Richter Ölçeği Nedir? Depremin Büyüklüğü, Şiddeti ve Gücü Arasındaki Fark Nedir?

2014'te Şili'de olan depremlerle ilgili olarak ilk ilgi çeken nokta 8.2 büyüklüğündeki bir depremin sadece 6 can almış olması.

Onların da 2 veya 3 tanesi kalp krizinden ötürü.

Tabi ki can sayısı birbiriyle kıyaslanmaz.

Ancak yine de insan sorgulamadan edemiyor.

Türkiye'deki 7.4 büyüklüğündeki deprem yaklaşık 17.000 insanı öldürürken 8.2 büyüklüğündeki bir deprem nasıl sadece 6 kişi öldürebiliyor?

Tabi burada demagoji kaygımız yok.

Bunun tek suçlusu yapılanma konusundaki eksikler değil.

Nüfusun yoğunluğu, deprem saati ve benzeri konuların bir depremin ne kadar büyük bir yıkım yarattığı konusunda büyük etkisi var.

Ancak elbette depreme dayanıklı yapılaşmanın düzeyinin büyük bir deprem sırasında ne kadar çok can yitirdiğinin ana sorumlusu olduğu görmezden gelinemez.

Her depremden sonra büyüklük ve şiddet gibi kavramlar gündeme gelir.

Richter ölçeği üzerindeki sayılar havada uçuşur ancak bunların hiçbiri ilk etapta herhangi bir anlam ifade etmez.

Çoğu zamanda unutulur gider.

Gelin bu konuların aslını bu yazıda öğrenelim.

ve böylece depremlerin büyüklükleri ve şiddetleri arasındaki farkı tam olarak anlayalım.

Richter ölçeği nedir? Charles Richter tarafından geliştirilen Richter büyüklük ölçeği, bir depremin büyüklüğünden bahsetmemizi sağlayan kullanışlı bir araçtır.

Günümüzde Richter ölçeğinin geliştirilmiş bir versiyonu olan yerel büyüklük ölçeği kullanılır.

Ancak yine de çoğu kişi bunu Richter ölçeği olarak bilir.

Sismologlar arasında kullanışsız olması nedeniyle Moment büyüklük ölçeği gibi diğer ölçekler daha sık kullanılsa da deprem söz konusu olduğunda Richter ölçeği.

ölçeği bir vazgeçilmezdir.

Özellikle de Türkiye'de.

Depremin büyüklüğü. Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı depremin büyüklüğünü şöyle tanımlamaktadır.

Depremin büyüklüğü deprem sırasında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsü olarak tanımlanmaktadır.

Enerjinin doğrudan doğruya ölçülmesi olanı olmadığından Amerika Birleşik Devletleri'nden Profesör Richter tarafından 1930 yıllarında bulunan bir yöntemle depremlerin aletsel bir ölçüsü olan Magnitude tanımlanmıştır.

Profesör Richter, Epsantr'dan 100 km ve sert zemine yerleştirilmiştir.

Yani deprem büyüklüğü, sismograf isimli meşhur deprem ölçüm cihazının salınımlarına bağlı olarak belirlenen bir sayıdır.

Deprem sıklığı. Her deprem, her sıklıkta meydana gelmez.

Bir depremin büyüklüğü arttıkça, meydana gelme sıklığı da genel olarak azalır.

En yukarıdaki görselde ortadaki sarı bölge, o büyüklükteki tüm dünyada yılda kaç adet...

deprem meydana geldiğini göstermektedir.

Örneğin 2 büyüklüğünde yılda 1 milyon civarında deprem meydana gelirken 5 büyüklüğünde yaklaşık 1000 tane 9 büyüklüğünde ise 0.1 taneden az sayıda meydana gelmektedir.

Tabi bu 9 büyüklüğündeki depremlerin sıklığının çok düşük olduğunu gösterir.

Örneğin sıklık 0.01 ise 100 yılda ortalama 1 tane 9 büyüklüğünde deprem meydana geliyor demektir.

Depremin gücü Richter ölçeğinin bir karşılığı deprem sırasında salınan enerjinin patlayıcılar cinsinden miktarına göre belirlenir.

Örneğin İki büyüklüğündeki bir depremde 56 kilogram patlayıcı ile eşit miktarda enerji salınır.

Tabi bu enerji çok geniş bir alana salındığından hiçbir şey hissetmeyiz bile.

Ancak 56 kilogram patlayıcı bir araba gibi ufak bir bölgede patladığında etrafı darma duman eder.

6 büyüklüğündeki bir deprem yaklaşık olarak 56 milyon kilo patlayıcıya eşittir.

Yani hemen hemen Hiroşima'ya atılan atom bombasından yayılan enerjiye.

