İnsan ve Şempanze Çiftleşebilir mi? İnsan-Şempanze Melezi Mümkün mü?

çakupek, kaslan, grolar, leopan veya melezleşerek türleşen ispinozlar gibi sayısız canlı sayesinde net bir şekilde bilinmektedir.

Bu ilginç bir soruyu doğurmaktadır.

İnsan diğer hayvanlarla melezleşebilir mi?

Das Biswick olarak insan şempanzeler veya bonobolar gibi çok yakın akrabalarıyla melezleşebilir mi?

İnsan şempanze veya şempanze bonobo gibi birbirinden ayrı olan ama evrimsel açıdan çok yakın akraba türlerin verimli döller verecek veya vermeyecek biçimde çiftleşip yavrular üretme ihtimali yani melezlenme ihtimali

üzerinde durmadan önce, ayrı türleri yaratan evrimsel mekanizmaları ve türleşme kavramını kısaca hatırlamamız gerekiyor.

Türleşme nasıl yaşanır?

Evrimsel süreçte çeşitli izolasyon mekanizmaları, yani zamansal, coğrafi, gametik, mekanik ve davranışlar olmak üzere beş kategoride incelenebilir.

Aynı türden bireylerden oluşan popülasyonları iki veya daha fazla gruba bölebilir.

Bu izolasyonlar, farklı seçilim baskıları ve iç melezlenmeler sonucunda birbirinden giderek farklılaşan iki veya daha fazla grubun oluşması demektir.

İşte türleşme, bu farklılıkların nesiller boyu birikmesiyle oluşur.

Bu gruplar birbirinden o kadar farklılaşır ki artık onları aynı gruba koymak mümkün olmaz.

Türleşmenin tamamlandığını veya artık bariz türlerin evrimleştiğini, genellikle söz konusu canlı gruplarının birbiriyle çiftleşemeyecek kadar farklılaşmasından anlarız.

Ancak şuna dikkat etmekte fayda var.

Türleşme aslında tamamlanan veya sıklıkla matematiksel olarak ölçebilen bir şey değildir.

Artık tek bir türü yerine, iki veya daha fazla türden bahsedebileceğimiz kadar türleşme, evrim sürecinin ileri evrelerinden bahsetmek için bu şekilde kullanılır.

Burada şunu da vurgulamak gerekir.

Çiftleşme veya daha doğrusu çiftleşememe, Türleşmenin yaşandığını belirlemenin tek kriteri değildir.

Modern zamanlarda çiftleşme becerisinden ziyade moleküler genetikten gelen verilere bakarak çok daha isabetli bir şekilde türlere ayıklayabilmekteyiz.

Ancak yine de artık çiftleşemeyecek kadar farkılaşmak, türleşmeyi gözlemlemek için başvurulan en güçlü ve en kolay yollardan birisidir.

Fakat dediğimiz gibi türleşmenin tek göstergesi...

Çiftleşebilmek değildir ve kimi zaman genetik, morfolojik, davranışsal veya benzeri açılardan bariz bir şekilde farklılaşmış, dolayısıyla türleşmenin tamamlandığı türler halen birbirleriyle çiftleşebilirler.

Türleşme ile ilgili başka bir yazımız açıkladığımız gibi bu yavrular her zaman verimli ya da hayatta kalabilir değildir.

Fakat yine de eğer ki üreme organları, sperm, yumurta yapısı, kromozom sayısı gibi nitelikler aşırı miktara değişmediyse yavru üretmek mümkün olabilir.

Buna rağmen bu canlılar birbirlerinden o kadar farklılaşmıştır ki vahşi hayatta bir arada bulunsalar bile çiftleşmeyi tercih etmezler.

Fakat laboratuvar koşullarında veya koruma altındayken bu yavrular elde edilebilir.

