Protege (Çırak) Etkisi: Bir Şeyi Başkalarına Öğreterek Kendiniz de Daha İyi Öğrenebilirsiniz!

Bu içerik Bionluk sponsorluğunda Bionluk seslendirmenlerinden İrem Öznur Kılıç tarafından seslendirilmiştir.

Çırak etkisi. Bir şeyi başkalarına öğreterek kendinizde daha iyi öğrenebilirsiniz.

Yazar, Itamar Şats, Editör, Mert Karagözoğlu.

Proteje etkisi veya çırak etkisi, bir bilgiyi öğretmenin, öğretme taklidi yapmanın veya diğerlerine öğretmeye hazırlanmanın bu bilginin kavranmasına yardımcı

olduğunu öne sürer. Örneğin bir öğrenci sınıf arkadaşlarını sınavda çıkacak konuları hazırladığında çırak etkisinden faydalanabilir ve ders materyalini kavrayışını arttırabilir.

Çırak etkisi bu faydalı etkisinden ötürü birçok durumda yararlı bir araç olarak kullanılabilir.

Bu çerçevede makalemizde bu etkiyi detaylı bir şekilde kavrayacak ve nasıl en etkili şekilde kullanabileceğinizi öğreneceksiniz.

Çırak etkisi örnekleri Çırak etkisinin en belirgin örneği, sınıf arkadaşlarına ders çalıştıran bir öğrencidir.

Bu öğrenci, sınıf arkadaşlarını çalıştırırken ders materyalini kavrayışını da genişletir.

Çırak etkisi bu çerçevede öğrenci ders materyalini öğrenmek amacıyla ders veriyorsa kasıtlı olarak kabul edilmekte, ancak sosyal statüsünü yükseltmek veya öğretmeninin

ricası üzerine ders veriyorsa kasıtsız olarak kabul edilir.

Çırak etkisinin akademi dışı bağlamlarda da faydaları vardır.

Çırak etkisinin psikolojisi Çırak etkisi, tamamı bir bilgiyi kendimiz için öğrenmemiz, pratikte nasıl öğrettiğimiz ve bir başkasına öğretmek amacıyla öğrenmemiz arasındaki

farklara dayanan çeşitli psikolojik mekanizmaların çerçevesinde bilgiyi daha iyi öğrenmemize yardımcı olur.

Spesifik olarak, Öğretmenlik veya bir şeyleri öğretecek olma beklentisi, insanlarda öğrenme süreçlerine yönelik daha aktif bir farkındalık kazandıran üst bilişsel işlemlerin

artmasına yol açabilir.

Bu beklenti aynı zamanda öğretmenlik rolünü üstlenen kimsede, ders materyalini organize etmek ve temel bilgileri tespit etmek gibi etkili öğrenme stratejilerinin

kullanımını arttırabilir.

Aynı beklenti son olarak insanları kendilerini öğrenci rolünden ziyade öğretmen rolü oynuyormuş gibi görmeyi teşvik ederek öz yeterlilik ve bağımsızlık duygularının artmasına

yol açabilir. Başkalarına bir şeyler öğretmenin faydaları Az önce açıkladığımız gibi başkalarına bir şeyler öğretmek birkaç mekanizma aracılığıyla ders materyalini öğrenme becerinizi

arttırır. Bu çerçevede bir ders materyalini daha sonra öğretmek amacıyla öğrenen öğrencilerle, ders materyalini yalnızca kendileri için öğrenen öğrenciler, aynı materyalde

bir teste tabi tutulduklarında öğretmek amacıyla öğrenen öğrenciler daha yüksek notları almıştır.

Buna ek olarak alanda yapılan araştırmalar, bir şeyi öğretmeye hazırlanmanın, örneğin golf oynarken topa vurmak gibi fiziksel eylemleri öğretmeye hazırlanmanın, Motor

öğrenme ve bilgi işleme alanlarının iyileştirildiğini de bulgulamaktadır.

Yani birilerine bir şeyler öğretmenin faydaları yalnızca akademiyle sınırlı değildir.

Birilerine bir şeyler öğretmenin etkileri yalnızca bir kimsenin söz konusu materyali öğrenme becerisinin artmasından ibaret değildir.

Bu faydalar arasında materyali öğrenme becerisinin yanında, iletişim ve liderlik becerilerinde, ve özgüvende artış da yer almaktadır.

Buna ek olarak bir materyali öğretmeye hazırlanmak, ders materyalini öğrenmeye yönelik motivasyonu artırır.

Bu motivasyonda hem çırak etkisinin öğrenmeyi kolaylaştırma etkisini sağlar, hem de öğretmen rolünü oynayan kimselerin öz yeterlilik ve bağımsızlık duygularında bir

artışa yol açar.

