Maymunlar Taş Devri'ne Girdi mi?

İzlediğiniz için teşekkürler.

Maymunlar taş devrine girdi.

Bilim insanları, Asya ve Afrika'da yaşayan maymunların ve şempanzelerin taşlardan aletler, ağaç dallarındansa mızraklar yapmaya başladığını gözlemledi.

Gerçek mi? Gerçek taraflar.

Şempanzeler, orangutanlar ve kapuçin maymunları gibi çok geniş bir kuyruklu ve kuyruksuz maymun grubunun alet olarak taş kullandığı bilinmektedir.

Hatta şempanzelerin taş alet kullanımına yönelik bulgular 3000 yıllık bir tarihe sahiptir.

Sahte taraflar. Maymunların taş devrine girdiği iddiası sansasyoneldir.

Çünkü bu devirler antroposentrik yani insan merkezci kavramlardır.

Diğer maymunların taş devri gibi insan tarihiyle özdeşleşmiş bir devre girdiğini iddia etmek, insan harici maymunların kültürel evriminin de insan evrimini takip etmesi gerektiği imasını barındırmaktadır.

Günümüzde maymunların taş devrine girdiği fikri primatoloji ve antropoloji camiasında genel geçer kabul görmediği gibi, değer miktarda da dillendirilmemektedir.

İddianın kökeni.

Maymunların özellikle de şempanzelerin taş devrine girdiği iddiası ilk kez 12 Şubat 2007 yılında Science dergisinin blogunda Anne Gibbons tarafından Şempanze Taş Devri başlığıyla

kaleme alınmıştır. Gibbons'ın başlığı şempanzelerin taş alet kullanımının tarihini inceleyen araştırmacılardan biri olan Cambridge Üniversitesi primatoloğu William McGrew'un şu sözlerinden gelmektedir.

Artık elimizde şempanzelerin de arkeolojik bir kaydı olduğuna dair kanıtlar var.

Yani bir şempanze taş devri.

O gün bugündür bilim kaynakları ve sosyal medya hesapları gerek bu konu hakkında yapılan ek araştırmaları gündeme taşırken gerekse de sadece popülerlik kazanmak adına bu abartılı başlığa sahip içerikleri sosyal medya

üzerinden paylaşmaktadır.

Bu paylaşımlar özellikle de sosyal medyada maymunlar bile taş devrine girdi biz hala x yapıyoruz tarzı mesajlara çok açık olduğu için kısa sürede popülerlik kazanmakta ve yayılmaktadır.

Bilgiler Maymunlarda alet kullanımı çok iyi bir şekilde gözlemlenmiş ve raporlanmış bir olgudur.

Bir zamanlar insanlara özgü olduğuna inanılan hatta insanı tanımlamak için alet yapan hayvan gibi tanımların bile yaygınlaşmasına sebep olan bu kadar temel bir davranışın insan harici maymunlarda da gözlenmesi

doğada insanın eşsizliği argümanına son bir asırda vurulan çok sayıda darbeden bir diğeri olmuştur.

Maymunlar ve kuşlar, filler gibi bazı diğer hayvanlar çeşitli amaçlarla aletler kullanabilirler.

Bunların başında besinlere daha kolay erişim gelmektedir.

Örneğin bir karga uzun bir çöp parçasını mızrak gibi kullanarak bir şişenin içinde olduğu için erişemediği besinlere ulaşabilir veya yüksekten kabuklu hayvanları bırakarak bunların parçalanmasını sağlayabilir.

Benzer şekilde kuşlar ufak çakılları su içerisine atarak şişe içindeki suyun seviyesinin yükselmesini ve bu sayede yüzeyde asılı durabilirler.

ekmek kırıntısı gibi yiyeceklere ulaşabilirler.

Bazı şempanzeler ve orangutanlar ağaç dallarını kullanarak karınca ve termitleri yuvalarından çıkarıp adeta çöp şiş olarak yiyebilirler.

Bazı kuşlar ekmek kırıntısı gibi besinleri suda yüzen balıkları üzerlerine çekmek ve böylece daha kolay avlamak için bir yem olarak kullanabilirler.

Orangutanlar uzun ve sivri dalları kullanarak ağaç tepelerinden su birikintilerine sarkarak balık avlayabilirler.

Yani hayvanlar aleminde alet kullanımı çok yaygındır.

Taş devri iddiası nereden geliyor?

Taş devrinden kasıt primatların özellikle de insanların bir taşı diğerine vurarak taş aletler yapabilmesini ifade eder.

İnsanlar son birkaç bin yıl öncesinde demir çağına girilene kadar on binlerce yıl boyunca taş aletler yapmışlar ve bunları kullanarak avlanmışlardır.

Veya hayatlarını başka şekillerde kolaylaştırmışlardır.

Son 15-20 yılda yapılan bazı gözlemler bazı maymun gruplarında da taş devri insanlarının kine benzer aletler yapıldığını göstermektedir.

