İnsanlarda Temizlik Ne Zaman Başladı, Nasıl Evrimleşti?

Seslendiren Ahmet Efsen Yıkanma kültürünü insanla sadece kültürel bağlamda, bu bağlamı bir sonraki paragrafta biraz açacağım, ilişkilendirilebilir.

Bunun dışında temizlenme anlamında olaya eğilirsek, bu davranışın sadece insanla ilişkilendirilemeyeceğini belirtmeden geçemeyeceğim.

Primat takımı da dahil birçok takımda ve alemde yıkanma, temizlenme davranışıyla karşılaşılmaktadır.

Ayrıca temizlenme davranışını sadece yıkanmak olgusuyla da bağlaştırmamamız gerekmektedir.

Örneğin, aya aya maymunları temizlenmeyi tuvalet tırnağı diye bilinen bir parmağıyla gerçekleştirirken, kedigiller bu davranışı dilleriyle tüylerini yalayarak, hortumlular ise

hortumlarına doldurdukları suları vücutlarına püskürterek gerçekleştirirler.

İnsanın bu davranışına irdelersek, şuna değinmek isterim ki, antik dönemde yıkanmak, her zaman temizlik amaçlı gerçekleştirilen bir olay değildir.

Yıkanmaya bir kültür olduğu bakışıyla yaklaşmamız gereklidir diye düşünüyorum.

Çünkü yıkanmak, kimi toplumlarda dinsel bir ritüel iken, kimi toplumlarda kültürel bazda ele alınan bir ritüeldir.

Bazı toplum veya topluluklar bu ritüele dinsel, büyüsel anlamlar atfederken, bazıları buna medeniyet anlamı yüklemiştir.

Ancak bilgilerim dahilinde şunu diyebilirim ki, Bu yıkanma olgusu genellikle ister kötü ruhlardan kurtulmak anlamında olsun, ister temizlenme anlamında olsun bir arınma anlamı

taşır. Demamoki insanlar yaşam tarihi boyunca yıkanmayı hem dinsel hem manevi olarak bir ritüel olarak kullanmışlardır.

Bu ritüel insanların fiziksel olarak temizlenmelerine yardımcı olmuştur.

Yani temizlenmek olgusu bu ritüelin yanında taşıdığı bir artıdır.

Bu ritüellere biraz örnek vermek gerekirse, Hindular tapınaklarını su kenarına yapmışlar ve suyu her zaman kutsal görüp günahlarından arınmak için yıkanmışlardı.

Hintliler suyun koruyucu özelliğine inanmışlar, suyun ruhlarını ve bedenlerini kötülüklerden, pisliklerden arındıklarını törenlerle günümüze kadar süre gelen gelenekler haline getirmişlerdir.

Hititler Anadolu'da buna benzer törenleri uygulamışlardı.

Aynı tarz gelenekleri, Mısır tarihinde de, antik Yunan ve Roma tarihinde de görmekteyiz.

Antik dönemde hamam ve yıkanma kültürünü daha yakından öğrenmek için Homer Kitabevi'nin yayımlandığı Fikret Yegül'ün Antik Çağda Hamamlar ve Yıkanma Kitabı'nı size tavsiye

edebilirim. Eğer ki hamam mimarisiyle yıkanma kültürünü bağdaştırırsak, bu tarih ilk hamam olduğu bilinen millattan önce 2500 yıllarına dek gider.

Ancak yukarıda saydığım sebeplerle insanlar ilk şu tarihte temizlik amaçlı yıkanmaya başlamışlardır gibi kesin bir cümle kuramayız diye düşünüyorum.