Neden Dans Ediyoruz? Dans Etme Davranışı Nasıl Evrimleşti?

Çevirmen Fatih Birinci Editör Şule Ölez Seslendiren İkin Baran Sunar Youtube'un bilimsel buluşları körüklemesine sık rastlanmaz.

Ancak yine de bir sülfür ibikli Avustralya papağanı olan Snowball'un Backstreet Boys'un Everybody şarkısıyla senkronize olarak bir koltuğun yaslanma yerinin üzerinde yan yan yürüyüp kafasını aşağı yukarı sallayıp ayaklarını

yere vurduğu video Dr.

Anirudh Patel tarafından izlenince bu gerçekleşti.

Ayrıca konuyla ilgili videoya yazımızdan ulaşabilirsiniz.

San Diego Neurobilimler İstitüsü'nde bir araştırmacı olan Patel, YouTube'da bir sürü eğlenceli hayvan videosu bulunduğunu ancak bunun çok özel bir video olduğunu söylüyor.

Bilim insanları uzun süredir sadece insanların müzikte senkroniz olarak hareket etme yeteneğine sahip olduğunu düşünüyordu.

En yakın genetik akrabamız olan şempanzeler müziğe uygun olarak hareket etmez.

Hatta binlerce yıldır insanlarla birlikte yaşayıp evrimleşmiş köpekler ve kediler bile.

Patel bunun muhteşem olduğunu düşünerek papağanın sahibiyle temasa geçip bir deney yaptı.

Current Biology dergisinde yayınlanan makalesindeki sonuçlara göre Snowball müzikle birlikte hareket ediyordu.

Araştırmacılar şarkıyı yavaşlattığında ya da hızlandırdığında ritmini buna göre ayarlıyordu.

Maryland Üniversitesi'ndeki psikoloji profesörü olan Dr.

Ahalya Hejmadi bunun önemli bir buluş olduğunu söylüyor.

Bu da beynin hareketi, koordinet ve biçimin anlamalarında bilim insanlarına yardımcı olan yeni dalganın parçası oldu.

Patel'e göre benzer dans araştırmaları hareket bozuklukları olan insanlar için yeni terapi yöntemlerini yol gösterebilir.

Örneğin Parkinson hastalığı olan bazı insanlar genelde hiç hareket edememelerine rağmen müzik eşliğinde yürüyebilirler.

Aynı zamanda dans araştırmaları dünyanın her yerinde görülen bir insani fenomen hakkında da bize ışık tutabilir.

Bilim insanları muhtemelen evrimsel bir kaza olarak başlayan bu aktivitenin önemli bir kültürel güç haline geldiğini, eş bulmakta bize yol gösterdiğini ve dayanışmayı teşvik ettiğini buldular.

Hecmadi şunu söylüyor.

Dans o kadar yaygın bir evrensel fenomen ki, tüm dünyada insanlar dans etmeyi seviyor.

O zaman bunun arkasında yatan bir mantık olmalı.

Kuş Beyni ve İnsan Beyni 20'li yaşlarda insanlar kulüplerde ahenkle salınır, balerinler ve baletler parmak uçlarında yükselir, şen şakrak davetliler gelin ve damadın çevresinde

halkı oluşturur. Ancak Avustralya papağanı Snowball'un davranışı tüm bu dans etme davranışlarının altında yatan temel kapasitenin yani müzikle birlikte hareket etme yeteneğinin muhtemelen sadece eğlenceli bir evrimsel kaza

olduğunu gösteriyor. Patel'in teorisine göre maymunları ve köpeklerin edememesine rağmen Avustralya papağanlarını ve insanları dans edebilmesinin nedeni bizlerin sesle öğrenen canlılar yani vokal döner olmamızdır.

Bir başka deyişle biz sesleri duyup taklit ederiz.

Bu da işitsel ve motor devrelerimiz arasında yakın bağlantılar gerektiren bir beceridir.

