Takvimdeki Ayların İsimleri Nereden Geliyor, Kökenleri Ne?

Takvimdeki ayların isimleri nereden geliyor?

Kökenleri ne? Ocak ayına neden Ocak deriz iş düşündünüz mü?

Şubat neden Şubattır?

Ekim gibi bir ay ismi dilimize yıllarca yıl önce mi girdi?

Aralığın anlamı ne?

Peki ya bu ayların İngilizce ve Latincesinin anlamı ne?

Gelin hep birlikte öğrenelim.

Takvimlerin tarihine genel bakış.

İlk olarak takvimlere ufak bir giriş yaparak başlayalım.

Günümüzde kullanılan takvim ile asırlar önce kullanılan takvimler birbirine benzerlik gösterdiği gibi bir takım farklılıkları da vardır.

Bugün en yaygın olarak kullanılan takvim, dünyanın güneş etrafında dönüşe esas alınmış olan miladi takvimdir.

Daha önceki yıllarda ise ayın dünya etrafındaki dönüşüne bağlı olarak geçtiği fazla arası sanılarak geliştirilen hicri takvim kullanılmıştır.

Ancak ay ve güneş takvimleri var olan tek takvim tipleri değildir.

Bunlar dışında birçok takvim örneği vardır.

Rumi takvim, Gezer takvimi, Şiipuhali takvimi, Berber takvimi, Sovyet takvimi, İsveç takvimi, Celali takvim, 12 hayvanlı takvim.

İnsanlar genellikle toplumsal ihtiyaçlardan doğan nedenlerle farklı takvimler geliştirmişlerdir.

Takvim geliştirmenin tarihini antik Mısır medeniyetine kadar takip etmek mümkündür.

Bu en eski Mısır takvimlerine yıl 3 mevsimi ayrılır ve takvim Sirius yıldızının gökteki konumuna göre belirlenir.

Bu 3 mevsim tarım ürünlerinin ekimi ve toplanması zamanına denk gelir.

Aket, Peret ve Şemu Daha sonraki dönemlerde geliştirilen ilk Babil takvimleri ise 2 Dolunay arasında geçen 29,5 günlük döneme esas almıştır.

Bu sistem dahilinde Güneş yılından yaklaşık bir gün daha kısa olan 354 günlük bir ay takvimi ortaya çıkmıştır.

Modern takvimlerin temeli 8.

yüzyılda atıldı. Bu takvimler M.Ö.

46 yılında Jules Cesar tarafından kullanıma sokuldu.

Bu takvime Julien takvimi isim verildi.

Bu takvim son şeklini M.S.

8 yılında İmparator Augustus tarafından aldı.

Bu kısa bilgileri verdikten sonra bir yıl içerisinde bulunan 12 ayın ayrı ayrı anlamlarını okumadan önce aklınızda bulunması gereken birkaç bilgi daha var.

Roma takvimi günümüz takviminden biraz daha farklıdır.

Günümüz takvimi 1 Ocak ile başlarken Roma takvimde yeni yıl Mart ile başlamaktadır.

Ay isimlerinin anlamları ve kökenleri.

Şimdi tek tek her bir aya ve anlamına bakış atalım.

Ocak İngilizce'de Ocak ayının ismi bir yüzü sağ bir yüzü sola bakan Roma tanrısı Canus'tan gelmektedir.

Çünkü Ocak ayının iki yüzü vardır.

Bir yüzü geçen senenin bitişini simgelerken diğer yüzü yeni bir senenin başlangıcını temsil etmektedir.

Ocak ayının latincesi ise Januaryus Mensis olarak isimlendirilmiştir.

Türkçe'de Ocak ayının ismi fırın sözcüğünden gelmektedir.

Kış aylarına yemek pişirmek adına ateş yakılan yere Ocak denir.

Ve Ocak ayı adını buradan almaktadır.

Ancak aslen Ocak Sözcüğü'nün tarihini Divan-ı Lugatü Türk'e yani 1073'e kadar takip etmek mümkündür.

Bu sözlükte Ocak Sözcüğü, Arapçadaki Alkan'ın sözcüğünü karşıl olarak verilmektedir.

Hatta ilginç bir ek bilgi olarak, Arapçada Aralık ayı Kanun-ı Evvel olarak da bilinir.

Yani Aralık, Ocak'tan önce anlamına gelmektedir.

Şubat, Eski İngiliz'de Februar his olarak geçmektedir.