İnsan-Şempanze-Bonobo Türleşmesi Türleşme ve farklı türlerin çiftleşmesine yönelik en ilginç örneklerinden birisi insan yani homo sapiens, şempanze pantroglutites ve bonobo panpaniskusa

türlerinde görmekteyiz. İnsanların genomu şempanzelerle %98.77 oranında aynıdır ve iki türün soyadları 6 milyon yıl kadar önce ayrılmıştır.

6-7 milyon yıl kadar önce yaşamış olan Orrorin tugenensis türü veya onunla çok yakın akrabal bir başka tür, saydığımız bu üç türün ve o türler evrimleşene kadar var olup yok olan tüm ara basamak türlerin ortak atasıdır.

Bu canlının popülasyonu, farklı evrimsel izolasyonlar nedeniyle birçok alt dal ayrılmış, birçok yeni tür evrimleşmiş, bu torun türlerin birçoğu yok olmuştur.

Eğer ki evrim ağacının bu ortak adadan başlayıp şempanze ve bonoboya gidecek olan dalını inceleyecek olursak, bu dal ayrılmadan hemen önce insana kadar gelecek dalı başlatan ilk canlı, yani dış grup, türümüzün en erken

atalarından olan Ardipithecus cinsi olacaktır.

Ondan sonra Australopithecus, Kenyantropus ve nihayetinde günümüzden 2-3 milyon yıl kadar önce homo cinsleri evrimleşmiştir.

Sadece homojenesi içerisinde bile 15 civarında farklı insan türü evrimleşmiş, bunlardan sadece Homo sapiens günümüze kadar gelebilmiştir.

Şempanzeleri giden kolla da ara türlerden geçirdikten sonra 2 milyon yıl kadar önce şempanzeler ve bonobolar birbirinden ayrılmıştır.

Bu türleşmeye Kongo nehrinin yatağında gelen ciddi bir değişim sonucu, şempanzeli ve bonoba popülasyonlarının ortak hatasının popülasyonunun birçok alt gruba ayrılmasının neden olduğu düşünülmektedir.

Yani insanların şempanze ve bonobolardan ayrımı çok daha önce 6 milyon yıl önceki bir ortak ataya dayanır.

Şempanze ve bonobonunki ise çok daha yakın 2 milyon yıl önce yaşamış bir türe dayanır.

Bu nedenle şempanze ve bonobonun birbirine yakınlığı bu ikisinden herhangi birinin insana olan yakınlığından çok daha fazladır.

Ki bunu şimdi işleyeceğimiz üreme kapasitesinde görebiliriz.

İnsan, şempanze veya bonobo melezi mümkün mü?

İnsan ve bonobo şempanze melezleri.

Her ne kadar bilinen resmi bir araştırma olmasa da, insanların şempanzelerle de bonobolarla da yavru üretebilecek biçimde çiftleşemeyeceği düşünülmektedir.

Ancak tarihte bu tür bir çiftleşmenin yapay bir şekilde gerçekleştirildiği ve başarıyla sonuçlandığı iddia edilmiştir.

Fakat ispatlanamamıştır.

Öz farkındalık kavramının test edilmesine yönelik olarak aynı deneylerini icat eden Albany Üniversitesi evrimsel psikologlarından Dr.

Gordon Gallup, aynı zamanda insanize, televininde muciddir.

Dr. Gallup, 20.

yüzyıl boyunca bu tür melez yaratmak için çok sayıda deneme yapıldığını ve bunların başarılı bile olduğunu iddia etmiştir.

The Sun gazetesine verdiği bir röportajda şöyle demiştir.

Bugüne kadar yapılan en ilginç insan şempanze melezi deneylerinden birisi 1920'lerde yapılmıştır.

Dışı bir şempanze, kimliğe açıklanmayan erkek bir insanın sperm ile döllenmiştir.

Bu şempanze sadece hamile kalmamış, aynı zamanda gebeliği başarılı tamamlamış ve canlı bir doğumda yaşanmıştır.

Ancak birkaç gün veya hafta içinde deneyi sürdüren doktorlar etik ve ahlaki nedenlerle yavru yötenazı ile öldürmüşlerdir.

