiddetten bahsettik.

Bu da duygusal şiddetin bir parçası ve biliyorsunuz Mayıs ayı zaten mental sağlık ayı olduğu için Mayıs ayındaki son bölümü de bununla taçlandırmaya karar verdim.

Şimdi bir de şöyle bir şey var.

ABD'nin en eski sözlük yayıncısı Merriam-Webster geçtiğimiz sene gaslighting'i yılın kelimesi seçti.

Merim Webster'ın web sitesinde gaslighting kelimesi aramaları 2022'de %1740 arttı.

Düşünebiliyor musunuz? Ben terimlere çok takılmayı seven biri değilim.

Çünkü her durum için yeni bir kavram üretiliyor.

Yani her şeyin bir adı var.

O yüzden kavramlardan bağımsız olarak hissiyatımıza odaklanmak.

Bir yerde bir şey bize ya bu işte bir terslik var.

Bu iş beni iyi hissettirmiyor.

Bu kişi, bu insan, bu olay bana kötü hissettiriyor dedirtiyorsa eğer.

Onun farkına varmak ve olası zararlardan kendimizi korumak taraftarıyım.

O yüzden de bugün bu konuyu mikrofona getiriyorum.

Şimdi hazırsanız başlayalım.

Bu konu çok derin bir konu.

Ben de farklı kaynaklardan yararlandım.

Baya bir araştırma yaptım bu bölümü hazırlarken.

Eğer siz de bakmak isterseniz kaynaklarıma o kaynakların derinlerine inmek istersiniz diye sonuçta ben hepsinden birer parça alıp paylaşıyorum burada önemli gördüklerimi.

Bakmak isterseniz açıklamalarda bulabilirsiniz arkadaşlar.

Şimdi başlayalım. Nedir bu?

Gaslighting. En basit haliyle insanların gerçekteki algılarını sarsarak düşüncelerini, hatıralarını ve akıl sağlıklarını sorgulamalarına neden olan psikolojik bir manipülasyon biçimidir.

Şimdi spoiler vereceğim ama trendeki kız filmini izleyenleriniz ya da kitabını okuyanlarınız vardır değil mi?

Orada başroldeki kadının bir tanıdığı ile trende karşılaştığı filmin sonlarına doğru ya ben sizin ev partinizi mahvetmişim çok özür dilerim neler yaptığımı sonradan öğrendim demesi üzerine diğer kadın böyle

bir şaşırıyor. Anlatıyor hatta başroldeki kadın ya bunu bunu yapmışım böyle yapmışım çok özür dilerim kendimi çok kötü hissediyorum çok utanıyorum diyor.

Diğer kadın da şaşırıyor diyor ki bunların hiçbiri olmadı saçmalama sen sadece biraz fazla içmiştin kendini iyi hissetmedin biz de seni içeri yatırdık o kadar diyor.

Ve başroldeki kadın o kötü şeyleri yaptığını zanneden çünkü öyle söylenen kadın orada böyle bir aydınlanma yaşıyor.

Hatta sonrasında da eski kocasıyla yüzleştiği bir sahne var.

Diyor ki beni yapmadığım şeyleri yaptığıma inandırdın.

Hep değersiz hissettim.

Ve böyle o sahne bana o kadar dokunmuştu ki böyle içime oturmuştu.

Tam olarak işte bir gaslighting örneği ki zaten bu kavramda 1944 yapımı bir film olan gaslight'tan türetiliyor.

Bu filmde manipülatif bir koca karısının gerçekliğini sorgulamaya ikna etmeye çalışıyor.

Yine benzer bir hikaye.

Tabii ki ben burada ilişkiler üzerinden gidiyorum ama bu iş ortamında da olabilir, politikada da olabilir, günlük hayatımızda da, aile ilişkilerinde de her yerde olabilecek bir şey.

Her zamanki gibi. Şimdi gaslighting'in esası birinin gerçeklik algısını bozmak.

Şaşkın, güvensiz ve kendini sorgulayan bir durumda bırakmak.

Peki gaslighting'e maruz kaldığımızı nasıl anlayabiliriz?

Emine iyi hoş diyorsun ama zaten gerçeklik algımız bozulduysa biz bunu nasıl anlayacağız diye olabilirsiniz.

Haklısınız. Şimdi birkaç tane örneği var bunların.

