Yenilik Safsatası: Daha Yeni Olan Bir Şey Neden İllâ Daha İyi Olmak Zorunda Değildir?

Bu içerik Büyonluk Seslendirmenlerinden İbrahim Uzun tarafından seslendirilmiştir.

Editör Çağrı Mert Bakırcı Yeninin iyi olduğu yanılgısı, bir şeyin sırf yeni olduğu için diğerlerinden daha iyi veya daha üstün olduğu düşünüldüğünde ortaya çıkan mantıksal bir yanılgıdır.

Örneğin yeninin iyi olduğu yanılgısına düşen bir birey, bir ünlünün önerdiği yeni bir egzersiz programının sadece yeni olduğu için alışılagelmiş diğer alternatif programlardan daha iyi olduğunu ileri

sürebilir. Bu düşünce insanların düşüncelerinin şekillenmesinde önemli bir rol oynar ve kullanımında ikna etme amacı güdülmesi yönüyle bu kavramı anlamak önemlidir.

Bu makalede yeninin iyi olduğu yanılgısı hakkında daha çok bilgi edinecek, bu yanılgıyla nasıl etkili bir şekilde baş edebileceğinizi öğreneceksiniz.

Yeninin iyi olduğu yanılgısı örnekleri Tıbbi ürünler Yeninin iyi olduğu yanılgısının örnekleri birçok farklı alanda karşımıza çıkar.

Bir örnek vermek gerekirse, sağlık sektöründe yeni tedavilerin etkinlik ve risk faktörleri açısından hali hazırda var olan mevcut alternatiflerinden daha kalitesiz olmasına rağmen, yeni ilaçların ve tıbbi cihazların bu sektörde

hızlıca benimsenmesine yönelik yapılan baskılar, yeninin iyi olduğu yanılgısının sonuçlarından biridir.

Buna ilk olarak yeni üretilen çözüm yollarının mevcut çözüm yollarına kıyasla genelde daha düşük kalitede olmalarına rağmen nanoteknoloji tabanlı çözümlerin çeşitli alanlarda benimsenmesine yönelik yapılan baskılarda benzer

bir yeninin iyi olduğu yanılgısı örneğidir.

Bu tarz bağlamlarda yeninin iyi olduğu yanılgısı insanları hangi ilacı kullanmaları gerektiği gibi daha kişisel olan tercihlerinden mevzuatlara ilişkin değişikliklere gidilmesi gerekip gerekmediği gibi bir

ülkeyi tümüyle etkileyebilecek geniş çapta politik kararlara kadar birçok karar aşamasında etkiler.

Moda diyetler ve kilo kaybı Bu yanılgının var olduğu ileri gelen bağlamlardan biri de kilo vermede büyülü bir çözüm vaat eden, hızlı bir şekilde ancak sağlıksızca kilo kaybı hedefleyen, bilimin geçersiz

saydığı ve neredeyse her zaman beraberinde potansiyel tehlikeler getiren, kilo vermede eski ve daha çok kabul görmüş çözüm yollarından daha iyi olmayan moda diyetlerdir.

Moda diyetin savunucuları, diğer etmenlerin yanı sıra bu diyetin özellikle ne kadar iyi bir diyet olduğunu ve yakın zamanda geliştirildiğini vurgular ve kısa bir süre sonra bu diyetin yerini yeni bir diyet alana kadar insanları

buna teşvik etme eğilimindedir.

Reklamcılık Genellikle buna benzer diğer insan grupları da yine benzer yollarla ikna etme amacı güderek yeninin iyi olduğu yanılgısından faydalanırlar.

Örneğin reklamcılık sektöründe ürünlerin yeni olmasının onları özü gereği daha iyi yaptığı dolaylı veya direkt olarak öne sürülür ve insanları söz konusu ürünleri satın almaya ikna etmek adına yeninin iyi

olduğu yanılgısına başvurulur.

Bu bağlamda yeninin iyi olduğu yanılgısının nasıl göründüğüne dair aşağıdaki örneğe göz atalım.