Unutmamak gerekiyor ki bu sadece bir söylentiden ibarettir ve ispatlanmış değildir.

Her ne kadar doktor galip bizzat deneyi yapan profesörlerle görüştüğü ve onlarca bu iddiaların tehdit edildiğinde sıracı olsa da bilimsel olarak anlamlı olan ve anekdotal kanıtın öncesine geçebilen herhangi bir bulgu sunulmamıştır.

Tarih boyunca bu tür melezelerle ilgili birçok iddiaları sürülmüştür.

1920'li yıllarda Rus biyolog Ilya Ivanovich Ivanov'un Sovyet süper askerleri yaratmak için insan ve şempanze üreme ücretlerini birleştirdiği söylenir.

Ancak bu denemeler başarısız olmuştur.

1967 yılında Çin'de dişi bir primatın insan erkeği ispamiyle döndüğü, ancak Çin kültürel devrimi sonrasında profesörlerin bu araştırmayı yarıda kesmek zorunda kaldığı ve dolayısıyla 3 aylık gebeliğin

durdurulduğu iddia edilmektedir.

Bu iddiaların da hiçbiri bilimsel olarak ispatlanmış değildir.

Dr. Gallup'un en meşhur insansı iddialarından bir diğeri 70'lerde popüler olan Oliver ismini bir hayvandır.

Bir şempansı gibi gözüken, konuşamayan, insansı bir yüze sahip olan ve iki ayak üzerinde yürüyebilen bu canlının bir insan şempansı hibriti olduğu iddia edilmiştir.

Ancak 96 yılında canlının kromozomları üzerinde yapılan bir araştırma bu canlının 48 kromozom olduğunu ve dolayısıyla bariz bir şekilde şempansı olduğunu doğrulamıştır.

Dr. Gallup, genetik testlerin sonuçlarının ikna edici olduğunu söylemektedir.

Buna rağmen Oliver'ın son derece sıra dışı bir birey olduğunu, iki ayak üzerinde dik durarak yürüyebilmesinin ve insansı bir şekilde çıkıntılı bir buruna sahip olmasının son derece etkileyici olduğunu da eklemektedir.

Konu hakkında bazı şahibeler de vardır.

Örneğin Dr. Gallup hangi profesörün kendisine bu bilgileri verdiğini açıklamamaktadır.

Ayrıca sözünü ettiği deneylerin yapıldığı enstitünün gerçekliği veya hangisi olduğu oldukça şahibildir.

Dr. Gallup bu laboratuvarın yerkes ulusal primat araştırma merkezi olduğunu söylemektedir.

Ancak bu merkez Dr.

Gallup'un iddia ettiği gibi 20'lerde değil 30'larda açılmıştır.

Bu merkez daha önceden Yale Primate Biologist Laboratuvarı ve İnsansız Çiftleştirme ve Deney Merkezi gibi isimlerle anılmış ve birkaç kez taşınmıştır.

Dr. Gallup'un sözünü ettiği merkez muhtemelen bunlardan sonuncusudur.

Bu merkezlerin başındaki isim Robert Yerkes'tir.

Yerkes son derece tartışmalı bir figürdür ve hem öjeni gibi etik olmayan uygulamaları savunmuş hem de primat davranışları konusunda çok büyük katkılar sağlamıştır.

Dr. Gallup, 2009 yılında röportaj verdiği belgeselde, güvenilir bir kaynağın bir insansı doğumuna tanıklık ettiğini iddia etmiş, ancak sonrasında bu iddialarını geri çekmiştir.

Bir ara ekipede de yaralan, sonradan kaldırılan ama birçok forum sitesinde hala yerleşilebilir olan bir paragraf şöyle demektedir.

Gallup bu hikayeyi geç bir lisanslı öğrencisi iken kendine güvenen daha yaşlı bir akademisenden duymuştur.

Gallup, çalışma arkadaşının anlattıklarına yürekten inandığını söylemiş, ancak bu alıntıların gerçekliğini veya sahteliğini...

hiçbir zaman kanıtlayamadığını söylemektedir.