Örneğin Batı Afrika'daki yağmur ormanlarında yaşayan şempanzeler taş parçaları kullanarak sert kabuklu yemişleri açabilmektedirler ve bitkilerin depo organlarındaki besinlere ulaşabilmektedirler.

Savana şempanzeleri aletler kullanarak avlanabilmektedir.

Beyaz suratlı kapuçin maymunları taş aletler kullanarak yemişlerin ve deniz kabuklarının kabuklarını kırıp avlarına ulaşabilmektedir.

Hatta Brezilya'daki kapuçinlerin 700 yıldır taş aletler kullandığı bile tespit edilmiştir.

Daha önceden bizim de duyurduğumuz üzere Bonoboların da insanların taş devrinde yaptıklarına benzer aletler kullandığına yönelik bulgularda bulunmaktadır.

Tüm bunlardan yola çıkan araştırmacılar 2009 yılında Nature dergisinde primat arkeolojisi başlığıyla yayınladıkları bir makalede maymunların yeni yeni değil en azından yüzlerce ve potansiyel olarak binlerce

yıldır taş aletler kullandığını gösteren kanıtları ileri sürerek insan harici maymunlarda da insandaki gibi kültür olduğunu ileri sürmüştür.

Taş devri iddiası muhtemelen abartılı.

Bu perspektiften bakınca maymunların taş devrine girdiği fikri makul görünmektedir.

Ancak bir hayvanın bir devirden söz edecek kadar büyük bir kültürel değişimden geçmesi için bu kültürün küçük gruplarda değil, türün tüm popülasyonları genelinde ve sürekli olarak gözlenmesi gerekmektedir.

Bu kadar yaygın ve uzun soluklu gözlemler henüz yapılmamıştır.

Dahası yapılan bazı çalışmalar şempanzelerde genel geçer bir taş alet yapımı algısı olmadığını göstermektedir.

Örneğin Open Research Europe'da yayınlanan bir çalışmada araştırmacılar şempanzelere taş aletler yapmaları için ihtiyaç duyacakları bütün malzemeleri vermiş olmalarına rağmen ve hatta onları bir müddet aç

bıraktıktan sonra taş aletler kullanarak açabilecekleri engellerin arkasına çok sevdikleri yiyecekleri koyarak teşvikler yaratmalarına rağmen şempanzeler bunları kullanarak taş aletleri yapmaları için Bu

araştırmada dikkat çekilen önemli bir detay, laboratuvar şartlarında insan harici maymunların alet kullanımıyla ilgili olarak yapılan deneylerde neredeyse her zaman insanların

alet yapışını tekrar tekrar izleyen maymunlar kullanılmasıdır.

Bu maymunlar gözlem yoluyla insanlardan alet yapmayı öğrenmekte ve bazı şartlarda bunu tekrar edebilmektedir.

Ancak insanlar tarafından eğitilmeyen şempanzelerde taş alet yapmaya yönelik bir bilgi ve eğilim gözlenmemiştir.

Dolayısıyla şempanzelerin kendi kültüründe evrensel olarak taş alet yapmaya yönelik bir eğilim olmadığı söylenebilir.

Bir diğer deyişle, normalde şempanzeler ebeveynden yavruya aktarılan bir şekilde taş alet yapımını öğrenmemektedirler.

Bu da şempanzelerin taş devrinde oldukları iddiasını zayıflatmaktadır.

Sonuç Elbette sunulmak istenen mesaja bağlı olarak burada verilen detaylar eğilip bükülerek potansiyel bir hikayeye güç kazandırabilir.

Örneğin taş devrine girmek derken kastedilenin zaten yeni yeni taş aletler kullanmaya başladıkları olduğu, dolayısıyla genel geçer bir taş alet kullanımı görmek için birkaç bin yıl daha geçmesi gerektiği iddia

edilebilir. Bu makul bir iddia olabilir fakat kültürel ve biyolojik evrimin gerçekten de o yönde ilerleyeceğini gösteren güçlü bir kanıt olmadıktan sonra...

Bu iddia bilimsel bir çeşit inanç olarak kalacaktır.

Dahası hayvanların kendilerine has kültürleri olduğu konusunda artık dikkate değer hiçbir şüphe kalmamış olsa da muhtemelen bizimkinden oldukça farklı bir kültürel evrim rotası izleyecek olan şempanze kültürünü insansı

terimlerle tanımlamak doğru değildir ve hatta yanıltıcı olabilir.

Tüm bu bulgular ışığında birçok maymunun kısıtlı olarak da olsa taş alet kullanabildiklerini ama bunların genel geçer bir taş alet kültüründen söz etmek için yeterli olmadığı gerçeğini gözeterek maymunların veya spesifik

bir türün taş devrine girdiği iddiasının doğru olmaya yakın ama karışık bir iddia olduğunu ve doğrularla yanlışları bir arada sunmasından ötürü yanıltıcı olabileceğini söylemek mümkündür.