Ben de hızlıca paylaşayım. Hafıza manipülasyonu.

Ne demek istiyorum? Mesela guest sighting yapan bir insan bir konu konuşulmuştur ve siz ne kadar incindiğinizi anlatmışsınızdır.

Size söylenilen bir şeyi rahatsız etmiştir.

Ve karşınızdaki gelir size der ki ben böyle bir şey söylemedim ki ya nereden çıkarıyorsun bunları?

Senin hafızan zaten çok kötü.

Ve siz şunu düşünmeye başlarsınız bir süre sonra.

Ben bu konuşmayı hatırlıyorum ama karşınızdaki kendinden o kadar emin ki ben mi yanlış hatırlıyorum?

Herhalde bende bir şey var kafamdan mı uyduruyorum diye.

Bu sefer kendi hafızanızdan, kendi algılarınızdan şüphe duymaya başlarsınız.

Diğer bir örnekte bir şeyler yaşanır, olur.

Diyelim ki karşınızdaki size saldırdı ya da bağırdı ya da bir konuda bir hareket yaptı.

Sizin onaylamadınız, siz bununla yüzleşmek istediniz, söylediniz ve karşı taraf size diyor ki hayır böyle bir şey olmadı.

Saçmalama sen yine zihninde uyduruyorsun.

Yine böyle söylenilen gibi ama yapılan davranışı olan olayı da yokmuş gibi lanse eder.

Ve siz bu sefer yine gerçekliğini sorgularsınız.

Ya ben mi acaba uyduruyorum?

Kendinizden şüphe etmeye başlarsınız bu noktada.

Diğer bir manipülasyon şekli de duyguları geçersiz kılma.

Siz bir konuşma sonrasında gerçekten çok incinmişsinizdir, hayal kırıklığına uğramışsınızdır, kendinizi aşağılanmış hissetmiş olabilirsiniz, değersiz hissetmiş olabilirsiniz, her şey olabilir ve bununla yüzleşirsiniz, söylersiniz karşı

tarafa. Karşı taraf size şunlar, öf her zamanki gibi abartıyorsun ya, bu kadar hassas olma diye.

Sizi sanki o hissettiğiniz duygu yanlış kötü bir şeymiş gibi, abartılı, gereksizmiş gibi hissettirir ve reddeder orada sizin duygunuzu.

Ve sizin duygularınızın geçerliliğini sorgulamasına yol açar.

Yani siz bir noktadan sonra şunu diyebilirsiniz.

Demek ki bende bir gariplik var ya, belki de ben çok hastasım.

Bu o kadar büyütülecek bir şey değil.

Halbuki büyütülecek bir şey.

Yani sizi gerçekten değersiz hissettirdiyse, sizi gerçekten...

kendinize olan saygınızı sorgulatan bir şey hissettirdiyse orada bir gariplik var demektir.

Siz hassas değilsiniz. Diğer bir gaslight'in göstergesi de suçlama ve sorumluluğu başkasına atma.

Ne demek istiyorum? Diyelim ki bir tartışma ortamı oldu.

Karşı taraf size duygusal ya da fiziksel şiddet gösterdi.

Ve size şöyle diyor.

Eğer beni bu kadar sinirlendirmeseydin bunu yapmazdım.

Bu senin hatan, senin yüzünden böyle oldu.

Sen beni böyle sinirlendirdin, sen beni tahrik ettin.

Ve siz bir noktadan sonra içten içe bir suçluluk duygusu yaşarsınız ve o suçluluk duygusunu içselleştirirsiniz.

Bu durumdaki rolünüzü sorgularsınız.

Ya ben böyle yaptığım için bana kızıyor, ben böyle yaptığım için bunlar oluyor.

Halbuki siz hiç kimsenin hareketlerinden...

Öfke kontrolü olmamasından sorumlu değilsiniz.

Bunlar onun elinde olan bir şey.

Yani bir duruma tepki vermek oradaki tepkisini kontrol etmek karşı tarafın sorumluluğunda.

Sizin sorumluluğunuz da değil.

O yüzden de beni bu kadar tahrik etmeseydin ben bunu yapmazdım diye size...

yaptığı şiddeti uyguladığı duygusal ya da fiziksel şiddeti geçerli kılmaya çalışması da bir gaslighting örneğidir.

Tabii ki burada daha fazla derine inebiliriz.