Yani Dr. Gallup'un iddialarının geçerliliğini muhtemelen asla bilemeyeceğiz.

Bunu Times Tune'ın köşe yazarı Bill Foley, 98 yılında şöyle anlatır.

Yerkesin merkezi hakkında o kadar çok gizem vardı ki, binlerce kamp ateşi etrafında utanmazca ve abartılı bir şekilde anlatılan karanlık ve derin spekülasyonların parçası haline gelmiştir.

Şempanze ayrıca maymunlarla şifreleşme mümkün mü?

Tabii ki insanın şempanzeye ayrıca kuyruksuz maymunlar, mesela goriller veya orangutanlar ile çiftleşip çiftleşemeyeceği sorulabilir ve buna yönelik de bolca kriptozoolojik iddiada bulunulmuştur.

Ancak bu tür bir çiftleşme de bugüne kadar hiç zaman ispatlanamamıştır ve goriller ve orangutanların şempanzelerden daha uzak akrabamız oluktan düşünecek olursa, öncelikle şempanze insan melezelerine odaklanmak ve bunu mümkün olup

olmadığını ispatlamak önem arz eder.

Buna rağmen akademik çalışmalarda oldukça sıra dışı sonuç almak mümkündür.

Örneğin The Anatomical Record dergisinde yayınlanan bir araştırmada, Cornell Üniversitesi'nden Dr.

Michael J. Bedford, insan spermi ile diğer memurların yurtalarının ne düzeyde birbiriyle uyumlu olduğunu araştırmıştır.

Ancak babunlar ve resus maymunları gibi diğer aşağı primatlar da...

Aynı sonucu elde edilmemiştir.

Dr. Bedford, bu tür bir çiftleşmenin şempanze, bonobo, goril ve orangutan gibi kuyruksuz maymunlarla da olamayacağını iddia etmiştir.

Ancak bunu hiçbir zaman deneyse olarak test etmemiştir.

92 yılında Molecular Reproduction and Development dergisinde yayınlanan bir çalışmada, insan spermlerinin goril yumurtaların insan yumurtalarının olduğu düzeyde iyi bir şekilde yapılabildiğini gösterilmiştir.

Ancak goril spermi insan yumurtasına yapışamamıştır.

Görelebileceği gibi akademik camiada bu tabu konunun sınırlarında da oluşulmuş, ancak şempanze ve insanın çiftleşebilirliği ile ilgili nihayet cevapları verecek sonuçlar henüz güvenilir bir şekilde üretilmemiştir.

Eğer Dr. Bedford ve benzerlerinin araştırmaları çerçevesinde insan sperminin şempanze yumurtalarına yapışamadığı bulgusuna da genellenebilirse, insan şempanze melezi gibi bir ihtimal, en azından doğal yollarla bu tür bir melezlenmenin

yaşanma ihtimali fazlasıyla ortadan kaldırılacaktır.

Bu tür bir melez neden olası değil ancak yine de olabilir?

Tüm etik problemler bir yana, genetik bariyerler buna muhtemelen engel olacaktır.

Evrimin çok net kanıtı olan bir şekilde, insanda 46, şempanze ve bonoboda ise 48 kromozom vardır.

Tıpkı at ve eşekte olduğu gibi, insan ile şempanze bonobo çiftleşmişliğinden doğacak canlı tek sayılı kromozom sahip olabilecektir.

Çünkü insan spermi veya yumurtası 23 kromozom, şempanze bonobo sperm veya yumurtası 24 kromozom taşıyacaktır.

Bunların birleşimi 47 kromozom verir.

Tek başına bu bilgi bu canlının yaşayamayacağı anlamına gelmez.

Ancak bu tür bir durum verimli döller verme ihtimalini oldukça düşürür.

Ancak bu ihtimal sıfır yapmaz.