Tabi yine alan çok geniş olduğundan ve yeryüzünü oluşturan kayalar bu enerjinin büyük bir kısmı.

Ancak 56 milyon kilo patlayıcı bir kamyona yüklenebilse ve patlatılsaydı işte Hiroşim olurdu.

Tozu dumana katardı. Burada Richter ölçeğinin lineer değil de logaritmik olmasından kaynaklanan kritik bir nokta var.

Her bir Richter ölçeği değerine karşılık gelen sayı arasındaki fark 30 kat kadarıdır.

Yani 6 büyüklüğündeki bir deprem 5 büyüklüğündeki bir depremden 10 kat büyük ama 30 kat güçlüdür.

Benzer bir şekilde 8 büyüklüğündeki deprem de...

7 büyüklüğündekinden 30 kat, 6 büyüklüğündekinden tam 900 kat güçlüdür.

1960 yılında meydana gelen ve kayıtlara geçen en büyük deprem olan Şili depremi 9.5 büyüklüğündedir.

Bildiğimiz en güçlü atom bombasının saçtığı enerjiden yaklaşık 750 kat güçlüdür.

Buna az sonra geleceğiz.

Yani depremlerde Richter ölçeğinin birer birer artarken depremin büyüklüğü 10'un katları şeklinde, gücü ise 30'un katları şeklinde artar.

Depremlerin büyüklüğü ile gücü arasındaki ilişkiyi hesaplamak...

isterseniz USGS tarafından geliştirilen hesap makinesini kullanabilirsiniz.

Depremin şiddeti. Her ne kadar ülkemizde depremin gücü kavramından pek bahsedilmese de bir depremin gücü ile şiddeti birbirine karıştırılmamalıdır.

Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı depremin şiddetini şöyle tanımlamaktadır.

Depremin şiddeti herhangi bir derinlikte olan depremin yeryüzünde hissedildiği bir noktadaki etkisinin ölçüsü olarak tanımlanmaktadır.

Diğer bir deyişle depremin şiddeti onun yapılar, doğa ve insanlar üzerindeki etkilerini Bu etki, depremin büyüklüğü, odak derinliği, uzaklığı, yapıların depreme karşı gösterdiği dayanıklılık dahi

değişik olabilmektedir.

Yani depremin şiddetini insanlar, binalar ve diğer mal mülk üzerindeki etkisi gibi düşünmeniz mümkündür.

Depremin şiddeti çok fazla bilgi veren bir değer değildir ve çok sık kullanılmaz.

Anlayacağınız, depremlerin yarattığı etkileri ölçmenin birden fazla yolu var.

Ama özünde şunu söyleyebiliriz.

Bir dahaki sefere, 5 büyüklüğündeki bir deprem ile 7 büyüklüğündeki bir deprem...

Depremi kıyaslarken aradaki farkın 900 kat enerji farkı olduğunu hatırlayabilirsiniz.

Valvidia depremi. Kaydedilmiş en şiddetli deprem.

22 Mayıs 1960 gününde yerel saatle 15.11'de Şili'de meydana gelen ve Valvidia depremi olarak anılan 9.5 büyüklüğündeki deprem insanlık tarihinin kaydedebildiği en büyük deprem olarak

bilinmektedir. Deprem sırasında 34.3 trilyon kilogram enerji açığa çıkmıştır.

Kıyas olması bakımından bugüne kadar test edilen en güçlü bomba olan Star Bomba isimli hidrojen bombası 50 milyar kilogramlık patlayıcıya denk enerjiye sahiptir.

En fazla 100 milyar kilograma çıkabileceği düşünülmektedir.

Deprem o dönem 6.7 milyon nüfusa sahip Şili'de 2.000-6.000 insanın ölümüne, 20.000'den fazla insanın evsiz kalmasına ve 400-800 milyon dolarlık hasaraya ulaşmıştır.

Depremden sonra 25 metrelik dalgalar Şili sahillerini dövmeye başlamış, sunamiler Japonya'dan Filipinlere kadar her ülkeyi vurmuştur.

Benzer şekilde depremden sonra...

Sonra aylarca tektonik aktivite sürmüş, yüzlerce kilometre karelik alanda toprak kaymaları meydana gelmiş, yüzlerce insan bu süreçte ölmüştür.

Depremin etkisiyle barajlar yıkılmış, birçok şehir seller altında kalmıştır.

Depremden 32 saat sonra Cordon Cole yanarda aktive olmuş, 5,5 kilometrelik uzaklıklara lavlar fışkırmış, 21 yeni volkanik baca oluşmuş ve bu bacalardan toplam 250 milyar litre lav yüzeye ulaşmıştır.

İnsanın doğa karşısındaki aciziyetinin ufak bir göstergesi olarak aklımızda bulunsun.