Romalılar her Şubat ayının 15.

gününde imparatorluklarının daha iyi bir yaşama odaklanabilmesi için arınma festivalleri düzenliyorlardı.

Bu festivallerde vücutlarını temizleyip arındıracak her türlü malzemeye Febra denmekteydi.

Bu da Antik Roma'daki arınma tanrısı Februs'tan gelmektedir.

İşte İngilizce'deki February sözcü de buradan gelmektedir.

Türkçe ise Şubat ayı Süryancı'dan gelmiştir.

Kökeni Şabat sözcüğüdür.

Aynı zamanda Şubat, Rumi takviminin 11.

ayına, Şabat ise Süryani takviminin 11.

ve son ayına denk gelmektedir.

Şabat, dinlenilen gün anlamına gelmektedir.

Tarım toplumu olan Anadolu Süryanilerinin kışın son ayı olan Şubat ayında mevsim koşullarından dolayı tarımsal faaliyet gösteremediklerinden dolayı evde kışın bitmesini beklemelerinden ve dinlenmelerinden kaynaklanmaktadır.

Nişanyan sözlüğe göre sözcüğün kökünü Akatçı'da Şabat'u, Yani vurma, çarpma, yıkma anlamındaki sözlüklerle türetilmiş olabilir.

Ancak bunun kökeni kesin değildir.

Mart ayının isminin söylenişi ve anlamı birçok dilde benzerlik göstermektedir.

Almanca'da Mars, Fransızca'da Mars, İspanyolca'da Marso ve Hollandıca'da Mart olarak isimlendirilmiştir.

Bu kelimelerin ortak kökene Roma savaş tanrısı Martius'tur.

Mart ayının latincesi Martius Mensis yani Mars'ın ayıdır.

Mars ise Martius kelimesinin zaman içerisinde değişiminden gelmektedir.

Martius ise arkayık latincedeki Maurs veya Maur sözcüğünden türetilmiştir.

Ki bu sözcükler öldürgen anlamındadır.

Nisan, latincesi apilis olan nisan ayı anlamını yine latincede apire kelimesinden almaktadır.

Ağaçların çiçek açmaya başladığı mevsimi ifade etmektedir.

Yunanca'da ise nisan ayı apirulus olarak isimlendirilmiştir.

Kelime, anlamlı güzellik tanrıçası olan afroditin kısaltılması olan afradan almıştır.

Türkçesi ise farsca, süryanice, sümerceden gelmektedir.

Kelime anlamı Akatya ve Sümerce'de ilk meyve, yılın ilk ayı, taze mahsül, tufanda gibi anlamlara sahiptir.

Aşık Paşa'nın 1330 tarihli garipnamesinde çünkü gökten indi Nisan katresi şeklinde kullanılmaktadır.

Sözcük aynı zamanda Arapça'da Rumi takviminin ikinci ayı olarak kullanılmaktadır.

Mayıs Fransızcası Mayı, eski İngilizcesi ise Mayıs'tır.

Anlamını yine Romalılardan, yağmur tanrısı olan Mayıya'dan almaktadır.

Bereket ve bitkileri büyüten tanrıç olarak da bilinir.

Latincesi mayus melenistir.

Sözcük Türkçe'de Latinceden geçmiştir.

Kelime anlamı taze, yağış sığır gübresidir.

Bu dönemlerde yağmur yağışı yüksek oranda olduğundan dolayı bu isim verildiği düşünülmektedir.

Nişanyan sözlüğe göre ise sözcük mak-iya sözcüğünden türetilmiştir.

Ve bu sözcüğün yazılı bir örneği bulunmamaktadır.

Haziran Eski Fransızca'da juin, eski İngilizce'de ise junius.

Latincesi ise Junius Melanus'tur.

Kelime anlamı Roma mitolojisinde gençliği sembolize eden ve doğumada ilişkilendirilen Juna tanrısından gelmektedir.

Türkçe ise Süryanca'da sıcak anlamına gelen hazıran sözcüğünden gelmiştir.

Temmuz İngilizcesi Jülie, Latincesi Jullius olan ve Jullius'un aya anlamına gelen Temmuz ayı Türkçe ise Süryanca'dan pek bir değişikliğe uğramadan geçmiştir.

Roma İmparatoru olan politik ve asker lider Jüli Sezar'a ithafen Gregorian takviminde boğaya Jüla ismi verilmiştir.

Eski Türkçe'de çok sıcak ve cehennem anlamına gelen tamuz kelimesi kullanılmaktaydı.