Ancak ve ancak çok sayıda 47 kromozomlu olarak bir arada bulunursa ve sperm yumurta üretiminde sıkıntı olmazsa, kimi zaman bu sperm ve yumurtalar 23 veya 24 kromozomlu olabilmektedirler.

Ve böylece iki melez birbiriyle çiftleşip verimli döller verebilecek şekilde çift sayılı kromozomlu bireylerin doğmasına neden olabilmektedir.

Kimi zaman da bu melezler kendilerine oluşturan atalarla, bu örnekte insan veya şempanze bonobo ile çiftleşerek de verimli döller verebilmektedir.

Fakat bunlar oldukça nadir görülen durumlardır.

Çoğu zaman kısırlığa neden olsa da benzer verimli döllere, at, eşek, katır durumunda da rastlamaktayız.

Bir ihtimal insan ve şempanze gametleri birleşip bir zigot oluşturabilir.

Ancak bunun embriyoya dönüşüp dönüşmeyeceği, dönüşebilirse düzgün bir şekilde gelişip gelişemeyeceği, gelişebilirse canlı bir doğum yaşanıp yaşanmayacağı, Yaşanabilirse yavrunun kısır veya yaşayabilir bireyi olup

olmayacağı sonları çalışmalıdır.

Örneğin şempanzeler ile insanlar genetik olarak çok benzer olsa da 6 milyon yıllık evrimsel ayrışmanın bir ürünü olarak fiziksel yapımız bu kuzenlerimizle oldukça farklıdır.

Ve bu nedenle bir melezin başarılı bir şekilde ana rahmindeki yaşayabilmesi ihtimali bir oldukça düşüktür.

İnsan şempanze melezleri mümkün kılınabilir mi?

Ancak bu sorunları tek bir kelime veya kısaltma çözebilir.

Günümüzde genetik mühendisliği ve biyomedikal alanlarda yapılan atalımlar, genlere yapılacak dikkatli müdahaleler ile şempanzeleri ve insanlar arasındaki %1'lik genomik farklılıkların etkilerini ortadan kaldırmakta kullanılabilir.

Eğer bu başarılabilirse sıra dışı melezeler de sıradan bir gerçeklik haline gelebilir.

Tabi bir şeyin yapılabilecek olması bir şeydir.

Yapılmasının etki olup olmadığı ise bambaşka bir konudur.

İnsanların ataları ile şempanzeler çiftleştiler mi?

Bu tür bir çiftleşmenin bugün yaşanıp yaşanamayacağının son derece kuşkulu olması gibi, insan ve şempanzelerin evrimsel geçmişlerinin herhangi bir noktasında melezlenip melezlenmediği de konusu son derece tartışmalıdır.

Günümüzde ayrı türler olduklarını bildiğimiz niyen dertalleriyle biz insanların çiftleştiğini ve karıştırdığını bir şekilde biliriz ancak öyle ki günümüzde bu çiftleşmenin kanıtlarını genlerimizde halen taşıyoruz.

Peki şempanzelerle insanlar, daha doğrusu insanların Australopithecus cinsi hataları, Belki bugün değil ama evrimsel olarak ayrıldıkları 6 milyon yıl kadar önce çiftleşmiş olabilirler

mi? 2006 yılında Nature dergisinde yayınlanan bir makalede şempanze ve insanların evrimlerinin erken evrilerinde birleşmiş edilmelerinden de iddia edilmiştir.

Araştırmacıların iddiasının dayanak noktası X kromozomi üzerindeki genetik ayrışma tarihlenmesinin çok erken, neredeyse teorik limit düzeyinde erken bir ayrışma işaret ediyor olmasıdır.

Uzmanlar bunu...

İki tür birbiriyle ayrıştıktan sonra tekrardan bir araya gelip çiftleşmeleri lisa etmeye çalışmışlardır.

Ancak evrimsel biyologlar bu ihtimale fazlasıyla şüpheci yaklaşmışlardır.

