"Zeki ama Çalışmıyor!": Zeki İnsanlar Başarısız Olabilir mi?

Bu içerik Bionluk sponsorluğunda Bionluk seslendirmenlerinden İrem Öznur Kılıç tarafından seslendirilmiştir.

Zeki ama çalışmıyor.

Zeki insanlar başarısız olabilir mi?

Beklenmedik düşük başarı, genellikle beklenenle gözlenen performans arasındaki fark olarak tanımlanmaktadır.

Beklenen performans, kişinin zihinsel kapasitesi gereği sergilemesi mümkün olabileceği başarı düzeyidir.

Gözlenen performans ise kişinin gerçekte ortaya koyduğu performansların ölçülebilir birimleridir.

Bu iki düzey arasındaki görülen fark, kişinin hayat kalitesini etkilemeye başladığında beklenmedik düşük başarı kavramından söz etmeye başlayabiliriz.

Bu çoğu insanda karşılaşılabilecek bir durumdur.

Bu yazının odağı ise farklı bir grubun üstün zekalıların beklenmedik düşük başarılı olmasıyla ilgili olacaktır.

Üstün zeka nedir? Öncelikle üstün zeka ve hatta zeka tanımını yapmak oldukça zordur.

1921 yılında 17 psikoloğun tartışması sonucunda Zekanın bir tanımı olmadığı üzerinde hemfikir olundu.

Ardından Thorndike şunları söyledi.

Zeka nokta nokta olmaktır şeklindeki bütün cümleler anlamsızdır.

Wassman ise 1968 yılında bu tartışmaya değinerek 50 yıl önce fikir birliği yoktu.

Bugün hala yok diyordu.

2021 yılındayız bugün de hala yok.

Hatta bu yüzden etoloji yani Hayvan davranışları bilimi alanında zeka yerine bilissel yetenek tanımı kullanılabilir.

Zira henüz zekanın ne olduğunu bilimsel olarak kesin bir şekilde tanımlayamıyoruz.

Dolayısıyla bu yazıda kullanılan zeka tanımını daha çok psikolojik açıdan düşünebilirsiniz.

Beklenmedik düşük başarı üzerine uzun yıllardır araştırmalar yapılmaktadır.

Ve bu durumun nedenleri üzerine önemli bir araştırma literatürü vardır.

Buna rağmen bu bireyleri etkili şekilde tespit edebilmek ve başarılı olmalarına yardımcı olabilmek adına biriken araştırma miktarı hala kısıtlıdır.

Tanımı ve Bileşenleri Üstün zekalı birinin beklenmedik düşük başarıya sahip olduğunu söyleyebilmek için öncelikle zekayı tanımlamak, ardından başarı ölçütlerini belirlemek ve

bu ikisinin kompozit olarak kullanıldığı bir beklenmedik düşük başarı tanımı yapmak gerekir.

Bu oldukça zordur.

Çünkü zeka ve başarı üzerine çok sayıda tanım vardır.

Aynı zamanda bireyin başarısızlığa doğru ilerlediği yollar oldukça farklı olabilir.

Eklenmedik düşük başarı hakkındaki bazı tanımlar şu şekildedir.

Potansiyelle okul performansı arasında fark olması.

Yüksek yetenek puanlarına rağmen düşük akademik notlar.

Yüksek başarı testi puanlarına rağmen düşük akademik notlar.

Yetenek testinde üst %95'lik dilimde yer almasına rağmen Akademik ortalamasının 2.25'in altında olması.

Üst yüzde %96'lık IQ diliminde bulunmasına rağmen, akademik ortalamasının %50'lik bölüm veya altında olması.

Üstün zekalı beklenmedik düşük başarılar, eğitim sistemi içinde çok farklı görülebilirler.

Yaşadıkları başarısızlık, kısa süre önce gelişmiş veya bir süredir devam eden durumlar veya kronik olabilir.

Aynı şekilde ebeveynleri, akranları veya öğretmenleri tarafından farklı nitelendirilebilirler.

Yaramaz, haylaz, mızmız veya inatçı gibi anılabilirler.

Çok farklı tiplerde semptomlar gösterdikleri için üstün zekalı beklenmedik düşük başarılıları fark etmesi zordur.

Eğitim sisteminin bir noktasında bu durumu anladığınızda artık iş işten geçmiş olabilir.

Bunun olması kişinin yeteneğinin fark edilmeden kaybolması demektir.

Böyle bir durum sadece bireyi değil, ailesine, çevresine, ülkesine ve dünyaya zarar vermektedir.

Çünkü kaybolan yetenekler belki bir hastalığın çözümünün, belki de harika bir bina yapımının veya mükemmel bir şiirin yazılmasının engellenmesi demektir.