Tahrik çok farklı bir konu ama benim bahsettiğim şey biraz daha bu ikili ilişkiler içerisinde davranışın sorumluluğunu üstlenmemek üzerine olan bir şey.

Onun dışında ne var? Öz güveni ve öz saygıyı zayıflatma.

Bakın burası gerçekten önemli.

Neden önemli diyorum? Çünkü öz saygı dediğimiz şey zaten bizim hayatta Duruşumuz hayata sıkı sıkı bağlanışımızın temelidir.

Bir de son zamanlarda ben size hangi bölümleri daha çok duymak istersiniz diye sorduğumda özgüven çok gelmeye başladı.

Ve ben de sorguluyorum neden acaba?

İnsanların bu kadar özgüvenle alakalı bir bölüm dinlemeye ihtiyacı var diye düzenli olarak, sistematik olarak eleştirildiğiniz bir ortamdaysanız, küçümsendiğiniz bir ortamdaysanız, manipülasyona uğruyorsanız

tabii ki de öz saygınız zayıflar.

Tabii ki de kendinize olan güveninizi kaybedersiniz.

Yeteneklerinize olan güveninizi kaybedersiniz.

Kendinizi değersiz hissetmeye başlarsınız ve bunlardan şüphe duyarsınız.

Çünkü karşınızdaki size sürekli hiçbir şeyi de doğru yapmıyorsun ya, bir kere de bir şeyi doğru yap ya da çok beceriksiz.

Siz bunu içselleştirirsiniz.

Her ne olursa olsun sizi gerçekten seven, size gerçekten saygı duyan bir insan sizi yeteneksizsin, beceriksizsin, doğru yapamıyorsun diye eleştirmekten ziyade onun

doğrusunu göstermek için yardımcı olur.

Sizi geliştirmek için destekler, birlikte büyürsünüz, birlikte öğrenirsiniz, birlikte gelişirsiniz.

Bunlar için size destek olur.

Eğer gerçekten size değer veriyorsa.

O yüzden de eğer özgüvenle ilgili aklınızda soru işareti varsa önce bir içinizden gelen sese, kendinize konuşma şeklinize bakın derim.

Ne gibi şeyler söylüyorsunuz ve bunları ne kadarı size ait?

Ne kadarı dışarıdan geldi?

Ne kadarı ailenizden, yetiştirilme tarzınızdan, patronunuzdan, sevgilinizden geliyor?

Bunları bir gözden geçirmekte fayda var.

Evet yavaş yavaş bir sonrakine geçelim.

Bir sonraki ve son gösterge.

O da izolasyon ve kontrol.

Ne demek istiyorum? Size guest writing yapan kişi sizi destek ağınızdan izole eder ve sadece...

kendi gerçeklik versiyonuna bağımlı hale getirir ve kendi kontrolünü sağlar.

Yani arkadaşlarınızla görüşmenize izin vermez, ailenizle görüşmenize izin vermez ya da izin verse bile size alttan alttan şunu söyler.

Ya seni anlamıyorlar, seni en iyi ben anlıyorum, onlar sana iyi gelmiyor, onlardan uzak dur diye sizi yalnızlaştırmaya çalışır, bir şekilde izole eder, hayatınızı kontrol altına alır ki sizi daha rahat kontrol

edebilsin diye. Bu şekilde tabii ki her şeyin altında bir şey arayın, öküz altında buzağı arayın demiyorum ama bunların farkında olmak gerçekten önemli.

Neden önemli? Gestalt dediğimiz şey yani ya da duygusal manipülasyon ya da kendinizi bu şekilde hissettirme, kötü hissettirme, özgüvensiz, özdeğersiz hissettirme, suçlu hissettirme diyelim.

Üzerinizde ciddi duygusal ve psikolojik sonuçlara yol açabilir.

Şimdi bazı yaygın etkilerinden bahsetmek istiyorum.

Az önce de söylediğim gibi öz saygınıza şüphe edersiniz, kafa karışıklığınız olur.

Kendi düşüncelerinize, duygularınıza ve algılarınıza güveniniz azalır.

Kendinizden emin olamazsınız.

Bir şeyi yaparken 8 kere düşünürsünüz.

15 kişiye sorarsınız ya da çoğunluğu takip edersiniz.

Çünkü çoğunluk doğrudur değil mi?

Yani herkes bir şey yapıyorsa orada yanlış bir şey olamaz.