Patel diyor ki, Dans, karmaşık sesler üretebilecek şekilde biçimlenmiş bir beyin yapısı gerektirir.

Doğada bu çok ender görülen bir yetenektir.

Sadece yunuslar, foklar ve ötücü kuşlar bunu yapabilir.

Ancak primatların çoğu dahil türlerin ezici bir kısmı yapamaz.

Harvard'dan psikoloji öğrencisi Adene Schackner ve arkadaşları bu fikrin geçerliliğini soruşturarak, sıradan deneylerin sunduğundan çok daha fazla veriye ihtiyaç olduğunu fark ettiler.

Sadece sesle öğrenen canlıların bir ritimle hareket edebileceğini göstermek için sesle öğrenemeyen canlıların bunu asla yapamayacağını göstermeleri gerektiğini söylüyorlar.

Bu yüzden YouTube'a ve orada yer alan dünya çapındaki binlerce hayvan video klibine başvurdular.

Veri tabanını sistematik biçimde araştırdıktan sonra Patel'in hipotezini destekleyen 5000'den fazla video buldular.

Bu videolardan sadece 33'ünde hayvanların müzikte senkronize olarak hareket ettiği görülüyordu.

Current Biology'de yayınlanan bu çalışmaya göre bu hayvan videolarının 32'si kuşlara, bir tanesi ise bir file aitti.

Çalışmada yer alan kuşlar sesle öğrendikleri iyi bilinen Amerikan papağanı, Avustralya papağanı ve genel olarak papağanlardı.

Ancak Şakner'e göre filin durumu bir muammaydı.

Araştırmacılar henüz fillerin sesi taklit edebildiğini kesinleştirmemiştir.

Üstelik bilim insanları bir filin kendiliğinden müziğe göre hareket ettiğini de gözlemlememişlerdir.

Yani YouTube'un dans eden bu fili bir tür eğitici numarası olabilir.

Örneğin eğitici şarkının temposunu filin hareketine uyacak şekilde ayarlamış olabilir.

Şakner papağan sahiplerinin ben zaten hayvanları nasıl eğitileceğinden anlamam bile bu papağan bir gün biz müziği açtığımızda aniden dans etmeye başladı gibi şeyler söylediğini belirtiyor.

Şakner ve arkadaşları videodaki filin sahibine ise ulaşamamışlar.

Şöyle ekliyor. Kedileri ve köpeklere ait bir sürü dans videosuna ve eğitmenlerin bu hayvanlara nasıl dans edileceğini öğretmekte gösterdikleri muazzam çabaya rağmen, YouTube'daki yüzlerce videodan birisinde

bile bu hayvanlar ritme ayak uyduramıyor.

Halbuki ses taktikçisi hayvanlar doğal olarak dans ediyor gibiler.

Üstelik bu türden bir becerinin vahşi doğada onlara görünürde bir işlev kazandırmamasına karşın.

Dans, belirli bir ölçüde sesi taklit etme yeteneğimizin bir yan ürünü olarak ortaya çıkmışa benziyor.

Ses taklidi olmadan ritmi yakalayamazdık.

Patel'in dans etme yeteneğimizin altında beyindeki motor sistem ile işisel korteksin arasındaki sıkı bağların yattığı şeklindeki teorisi Duke Üniversitesi'nde sinir bilimci olan Dr.

Eric Jarvis'in araştırmalarının üzerine inşa edilmiş.

Jarvis'e göre kuşların ve insanların sesi taklit etmelerini sağlayan benzer bir beyin yapısı var.

Ve motor kontrolde görev alan beynin derinliklerindeki bir yapı olan bazal ganglia sesle öğrenmede önemli rol üstleniyor.

Patel bu bağlantının çok önemli olduğunu söylüyor.

Çünkü insanlarda beyin görüntüleme araştırmalarının gösterdiğine göre insanlar ritim içeren bir müzik duyduklarında aslında o anda hareket ediyor olmasalar bile bazal gangliadaki aktivite güçleniyor ve

işitsel kortekste bağlantısı da artıyor.

