Salgınlarda Erken Önlemlerin ve Sosyal Mesafelendirme Önlemlerinin Amacı Nedir?

Sosyal mesafelendirme Salgınlar sırasında etkinlikleri, okulları, toplantıları olabildiğince erken iptal etmek neden önemlidir?

Yazar Çağrı Mert Bakırcı Seslendiren Funda Başak Salgınlarda erken önlemlerin ve sosyal mesafelendirme önlemlerinin amacı nedir?

SARS-CoV-2 salgını büyük bir hızla devam ederken, dünya çapında birçok etkinlik ve festival, katılımcılarının sağlığını ve genel halk sağlığını gerekçe göstererek iptal kararları

almaya başladı. Örneğin dünyanın en büyük festivallerinden biri olan ve haftalar boyu süren South by Southwest Festivali 34 yıllık tarihinde ilk defa yapılmama kararı aldı.

Bu tür bir karar, neredeyse yarım milyar dolarlık bir etkinliğin ortadan kalkması, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin ihtiyaç duyduğu yıllık cirolarını çıkaramaması, garsonlardan sahne

görevlilerine kadar sayısız düşük gelirli çalışanın ay sonunu getirememesi gibi büyük ekonomik zararları olan bir karar.

Sadece South by Southwest Festivali de değil, akademik konferanslardan, Google ve Facebook gibi teknoloji devlerinin yıllık konferanslarına kadar, çalıştaylardan konserlere kadar, olimpiyatlardan, eğitim

kurumlarının etkinliklerine kadar sayısız dev etkinlik, salgınlar gerekçesiyle iptal edildi veya iptal edilme ihtimali üzerinde duruluyor.

Peki neden? Bu gerçekten önemli mi yoksa anlamsız bir ihtiyattan mı ibaret?

Bu soruların cevabını öğrenmek için iki kritik grafiğe bakabiliriz.

Birisi tarihsel bir gerçeği gösteriyor, diğeri ise teorik bir gerçeği.

İki şehrin salgın hikayesi.

Erken önem almak neden önemli?

İlkiyle başlayalım.

Bu ilk grafikte 1918 İspanyol gribi H1N1 salgını sırasında festival ve toplantıları iptal eden St.

Louis ile etmeyen Philadelphia şehirleri arasındaki ölüm oranları farkı görülüyor.

Grafik 1913 ile 1917 yılları arasına ait temel ölüm oranlarına ek ölümleri gösteriyor.

Bu nedenle düşeyde grafik sıfırdan başlıyor.

Filadelfia'daki ilk grip vakaları 17 Eylül 1918 tarihinde raporlandı.

Ancak yetkililer bu durumun önemini görmezden geldiler ve şehir üzerindeki etkisinin çok olmayacağını iddia ettiler.

Daha fenası 28 Eylül 1918'de şehir genelinde düzenlenecek olan ve on binlerce insanın katılacağı Birinci Dünya Savaşı geçit töreni etkinliğini iptal etmeyi reddettiler

ve salgına müthiş miktarda hız katmış oldular.

Etkinlikten sonraki 72 saat içinde Philadelphia'da bulunan 31 hastanenin tamamı dolup taştı.

5 Ekim 1918 günü biten hafta boyunca şehirde 2600 kişi hayatını kaybetti.

Sonraki bir hafta içinde bu sayı 4500'e fırladı.

İşin kötü tarafı, şehrin doktorlarının büyük bir kısmı askere çağrılmıştı ve şehir böylesi bir salgına hazır değildi.

Vakalar giderek artmaya başladığında nihayet 3 Ekim 1918 tarihinde okulları kapattılar ve halk toplanmalarını engellediler.

Öte yandan ilk vakaların 5 Ekim 1918'de görülmeye başlandığı St.

Louis kentinde yetkililer hemen yaygın önlemler almayı seçtiler, sosyal mesafelendirme uygulamalarını teşvik etmeye başladılar.