Buradaki reklamda yeni çözümün etkinliğine veya diğer faydalarına değil yeni oluşuna odaklanılır ancak bu yenilik mevcut alternatiflerden mutlaka daha iyi olduğu anlamına gelmez.

Not. Buna benzer başka bir kavram ise kronolojik züppeliktir.

Bu durum bir kişinin daha sonraki dönemlerde var olan bilimsel, kültürel ve felsefi kavramların önceki dönemlerden mutlaka üstün olduğunu varsaymasıyla kendini gösteren mantıksal bir yanılgıdır.

Bu yanılgı Yenilenmiş ve daha iyi gerekçelendirilmiş olan, toplumda giderek artan bilgiler, kendiliğinden ve sürekli bir şekilde modası geçmiş ve kanıtlanmamış fikirlerin yerine geçer.

Böylelikle eski fikirler yalnızca eski oldukları için yanlış ve bağıntısız fikirlere dönüşür kanısına dayanmaktadır.

Yeninin iyi olduğu yanılgısı informel bir mantıksal hatadır.

Çünkü önermenin kendisi, Yani yeninin muhakkak daha iyi anlamına geldiği varsayımı problematiktir.

Pratikte yeninin iyi olduğu yanılgısı genel hatlarıyla iki ana argüman içerir.

Yeni olarak algılanan veya resmedilen şeyleri abartmak.

Örneğin kilo vermeye çalışıyorsanız diyetteki son trendleri takip etmelisiniz.

Onlar her zaman en işe yarayanlardır.

Eski olarak algılanan veya resmedilen şeyleri küçümsemek.

Örneğin kilo vermeye çalışıyorsanız eski usül ve yöntemleri uygulamamalısınız.

Onlar asla en son noktaya çıkan yöntemler kadar iyi değildir.

Ayrıca yeni ve eski şeylerin doğrudan karşılaştırıldığı birçok durumda yeninin iyi olduğu yanılgısı bu iki argümanı da aynı anda içerir.

Örneğin kilo vermeye çalışıyorsanız diyetteki son trendleri takip ettiğinizden emin olun.

İşe yaramayan eski yöntemleri değil, bulabileceğiniz en modern diyetleri uygulamak isteyeceksinizdir.

Bununla birlikte eski yaklaşımların tamamen başarısız olduğu, ve yeni bir yaklaşımı denemenin hiçbir riski olmadığı gibi bazı durumlarda yeniliğin aslında özünde avantajlı olabileceğini belirtmek gerekir.

Bu nedenle bu akıl yürütme bitirimi yalnızca insanların yeni olan bir şeyin neden yararlı olduğunu açıklamaksızın argümanlarını söz konusu olgunun yeni olduğuna dayandırdıkları zaman yanlış bir yanılgı olarak nitelendirilebilir.

Son olarak Belirli bir şeyin lehine karşı yapılan bir görüşün, yeniliğin iyi olduğu yanılgısıyla yapılması, o görüşü her koşulda yanlış yapmaz.

Yani söz konusu yeni şey aslında eski alternatiflerinden daha iyi bir alternatif olabilir.

Bunun aksini varsaymak ise yanılgı yanılgısı olarak bilinen ve yaygın bir düşünce modeli olarak farklı bir yanılgıdır.

Yeninin iyi olduğu yanılgısı aynı zamanda argumentum ad novitatem gibi farklı isimlerle de anılmaktadır.

İnsanlar neden yeninin iyi olduğu yanılgısına kapılır ve bunu uygular?

Yeninin iyi olduğu yanılgısı insanlar tarafından çeşitli nedenlerle ve genellikle farkında olunmayarak uygulanır.

Bu nedenler iki ana kategoriye ayrılabilir.

Sıcak duygusal motivasyonlar.

Örneğin yaygın bir duygusal motivasyon olarak insanlar kontrolün kendilerinde olduğunu hissetmeye ve harekete geçebiliyor olmaya ihtiyacı duyar.

Bu durum eski çözümlerin işe yaramadığı zamanlarda ihtiyaçları olan şeyin yeni bir çözüm olduğunu düşünmelerine yol açabilmektedir.