Türkçe'de boğaya orakayı veya otayı denmektedir.

Ayrıca sözcüğün kökeni olan tamuz bir Babil ve Asur tanrısıdır.

Verimlilik tanrısı olan bu tanrının baharda doğaya can verdiğine inanılırdı.

yani Agustus'un ayı olarak isimlendirilmiştir.

Latince'de Agure, artmak, büyümek, yücermek anlamına gelmektedir.

Austos, Latince'de Agustus Menilis, yani Agustus'un ayı olarak isimlendirilmiştir.

Latince'de Agure, artmak, büyümek, yücermek anlamına gelmektedir.

Austos ayısı adını Roman'ın ilk imparatoru olan Sezar Agustus'a ithafene almıştır.

Agustus'un doğumdaki adı aslen Gaius Octavius Turnus'tur.

Ancak sözcüğün yücelme anlamından ötürü bu lakabı almıştır.

Tıpkı Julius Caesar'ın ayı olan Temmuz ayının 31 gün çektiği gibi kendi ayında da 31 gün olmasını istediği için Ağustos ayında da 31 gün vardır.

Augustus Cleopatra'nın öldüğü döneme denk geldiği için bu ayın takvimde bulunduğu yere yerleştirilmesini istemiştir.

Bu ay değişikliği yapılmadan önce Mart ayıyla başlayan Roma takviminde Ağustos ayı 6.

ay olduğu için Latince'de Sextilis Menilis olarak isimlendirilmekteydi.

Türkçe ise yine Latince'den geçmiştir.

Türkçe'de bu ayı Harmanay denir.

Türkçe kökenleri Piri Reis'in 1521 tarihli Kitab-ı Bahriyesine kadar gider.

Eylül İngilizce kökeni Septemre, Latince kökeni ise Septembr'dır.

Latince'de Septem 7 demektir.

Latince'de Oktober Menilis olarak adlandırılır.

Türkçe anlamı ise 7. aydır.

Bu ay adını ilk Afrika kökenli Roma İmparatoru olan Septimus Severus'tan almaktadır.

Türkçe ise Arapça'daki Aylul sözcüğünden, Arapça ise Süryancı'daki Elül sözcüğünden, Süryancı ise Akatça'daki Elül sözcüğünden geçmiştir.

Ki bu sözcük, Nişanyan sözlüğe göre hasat festivali, bu festivalin yapıldığı ay sözlüğüyle eş kökenlidir.

Bazı diğer kaynaklara göre ise Eylül ayı Akatların 6.

ayı olduğu ve sevinçten haykırmak anlamına gelmektedir.

Bu sözcüğün ve bundan sonraki iki ayın Türkçe isimlerinin dilimize girişi çok yenidir.

10 Ocak 1945 tarihli yasayla eski Türkçe'de teşriğine evvel ya da birinci teşriğine olan ayın adı Ekim olarak değiştirilmiştir.

Buna bağlı olarak Teşri Nisan ayı Kasım, Kanun Evvel ayı Aralık, Kanun Hüsane ayı da Ocak olarak değiştirilmiştir.

Kasım, İngilizce kökeni November, Latince kökeni ise November olarak bilinmektedir.

Kasım sözcüğü Türkçe-Arapçadan geçmiş oldu düşünülmektedir.

Ve Arapçada Kasım sözcüğü, bölen, taksim eden anlamına sözcüğünden gelmektedir.

Asırlar önce Anadolu'da Halk Yılı Kasım, Kasım günleri ve Hızır, Hızır günleri olarak ikiye ayırırdı.

Hızır günleri 6 Mayıs günü başlar ve Kasım ayına kadar sürerdi.

Bu yüzden bu aya Kasım denildiği düşünülmektedir.

Aralık İngilizce ve Fransızca kökeni Desempre, Latincesi Desembre olan bu ay Roma takviminde 10.

ay olarak bilinir. Bu ayın Latince anlamının kelime kökeni Desem 10 anlamındadır.

Eski Türkçe'de bu ay kanun evvel iken Cumhuriyet'ten sonra Aralık denmeye başlanmıştır.

Belli kaynaklara göre bunun sebebi Kasım ayı ile Ocak ayı arasında kaldığı için olduğu düşünülmektedir.

Sözcüğün tarihini 1390 tarihindeki Beni Fezare ile Beni Abs Aralık'ın ıslah etti.

Satırlarına kadar takip etmek mümkündür.