Gelin Young Sheldon dizisinde gösterilen küçük Sheldon'ın beklenmedik düşük başarı yaşadığını düşünelim.

Hepimizin bildiği o popüler The Big Bang Theory dizisi önemli bir karakterden yoksun olacaktı.

Ya da çoğumuzun tanıdığı klasik koşullanmayı keşfeden ünlü bilim insanı Ivan Pavlov'un babası Petr Dmitrievich Pavlov, oğlunun yeteneğinin bilim alanında olduğuna inanmayıp

onun eğitimine destek olmasaydı, belki de hayvanlar, hatta bizim gibi diğer memeli türlerle ilgili bilgilerimiz gecikmeli olarak bulunacaktı.

Görülme sıkıntı. Üstün

zekanın tanımı ve başarının tanımının birleşiminden yola çıkan beklenmedik düşük başarı tanımları...

onu oluşturan iki tanımda olduğu gibi stabil olmadığından dolayı üstün zekalıların ne kadarının beklenmedik düşük başarılı olduğuna ilişkin net bir görüş yoktur.

Fakat araştırmalar üstün zekalı bireylerin %15 ile %50'si arasındaki bir oranın beklenmedik düşük başarılı olabileceğine işaret etmektedir.

Bu çok önemli bir orandır.

Çünkü en kötüsünü düşündüğümüzde üstün zekalı bireylerin yarısının potansiyellerinin altında kalması ihtimali oldukça büyük bir kayıptır.

Hatta eğer beklenmedik düşük başarıya eğer müdahale edilmezse, bu bireylerin %5 ile %25'i arasındaki bir oranın okul terki yaşadığı bildirilmiştir.

Dolayısıyla üstün zekalı bireyler her konuda başarılıdır şeklinde görüşün bir mit olduğunu söyleyebiliriz.

Ancak ve ancak bunun bir mit olduğunu kabul ettikten sonra, Daha bilinçli gözlemler yaparak üstün zekalı olup da beklenmedik düşük başarıdan müzderip bireyleri fark edebiliriz.

Böylelikle potansiyellerinin performansa dönüşmesindeki engelleri kaldırarak hem bireyin mutluluğunu sağlayabiliriz hem de toplumun ilerlemesi için yapacağı katkıların önünü açabiliriz.

Etken faktörler. Beklenmedik düşük başarıya birçok faktör etki edebilir.

Bu faktörler coğrafi, ekonomik, psikolojik veya sosyal olabilir.

Fakat bunları genel olarak üç başlık altında toplamak mümkündür.

Ailesel faktörler Ebeveynlerin cesaretlendirmeyeceği tutumu, kültürel yapı, aile içi çatışmalar, aile işleyişi, eğitime yapılmayan yatırımlar, eğitsel değerlerin yoksunluğu

gibi durumlar eklenmedik düşük başarıda etkili olabilir.

Okulla ilgili faktörler Okulu sevmeme, akranlarla anlaşamama, Öğretmenleri sevmeme, dersleri sıkıcı bulma, seviyesinin altında derslere girmek zorunda kalma gibi

faktörler söz konusu olabilir.

Bireysel faktörler.

Motivasyon düşüklüğü, öz düzenleme düşüklüğü, akademik özbenlik düşüklüğü, düşük benlik saygısı, düşük öz yeterlilik inancı gibi faktörler karşımıza çıkmaktadır.

Beklenmedik düşük başarılı insanları nasıl fark edebiliriz?

Üstün zekalı beklenmedik düşük başarılı bir birey, akademik erteleme yapabilir, organizasyonsuzluk sergileyebilir, sorumlu oldukları dersin kitaplarını satın almayabilir, derslere

az katılım, okuldan kaçma, derste uyuma, dersleri bozucu eylemlerde bulunma gibi davranışlar gösterebilir, akademik normları reddedebilir, okulun alakasız ve düzensiz

olduğunu iddia edebilir, başarısızlıktan korkabilir, ilgileri dışındaki görevleri yerine getirmede zorluk yaşayabilir.

Bu belirtiler beklenmedik düşük başarıya ilişkin çok sayıda belirtiden sadece bazılarıdır.

Bu özellikler bir bireyde görüldüğünde her durumda beklenmedik düşük başarı anlamına gelmeyebilir.

Çünkü beklenmedik düşük başarı her bireyde kendini farklı gösterebilir.

Sonuç olarak üstün zekalı bireyler de akademik olarak başarısız olabilirler.

Potansiyellerini sergileyemeyebilirler.

Bunun birçok nedeni olabilir.

Birçok belirtisi de.

Başarısızlıklarına sebep olan faktörler temizlendikten sonra veya başarılı olmalarında eksik olan etmenlerin eksikliği giderildikten sonra bu bireyler başarılı olabilirler ve

hatta dünyayı değiştirebilirler.