2008 yılında bu makaleye cevaben yazılan bir diğer Nature makalesinde uzmanlar, insan şempanze melezi iddiasını destekleyecek istatistik analizlerin yapılmadığını, dolayısıyla argümanın geçersiz olduğunu ileri sürmüşlerdir.

Dahası X kromozomundaki ayrışma tarihinin erken köklerinin, İnsan ve şempanzelerin ortak hataları üzerindeki doğal seçilim baskısı, mutasyon oranlarının erkekler ve dişiler arasındaki oranların zaman dışında değişmesi ve genetik

göç mekanizmasının etkisi gibi başka hipotezlerle de açıklanabileceğini ileri sürmüşlerdir.

Bu açıklamalar orijinal iddia sahiplerini tatmin etmemiş olsalar da insan ve şempanzeler arasında tarih bir çiftleşme ihtimali günümüzde pek ciddiye alınan bir argüman değildir.

Şempanze ve bonobo melezeleri mümkün mü?

Şempanze ile bonoboda ise durum bariz olarak bir şekilde farklıdır.

79 yılında Fransa'daki bir sirk yöneticisi erkek şempanze olduğunu sandığı bir hayvan satın aldı.

Ancak aldığı aslında bir şempanze değil bir bonoboydu.

Bu bonobo sirkteki iki diş şempanze ile çiftleşti.

Bu çiftleşmelerden 91 ve 2000 yılları arasında 7 yavru doğdu.

Bunların hepsi de sağlıklı bir şekilde hayatta kaldı.

Dolayısıyla böyle meleze mümkün olabileceğini biliyoruz.

Fakat ilginç sayılabilecek bir şekilde bu tür meleze doğal ortamda hiçbir zaman rastlanmamıştır.

Çünkü doğada türler...

kendi türlerinden bireylerle çiftleşmeyi tercih ederler.

Nasıl ki bizler bir aslanla ve hatta şempanzayla çiftleşme yönelik bir dürtü içimizde hissetmiyorsak, şempanzeler de bir bonoboyla çiftleşmeyi istememektedirler.

Buna yol açan, türlerin kendi türünden bireylere yönelmesini kontrol eden gençlerin güçlü bir seçilim baskısı altında olmasıdır.

Çünkü rastgele herhangi bir türle çiftleşmeye çalışacak bir birey, üreyemeyeceği ve hatta bunu denerken muhtemelen öleceği için popülasyondan hemen elenir.

Bu nedenle evrimsel süreçte türü çiftleşmeyi garanti eden ve sürdüren feromanlar ve sinir yolakları evrimleşmiştir.

Şempanzeleri ile bonoboların vahşi yaşamına çiftleşememesinin bir diğer nedeni ise, sözünü ettiğimiz gibi Kongo nehrinin akışındaki değişim sonucu, bir türün nehrin bir tarafında, diğerinin diğer tarafında kalarak bu bölgelerde evrimleşmesidir.

İki tür de sudan korkar ve yüzmeye pek yanaşmazlar.

Bu yüzden birbirleriyle neredeyse asla temas kuramazlar.

Ki 2 milyon yıldır aralarında bulunan izolasyon budur.

Ayrıca Kongo Nehri bol miktarda timsahla kaplıdır.

Bu yüzden yüzmeye meyilli olanlar bile karşı tarafa ulaşmayı pek beceremez.

Sonuç Sonuç olarak insanlar ile şempanzı ve bonoboların melezlenip melezlenmeyeceği henüz kesin değildir.

Hem lehte hem de aleyhte bolca veri bulmak mümkündür ancak bunu nihayet olarak ispatlayabilecek araştırmalar etik nedenlerden dolayı yürütülmemektedir.

Tarihsel olarak bu konuda ileri sürülen iddialar her zaman anekdotal düzeyde kalmış, hiçbiri bilimsel olarak ispatlanamamıştır.

Dolayısıyla ya bu konuda daha fazla araştırma yapılması gerekir ya da bu araştırmalar yapılmayacaksa bu konuya şüpheli yaklaşmak gerekir.