Patel şöyle söylüyor.

Eğer insanlar ve kuşlar sesle öğrenme bakımından benzer yolla biçimlenmişse, kuşlarla yapılacak karşılaştırmalı çalışmalar, müziğe uygun olarak nasıl hareket ettiğimiz konusundaki sinir bilim çalışmalarında faydalı olabilir.

Bu da Parkinson hastalığı olan insanlar da ritmik müziğin faydalı etkilerinde içerir.

Dişiler için dans etmek.

Henüz konu ile ilgili klinik uygulamalardan çok uzağız.

Ancak dans araştırmaları bu insani fenomenin amacına ilişkin bilim insanlarına bilgi sağlıyor.

Ne de olsa tarih boyunca dünyanın dört bir köşesinde insanlar bir ritimle hareket etme dürtüsüne büyük önem vermiş.

Londra Queenman Üniversitesi'nde ve Doğu Londra Üniversitesi'nde dans araştırmacısı ve psikolog olan Dr.

William Michael Brown diyor ki, Afrika halk dansçılarında tüm vücudun katılmasının İrlandalı dansçıların sert postüründen o kadar farklı görünmesine rağmen bu kültürler ve diğerleri dansı sıklıkla kur yapma ve

eş bulma ritüellerinde kullanmıştır.

Batı toplumlarında bizler gece kulüplerine ve dans etmeye gidiyoruz.

Bunlar da seks ile oldukça bağlantılı görünüyor.

Brown'un Nature dergisinde yayınlanan araştırmasına göre insanlar dansı bilhassa genetik açıdan sağlıklı işleri tespit etmek için kullanıyor olabilir.

Bu çalışmada Brown ve meslektaşları 40 Jamaikalı erkek ve kadın dans ederken onların hareketlerini kaydetmek amacıyla hareket yakalama teknolojisini kullandılar.

Araştırmacılar dans edenlerin bedenleri ve çekicilikleri hakkında hiç ipucu vermeyecek şekilde onları çöp adam figürlerine dönüştürdüler.

Daha sonra başka jamaikalılardan oluşan 155 kişilik bir grup dans edenleri izledi.

Bu gruptakilerin büyük ölçüde simetrik bedenleri olan insanların dansını tercih ettikleri görüldü.

Brown özellikle kadınların asimetrik erkeklerin dansını çok sertleştirdiğini söylüyor.

Asimetrik erkeklerin ise dansı eleştirirken daha yumuşak olduklarını hatta bazen asimetrik kadınları tercih ettiklerini ekliyor.

Ona göre çekici olmadıklarının farkında olan erkekler dans eden kadınlar hakkındaki standartlarını düşürüyor olabilir.

Çünkü bu şekilde eş bulma şansları artacaktır.

Asimetrik kadınların standartlarını yüksek tutmasının nedeni ise kötü bir eş bulmanın onlar için daha yüksek maliyetli olması olabilir.

Çünkü kadınlarda gebelik 9 ay sürer ve çocuğu yetiştirme sorumluluğun çoğunu kadınlar üstlenir.

Brown şunu ekliyor.

Bu görüntüleri izleyen sıradan birisine göre bile simetrik şekilde dans edenler daha yetenekliydi.

Hareketleri daha akıcıydı.

Sanki yeterliliklerini ispat etmek için geliştirilmişti.

Önceki araştırmalar insanların ve diğer hayvanların simetik eşleri tercih ettiğini belirtiyor.

Bilim insanları bunun nedeninin bedenin iki yarısındaki ufak farkların, gelişimsel sorunların, hastalıkların ve hatta belki de kusurlu genlerin bir göstergesi olduğuna inanıyorlar.

Ancak elbette ki bir buluşma sırasında cebinizden şak diye bir cetvel çıkarmadığınız sürece bir insanın sol kulağının sağdakinden bir milimetre daha uzun olduğunu söylemek çok güç.