Soğuk akılcı motivasyonlar Örneğin yaygın bir akılcı motivasyon olarak, insanlar genellikle onlara yeni şeylerin eski olanlardan daha çok gelişme eğiliminde olduğunu düşündüren geçmiş deneyimlerine

güvenme eğilimindedir.

İnsanlar yeninin iyi olduğu yanılgısında kısıtlı olmayarak bulunduklarında argümanlarını karşılarındaki kişilere daha ikna edici kılmak adına genellikle bu motivasyonlardan yararlanırlar.

Bir örnek olarak henüz kanıtlanmamış bir tıbbi tedavinin satışını yapabilmek adına yeninin iyi olduğu yanılgısına başvuran biri, insanların şimdiye kadar tedavi edilemeyen kronik bir hastalıklarının üstesinden bu tedavinin

geleceğini öne sürerek onların boş yere ümitlenmesine neden olabilir.

Yenenin iyi olduğu yanılgısıyla baş etme yöntemleri.

Yenenin iyi olduğu yanılgısıyla baş etmenin başlıca yolu, bu yanılgının içerdiği düşünce biçimine, Yani yeninin muhakkak daha iyi anlamına geldiği düşüncesine dikkat çekmek ve bu tür bir düşünce biçiminin neden

problematik olduğunu izah etmektir.

Bunu başarmak için ise bu yanılgıya başvuran kişiye genel hatlarıyla argümanın yalnızca savunduğu şeyin yeni olduğu gerçeğine dayandığını, savunduğu şeyin yeni oluşunun nasıl bir faydası olduğunu,

hatta yeni ve iyi olması arasında gerçekten bir bağlantı olup olmadığını gerekçelendirmediklerine dikkat çekerek başlamalısınız.

Bir sonraki adımda ise karşınızdaki kişiden neden yeniliğin bu durumda faydalı olduğunu ve yeni olan bir şeyin iyi olacağı bağlantısına hangi sebeple inandığını açıklamasını veya savunduğu şeyi farklı bir şekilde

izah etmek için hali hazırda sunduğu argümandan farklı bir argüman öne sürmesini ve kendisinin haklı olduğunu gerekçelendirmesini istemelisiniz.

Yalnızca ona bunun yanlış olduğunu göstermek yerine, onun düşünce biçimini açıklamasını talep etmek, genellikle daha verimli bir tartışmanın gerçekleşmesine kapı aralar.

Çünkü bu durum karşınızdaki kişinin söylediklerinin sizin tarafınızdan önemsendiğini anlamasını sağlar.

Ve böylelikle bu kişi düşünce biçiminde var olan hatayı özümseyebilir.

Üstelik bazı durumlarda bunu uygulayarak karşınızdaki kişinin aslında başından beri haklı olduğunu, yalnızca argümanını yeterince özenli ifade edemediğini fark edebilirsiniz.

Eğer karşınızdaki kişi sizin yeninin iyi olduğu yanılgasını belirtmenize rağmen argümanını gerekçelendiremiyorsa, bu durum onun düşünce biçiminin büyük olasılıkla yanlış olduğu anlamına gelir.

ve böyle bir durumda bunun yanlış olduğunu karşınızdaki kişiye ifade etmeye odaklanabilirsiniz.

Bunun için ise karşınızdaki kişinin bir şeyin yeni olması ve iyi olması arasında herhangi bir bağıntı olmadığını veya yeni olan şeylerin mutlaka daha iyi olduğu varsayımının neden yanlış olduğunu

kavramasına yardımcı olmalısınız.

Bu tür bir düşüncenin neden yanlış olduğu konusunda karşınızdaki kişiyi aydınlatmanın iyi bir yolu ona karşıt örnekler sunmaktır.

Örneğin genel olarak yeni çıkan tıbbi çözümlerin etkinlikleri ve yan etkileri hakkında yeterli düzeyde kanıt toplanana dek nispeten riskli olarak görüldüğü gerçeğinden bahsedebilirsiniz.