Siz orada bir yanlışlık var gibi hissetsiniz bile.

O noktada çoğunluğu takip edersiniz.

Kendinizden, gerçeklik algınızdan şüphe duymaya başlarsınız.

Diğer bir etkisi de anksiyete ve depresyon.

Sürekli manipülasyon ve geçersizleştirme duygularınızı, kişiliğinizi, algılarınızı, her şeyi yüksek düzeyde anksiyete, kronik stres ve hatta depresif belirtilere yol açabilirmiş.

Bakın ne kadar etkisi var üstümüzde farkında mısınız?

Diğer bir etkisi de izolasyon ve geri çekilme.

Ne demek istiyorum? Şimdi sizi sürekli izole eden ve diğerlerinden ayıran, kontrol eden bir kişiyle beraberseniz bir noktadan sonra...

Sizin başkalarından onay almanız, destek almanız zorlaşacağı için siz bu sefer yalnızlığa doğru sürüklenebilirsiniz.

Çaresizlik hissi daha baskın olabilir.

Kendinizi çıkmazlı gibi hissedebilirsiniz.

Bu da zaten diğer bütün psikolojik problemleri az önce saydıklarımın beraberinde getiriyor olabilir.

Diğer bir etkisi de kimlik kaybı ki bence bir insanın sebep olabileceği en büyük kötülüklerden bir tanesidir başka bir insana.

Çünkü sizin gerçek benliğinizle olan iletişiminiz kopuyor.

Benlik algınız zedeleniyor.

Ve sizi manipüle eden kişinin ağına takılmış bir şekilde kalıyorsunuz.

Kendinizden uzaklaşıyorsunuz.

Kendi değerlerinizden uzaklaşıyorsunuz.

Ve kendi hayatınızı sanki başkasının hayatı gibi yaşıyorsunuz.

Eren Boz'u tanıyanlarınız vardır.

Eren Boz diye geçiyor Instagram'da.

Onun bununla alakalı bir ilüstrasyonu vardı.

İki tane kare karşılaşıyor.

Hatırladığım kadarıyla anlatıyor.

Kare diyor ki ne güzel ikimiz de kareyiz.

Diğeri diyor ki hayır ya sen yuvarlaksın.

Hacan diyor ben kareyim.

Sonra alıyor onu eviriyor çeviriyor böyle ittiriyor.

O sivri köşelerini yuvarlıyor.

Aynaya götürüyor diyor ki bak gördün mü ben sana demiştim sen yuvarlaksın sen kare değilsin.

Yuvarlak böyle yapıyor.

Ya evet ben gerçekten de yuvarlakmışım ama neden içimde bir yerlerde kare gibi hissediyorum acaba?

Bu bence...

Yes I Think'in en güzel görselleştirmelerinden bir tanesiydi.

Kendisini takip etmiyorsanız da mutlaka takip edin.

Çünkü görselleştirme ile bizim yaşadığımız psikolojik durumları dile getirmesi o kadar hoşuma gidiyor ki benim.

Buradan da önermiş olayım.

Şimdi şunu demiş olabilirsiniz.

Emine iyi hoş dedin. Evet ben Yes I Think'e maruz kalıyor olabilirim.

İşimde, ilişkimde ya da ailemde.

Ama ne yapacağım? Ne yapacağınızla alakalı birkaç tane öneride vardı araştırdığım kaynaklarda.

Onlardan birkaç tane gözüme çarpanı paylaşacağım sizinle.

İlk olarak madem ki fark ettiniz, gestaltinke maruz kalıyor olabilirsiniz.

İnceden ama yoğun bir şekilde işte orada biraz daha böyle öz farkındalık, biraz daha destek almak, biraz daha o durumun içerisinden çıkma isteği gerekiyor.

O yüzden de kendimizi eğitmek, bu taktikleri anlamak için.

Daha fazla okumak, araştırmak, işaretleri, dinamikleri, etkileri tanıyarak netlik ve perspektif kazanmak çok çok çok önemli.

Açıklamalardaki kaynakların dışında benim size önerebileceğim birkaç tane de film var.

Az önce bahsettiklerim Gaslight, Trendeki Kız, Sleeping with the Enemy, Düşmanla Uyumak, Memento, Gone Girl, The Invisible Man.

Bunlar izlenebilecek filmler hani biraz daha farkındalık sağlaması açısından.