Yani belki de biz dansı, asimetrileri ve bunların işaret ettiği gelişimsel ve genetik sorunları daha da belirgin kılmak için kullanıyoruz.

Brown ekliyor.

Asimetriye genelde denge ve koordinasyon sorunları da eşlik eder.

Dans ettiğiniz zaman bunları gizlemek de oldukça güçtür.

Buna karşın iyi dans edemeyenlerin bile dans etmesi beklenir.

Jamaika kültüründe olsun, birçok hayvanın eş bulma dansında olsun kötü dans etmek hiç dans etmemeye iyi tutulur.

Almanya'da Göttingen Üniversitesi'nde psikoloji profesörü olan Dr.

Bernard Fink'in yaptığı bir araştırmaya göre kadınlar simetrik erkeklerin dansını tercih ediyor.

Bunun yanı sıra güçlü erkeklerin ve ana rahminde yüksek düzeyde testosterona maruz kalmış erkeklerin dansını tercih ediyorlar.

Fink ve meslektaşları Personality and Individual Differences dergisinde yayınlanan bir çalışmada 12 erkek dansçının videosunu bulanıklaştırarak 104 kadından bu erkeklerin çekiciliklerini değerlendirmesini istediler.

Kadınlar ikinci parmak uzunluğunun dördüncüye oranının düşük olduğu yani erkeklerin erken dönemlerde yüksek testosterona maruz kaldığının güvenilir bir göstergesidir.

Bu erkekler tarafından yapılan dansları anlamlı ölçüde daha fazla tercih ettiler.

Yine Fink tarafından gerçekleştirilen benzer bir çalışmada elleriyle bir şeyleri daha güçlü sıkabilen erkeklerin dansı daha iyi bulundu.

En azından kadın izleyicilerin gözünde.

Fink şunu söylüyor.

Kadınların ve erkeklerin eş bulma kararlarında dansın da tıpkı fiziksel nitelikler gibi bir bireyin niteliğine ilişkin bilgi ilettiğine inanıyoruz.

Fink ve Brown bu şekilde testosteron yüklü, simetrik ve güçlü erkek danslarında kadınların neyin bu kadar cazip geldiğini araştırıyor.

Hatta Brown iyi dans edenlere de kötülere de iğme ölçer bağlayarak ne ölçüde hızlı hareket ettiklerini ve bu süreçte ne kadar kalori yaktıklarını bulmaya çalıştı.

İlk veriler iyi dans edenlerin daha az enerji harcayarak daha fazla mesafe kat ettiğini gösterdi.

Brown verimli biçimde hareket etmenin hayatta kalmak ve eş bulmak açısından kesin faydaları olduğunu söylüyor.

Dansın tek işlevi sizi potansiyel bir işe cazip göstermek değildir.

Aynı zamanda mevcut eşinizi de korumanıza yardımcı olabilmektedir.

Örneğin kuğular eşleriyle mükemmel biçimde senkronize olarak bir gölün etrafında daireler çizer.

Brown'a göre bu hareket bu ikiliye diğerlerinin karışma ihtimalini azaltır.

Belki aynısı insanlar için de geçerlidir.

Brown şuna ekliyor. Birlikte iyi bir koordinasyon içinde dans eden çiftler birbirlerine yüksek derecede bağlı ve adanmış oldukları mesajını verirler.

Birbirlerine o derece adanmışlardır ki görünüşünüz ne kadar güzel olursa olsun bu insanla birlikte olma şansınız yoktur.

Brown tarafından yapılmış pilot bir çalışma çiftlerin bu mesajı sadece el ele tutuşup bir daire şeklinde yürüyerek bile iletebildiklerini gösterdi.

Bu da aslında eşli dansların temelidir.

Çiftlerin çöp adam figürlü versiyonlarını izleyen bir grup lisans öğrencisi bunların hangilerinin romantik bir ilişki içinde, hangilerinin ise birbirine yabancı kişiler olduğunu rahatlıkla söyleyebildi.