Öz yeterlilik ve bağımsızlık da öğrenme sürecini kolaylaştıran erdemlerdir ve tek başlarına bile oldukça değerlidirler.

Çırak etkisinin kayda değer bir başka etkisi de, akranların birbirlerine bir şeyler öğrettiği senaryolarda gözlemlenmektedir.

Akran öğretmenliği, eğitimi veren öğrenci ile eğitimi alan öğrenci arasında sosyal ve bilişsel mesafenin azlığı sebebiyle alışıla gelmiş öğretmenlik

türlerinden daha verimlidir.

Altyazı M.K.

Büyük kardeşlerin küçük kardeşlerden daha yüksek IQ puanına sahip olma eğilimini, büyük kardeşlerin önemli bilişsel gelişmeler yaşadıkları yaşlarda ailenin öğretmeni rolünü benimsemeleriyle

açıklanmaktadır.

Bu da çırak etkisinin gücünü ve uzun vadeli faydalarını gözler önüne seren bir örnektir.

Peki, çırak etkisinden nasıl faydalanırsınız?

Çırak etkisini eğitiminizi kolaylaştırmak amacıyla kullanabileceğiniz Üç ana teknik vardır.

Bir, materyali başkalarına öğretecekmiş gibi öğrenin.

Örneğin materyali başka bir zamanda başka bir kimseye rahatlıkla açıklayabilecek kadar iyi düzeyde öğrenmeniz, insanların size materyalin konusu hakkında sorabileceği soruların cevaplarını

önceden bulmanız gibi yöntemleri içerir.

İkinci yöntem, materyali bir başkasına öğretiyormuş taklidi yapın.

Bu taklit ne kadar gerçekçi olursa, çırak etkisinden o kadar fazla faydalanırsınız.

Yani bu taklidi hayal etmekten ve sesli şekilde gerçekleştirmekten çekinmeyin.

Sadece materyali açıklamakla yetinmeyin.

Materyali öğrettiğiniz hayali kimsenin, size spesifik sorular sorduğunu da düşünün.

Üçüncü yöntem, materyali başkalarını öğretin.

Bu yöntem, insanlarla buluşmayı ve gerek birebir ders, gerek grup dersleri aracılığıyla materyali öğretmeyi içerir.

Size en çok çabayı bu yöntem sarf ettirecek olsa da en faydalı yöntem de budur.

Zira birilerine gerçekten bir şeyler öğretecek olduğunuzu bilmeniz muhtemelen size diğer yöntemlerin sağladığı motivasyona kıyasla daha büyük bir motivasyon sağlayacaktır.

Bu tekniklerin tüm kombinasyonlarını gerçek hayatta uygulayabilirsiniz.

Örneğin materyali başkalarına öğretecek şekilde öğrenebilir, öğretmenlik taklidi yapabilir, veya taklit adımını atlayarak doğrudan arkadaşlarınıza ders verebilirsiniz.

Hangi tekniği kullanacağınıza karar verirken, her bir tekniğin olası faydalarını değerlendirmeli, bu faydaları zaman ve çaba gibi bedellerle oranlamalı ve kararınızı buna

göre vermelisiniz. Yani gerçekte bir kimseye bir şey öğretmek, çırak etkisinin en faydalı olduğu senaryodur.

Ancak böylesi ders çalışma buluşmaları, Arkadaşlarınızla bir buluşma ayarlamak gibi ikincil bedeller sebebiyle diğer yöntemlerden genellikle daha maliyetli olmaktadır.

Bununla beraber bir materyali bir başkasına öğretecekmiş gibi çalışmakta, öğretmenlik taklidi yapmakta daha az faydalı yöntemler olmasına karşın çok daha kolay ayarlanabilir

ve uygulanabilir.

Hangi yöntemleri seçeceğiniz konusu aynı zamanda içinde bulunduğunuz durumdan, tercihlerinizden, ve amaçlarınızdan da etkilenmektedir.

Örneğin birilerine bir şeyler öğretmeyi seviyorsanız veya önünüzde yüksek not almanızın son derece önemli olduğu bir sınav varsa ve bol bol boş vaktiniz de varsa sınıf

arkadaşlarınıza ders anlatmak amacıyla bir buluşma ayarlamanız sizin için en iyi yöntem olabilir.

Ancak öğretmenliği sevmiyorsanız veya çok da önemli olmayan bir sınava girecekseniz Ve vaktiniz de sınırlıysa materyali öğretecekmiş gibi öğrenmeniz bir başkasına

öğretmenlik yapmanızdan daha iyi bir yol olabilir.