İki şehrin tepki süreleri arasındaki fark yaklaşık 14 gündü.

Philadelphia'nın bu 14 günlük gecikmesi İspanyol gribi salgınının vaka sayısının ikiye katlanma süresinin 3-5 katına denk gelmekteydi.

Bu kabaca şu anlama geliyor.

14 günlük zaman diliminin başında 1000 ölüm varsa, H1N1'in ikiye katlanma süresi çerçevesinde 14 günlük sürenin sonunda 8000 ile 32000 ölüm olması bekleniyordu.

Gerçekten de sonuçlar yıkıcı oldu.

Philadelphia tepki gösterene kadar salgın önlenebilir boyutun çok üzerine çıkmıştı.

Hastaneler yeterli kapasiteye sahip olamadıklarından ölüm oranları da çok daha yüksek oldu.

Her 100 bin vakadan 257'si hayatını kaybetti.

Toplam ek ölüm oranları 100 binde 719 seviyelerine ulaştı.

Öte yandan hemen önlem alan St.

Louis'de ölüm oranları 100 binde 31 civarında kaldı ve toplam ölüm oranları 100 binde 347'yi aşmadı.

Aynı zamanda yapılan araştırmada sadece bu iki örneğin ötesinde toplamda 17 şehirde uygulanan 19 farklı ilaç harici salgın önlemini inceledi ve salgınlar

sırasında erken önlem alan şehirlerin ortalamada %50 daha az ölümle salgınları atlattığını gösterdi.

Dahası bu şehirlerde salgınların yükselme hızı da daha yavaştı.

Dolayısıyla bu, salgının kontrolden çıkma ihtimali ilk belirdiği anda önlem almanın ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.

Alınması gereken önlemlerin başlıcaları arasında şunlar bulunuyor.

Okulların kapatılması, sinema ve tiyatro salonlarının kapatılması, kilise ve cami gibi toplanma yerlerinin kapatılması, dans salonlarının kapatılması, diğer toplanma

alanlarının kapatılması.

hastalığın halka yaygın olarak tanıtılması, toplanmaların ve toplantıların yasaklanması, vakaların yalıtılması, cenaze törenlerinin yasaklanması.

Teorik bir gerçek.

Kapasite sınırlıdır.

Peki bu durum neden böyle?

Çünkü her ülkenin, her şehrin, her hastanenin belli bir kapasitesi vardır.

Bu kapasite çoğu durumda salgın ihtimaline göre değil, normal hasta yüküne göre belirlenir.

Çünkü ekonomik olanı budur.

Ancak normal hasta yükü, salgınlar sırasında yükün çok ama çok altında olabilir.

Dahası, elde bulundurulan hastane personeli ve hastane ekipmanı da yıkılmış bir barajdan akan sular gibi gelen salgın hastalarına yetişmek için yeterli olmayabilir.

Ancak, bu kısıtlı imkanlar, salgının tüm etkisini geniş bir zamana yaymanız halinde halen etkili bir şekilde kullanılabilir ve her hastaya ihtiyaç duyduğu hizmet sağlanabilir.

Böylece salgının yayılmasının önüne geçilebileceği gibi ölüm oranları da son derece düşük tutulabilir.

Grafikten de görebileceğiniz gibi sağlık sistemi kapasitesi sabittir ve kolay kolay değişemez.

Koruyucu önlemlerin erken alınması salgını tamamen durduramayabilir ancak en azından salgının ortaya çıkma süresini daha geniş bir süreye yayar.

Bu sayede tepe noktası sağlık sistemi kapasitesinin üzerinde yaşanmamış olur.

Elbette bu grafiği ve sonucu etkileyebilecek çok sayıda faktör var.

Ülkenin ekonomik gücü, coğrafyası, yönetim biçimi, erken kavramının nasıl tanımlandığı ve daha nicesi.

Ancak teorik olarak bu konuyu anlayabilirsek erken önlem almanın değerini de çok daha iyi anlayabiliriz.