Verdiğiniz örnekler ele alıyor olduğunuz tartışmanın konusuyla ne kadar alakalıysa genellikle bir o kadar etkili olacaktır.

Çünkü örnekler ne kadar yakınsa karşınızdaki kişinin arasındaki benzerlikleri fark etmesi o kadar kolaylaşacaktır.

Örneğin bir moda diyeti tartışıyor olduğunuz durumda, denenen fakat başarısız olan bir moda diyeti örnek göstermek, konuyla ilişkisiz bir teknolojik akımla ilgili bir örnek vermekten daha faydalı olacaktır.

Not, yeninin iyi olduğu yanılgısıyla baş ederken faydalı olacak iki ilke vardır.

Bunlardan ilki, birinin ifadesini yorumlarken o ifadenin mümkün olan en iyi yorumunun, konuşmacının iletmek istediği yorum olduğunun varsayılmasını gerektiren iyi niyet ilkesidir.

İkinci ilke ise, Aksini düşünmek için kuvvetli bir neden olmadıkça yeninin iyi olduğu yanılgısına başvuran kişinin bunu farkında olmaksızın yaptığını varsaymamız gerektiğini ileri süren Hanlon'un usturasıdır.

Yeninin iyi olduğu yanılgısından nasıl kaçılır?

Bir konuda karar aşamasındayken veya konuyu başkalarıyla tartışırken sizin de yeninin iyi olduğu yanılgısında bulunabileceğiniz gerçeğini unutmamak önemlidir.

Yeninin iyi olduğu yanılgısında bulunup bulunmadığınızı tespit etmek için Yenilik kavramından söz ettiğiniz durumlara dikkat kesilin ve bir şeyi savunurken onun yeni oluşunun iyi olmasıyla herhangi bir ilişkisinin

olup olmadığını veya bu durumun herhangi bir fayda sağlayıp sağlamadığını açıklamaksızın onu yalnızca yeni olması nedeniyle savunuyor olma ihtimalinizi sorgulayın.

Ardından bakış açınızı gerekçelendirmeye çalışın.

Eğer yapamıyorsanız, yenilik kavramını bir argüman olarak sunmama konusunda çaba gösterin ve düşünce biçiminiz yenilik kavramı olmaksızın tekrar değerlendirin.

Bazen bu aşamada, durumu yeninin iyi olduğu yanılgısında bulunan bir başkasıymış gibi ele almak fayda sağlayabilir.

Örneğin, yenilik kavramı hakkında ne düşündüğünüz ile ilgili kendinize aktif olarak sorular sorabilir veya konuyla ilişkili karşıt örnekleri belirleyerek bunların argümanınız ile ilgili olup olmadığını sorgulayabilirsiniz.

Özet ve sonuçlar Yeninin iyi olduğu yanılgısı, bir şeyin sırf yeni olduğu için diğerlerinden daha iyi veya daha üstün olduğu düşünülerek ortaya çıkan mantıksal bir yanılgıdır.

Örneğin, yeninin iyi olduğu yanılgısında bulunan bir birey, bir ünlünün önerdiği bir egzersiz programının sadece yeni olduğu için alışılagelmiş diğer alternatif programlardan daha iyi olduğunu ileri sürebilir.

Bir şeyin yeni oluşu ile ele alınan olgunun arasında bir ilişki olabilir ve bazı durumlarda yenilik avantajlı da olabilir.

Ancak yeniliğin her zaman faydalı olduğunu ileri sürmek yanlıştır.

Yeninin iyi olduğu yanılgısıyla baş etmenin başlıca yolu, bu yanılgının içerdiği düşünce biçimine, yani yeninin muhakkak daha iyi anlamına geldiği düşüncesine dikkat çekmek ve bu tür bir düşünce biçiminin neden problematik

olduğunu izah etmektir.

Yeninin iyi olduğu yanılgısıyla baş ederken, yeni bir şeyin mutlaka daha iyi olmayabileceğini gösteren konuyla ilişkili karşıt örnekler vermek ve bu yanılgıda bulunan kişiden düşüncesinin gerekçelerini doğrulamasını

istemek genellikle faydalı olabilir.