Ama tabii ki en en en önemlisi ilk yapacağınız şey profesyonel destek almak arkadaşlar.

Çünkü sizin deneyimleriniz doğrulayabilecek ve iyileşme sürecinde size rehberlik edebilecek bir desteğe ihtiyacınız olacak.

Bu noktada da terapi olur, psikolog, psikiyatr...

Kiminle çalışmak isterseniz profesyonel bir destek almanız gerekir.

Ayrıyeten benzer durumlardan geçmiş ve bunun üstesinden gelmiş arkadaşlarınız varsa güvenebileceğiniz, objektif olan bu arkadaşlarınızla da sohbet edebilir, onlara da içinde bulunduğumuz durumu

anlatabiliriz. Bunlar da önemli.

Ve tabii ki de öz saygımızı yeniden inşa etmek.

Çünkü gaslighting durumuna maruz kaldığımızda en çok öz saygımızı ve öz değerimizi yitiriyoruz.

O yüzden de... Sizi mutlu eden, size kendinizi iyi hissettiren, size gerçekten bir şeyi başarma, yaptım duygusu veren, kendinizi güvende hissettiren, kendinize güveninizi tazeleyen aktiviteleri

yapmak. Öz şefkat pratikleri, sağlıklı sınırlar belirlemek, insanlara hayır demek, dur demek bunlar çok önemli.

Kendiyle arkadaş olma, nitelikli yalnızlık, sınırlar bölümleri bunların hepsini detaylıca anlatmıştım.

İsterseniz oradaki bölümlere de bakabilirsiniz.

Onun dışında önerilen şeylerden bir tane isteşiyor.

Anlatılanı sorgulayın.

Eğer ciddi anlamda bir manipülasyona maruz kaldığınızı düşünüyorsanız gerçekliğinizi savunun.

Yani ne demek istiyorum?

Olaylarla alakalı günlük tutun.

Olayları belgeleyin, ekran görüntüsü alın, mailler mi artık ses kaydı mı her neyse ve bunu karşı tarafla yüzleşerek yapın.

Yani karşı taraf size hayır böyle bir şey olmadı dediği zaman bak böyle bir şey oldu bana böyle mesaj yazmıştın deyin.

Hani kurumsal hayatta hep her şeyi yazılı atarız ya bir şey olduğuna çıkartıp bakarız.

Onun gibi yani sizin güvenliğinizi ön planda tutmak özellikle psikolojik güvenliğinizi ön planda tutmak için çok önemli bir şey bu belgelendirmek.

Toparlayacak olursam şöyle ki karşımızdaki insan farkında olarak ya da olmayarak bizi manipüle ediyor olabilir.

Terimlerden bağımsız olarak eğer siz içinde bulunduğunuz ilişkide her türlü ilişki olur bu iş romantik ilişki ya da aile ilişkisi bir şeylerin yanlış gittiği hissine kapılıyorsanız içinizden

bir ses burada bir terslik var diyorsa iç sesinize güvenin onu bastırmayın.

Her zaman söylüyorum siz Kendinize iyi bakmazsanız siz kendinizi saymaz ve sevmezseniz kendinize vermediğiniz bir şeyi başkalarından da bekleyemezsiniz.

Ve bir önceki bölümde de altını çizmiştim ama tekrardan söylemekte fayda var.

Bakın gaslighting, duygusal şiddet, manipülasyon bunlar çok büyük şeyler.

O yüzden de eğer bir ilişki içindeyseniz romantik ilişki içinde partneriniz tarafından bunlara maruz kalıyorsanız ben bu kadar senemi verdim bu insana bu kadar emeğim ne olacak diye düşünüp Oradaki

döngüyü yaşamaya devam etmeyin.

Hayata bir kere geliyoruz arkadaşlar ve bu bir kere geldiğimizde de hayatı dolu dolu yaşamak istiyoruz.

Sağlıklı bir şekilde yaşamak istiyoruz değil mi?

Hayattan zevk alarak yaşamak istiyoruz.

Ve bunu engelleyen, kendimizi bizden soğutan, gerçeklik algımızı bozan insanlara biz hayatımızı elimizde tepsiyle veremeyiz.

Deyip artık çok da derine girmeden yavaş yavaş kapatıyorum.

Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.

Kendinize çok iyi bakın.

Hoşçakalın. Altyazı M.K.