Güney Kaliforniya Üniversitesi'nde örgüsel davranış profesörü olan Dr.

Scott Wiltermuth, diğer insanlarla senkronize biçimde dans etmenin grup birlikteliği duygularını da besleyebileceğini söyledi.

Psychological Science dergisinde yayınlanan bir çalışmada Wiltermuth ve meslektaşı Dr.

Chip Heath, Bir grup öğrencinin bir kısmından adımlarını eş güdüm içinde atarak kampüsün çevresinde yürümelerini, diğerlerinden ise normal adımda yürümelerini istedi.

Daha sonra grupları laboratuvara geri getirerek kendilerinden 1 ile 7 arasında gizlice bir sayı seçmelerini istedi.

Grup üyelerine en düşük sayıyı seçenin en fazla parayı alacağı söylendi.

Aynı zamanda bu sayı grubun kalanı içinde ödeme miktarı olacaktı.

Yani grubun tümünün iyiliği için yüksek bir sayı seçmek mantıklıydı.

Ancak düşük bir miktar seçmek de seçenin bireysel olarak alacağı güzel bir miktarı garantileyecekti.

Wiltermut'un bulgularına göre kampüsün çevresinde eş güdümle yürüyen insanlar kontrol grubuna göre ortalama olarak daha yüksek sayıları seçme eğiliminde oldular.

Aynı zamanda gruplarının diğer üyelerine karşı daha yüksek bağ hissettiklerini ifade ettiler.

Wiltermut şöyle diyor.

Diğer insanlarla aynı zamanda aynı şeyi yapmak bizi birbirimize bağlayan ve benlik halkımızı genişleten bir durum.

Sanki grubu bir parçamız gibi düşünmeye başlıyoruz.

Social Cognition dergisinde yayınlanan araştırmaya göre bu duygu diğer insanlarla eş zamanlı olarak bir yere hafifçe tıklatılarak bile uyandırılabiliyor.

Bu çalışmada eş zamanlı olarak bir yere hafifçe tıklatanlar, eş zamanlı olmadan tıklatanlara göre deneyi yapan kişiyle daha fazla yakınlık hissettiler.

Almanya'daki Max Planck İnsan ve Bilişsel Beyin Bilimleri İstitüsü'nde psikolog, aynı zamanda da yazar olan Dr.

Michael Howe, eş zamanlılığın birinin kendisi ve diğerleri arasındaki ayrımı bulanıklaştırdığını söylüyor.

Brown ekliyor.

Kültürler, şirketler ve askeri birliklerde uzun süredir bu fenomen üzerinde duruyor.

Örneğin Japon şirketleri sıklıkla çalışanlarına sabahları birlikte egzersiz hareketleri yaptırarak grup üyeliğine ilişkin duyguları pekiştirmeye maçlıyor.

Askeri birliklerde acemi askerlere ilk olarak uygun adım yürümenin öğretilmesi de muhtemelen bundan kaynaklanıyor.

Kaldı ki bunun pratik bir gerekçesi olamaz.

Zira makineli silahların ortaya çıkmasından sonra bir savaşa uygun adım yürüyerek gitmek korkunç hatta intiharla eş anlamlı bir taktik olurdu.

Zaten antropologlar da birçok halk dansının büyük insan gruplarından oluştuğunu gözlemlemiştir.

Bu ritüeller güçlü kuvvetli dansçılara iyi genlerini gösterme fırsatı yaratır.

Görünen o ki aynı zamanda gündelik hayatımızdaki küçük dayanışmalara ve hatta insan uygarlığının temelinin atılmasına da katkıda bulunuyor.

Brown şunu söylüyor.

Toplulukların dans aracılığıyla bir araya gelmiş olma ihtimalini göz ardı edemeyiz.

Bu içerik Evrim Ağacı'nda yayınlanmıştır.

Evrimağacı.org üzerinden daha fazla içeriğe ulaşabilirsiniz.