Ekinoks Nedir? Nasıl Meydana Gelir?

Ekinoks nedir?

Nasıl meydana gelir?

Ayşegül Şen Yiğit Özdil Seslendirmen Bendeniz Batuhan Özçiftçi Gece ve gündüz hem kuzey hem güney yarımkürede yılda iki kez hemen hemen aynı uzunlukta

olur. Bu olaya ekinoks denir ve latince ayakus eşit ve nox gece kelimelerinden gelir.

Ekinoksa sebep olan şey nedir?

Dünya yaklaşık 23,5 derecelik bir eğimle güneşin etrafında döner.

Bu Gezegenimizin yörüngesindeki konumuna bağlı olarak dünyanın farklı yerlerinin yılın farklı zamanlarında güneşin radyasyonunu az ya da çok alması demektir.

Dünyadaki tüm ülkelerde güneş doğudan doğar ve batıdan batar.

Fakat bulunduğunuz yere göre güneş yılın yarısında kuzeye diğer yarısında güneye hareket ediyormuş gibi görünür.

Temmuz civarında kuzey yarım küre daha uzun gündüzler yaşarken güney yarım küre daha kısa gündüzler yaşar ve Aralık civarında ise Güney Yarımkürede uzun gündüzler,

Kuzey Yarımkürede kısa gündüzler ile tam tersi geçerlidir.

Ancak Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesine göre yılda iki kez Mart ve Eylül'de gezegenimizin eğimi Güneş etrafındaki yörüngesiyle aynı hizaya gelir ve böylece

dünya Güneş'e göre eğimli değilmiş gibi görünür.

Yılın bu zamanında Güneş ekvatora dik gelir ve her iki yarım kürede de gece ve gündüz uzunlukları eşit olur.

Bu zamanlarda geceyi ve gündüzü birbirinden ayıran aydınlanma çemberi veya diğer adıyla ara çizgi dünyayı iki eşit parçaya böler ve kuzey kutbundan güney

kutbuna bir çizgi çeker.

Bununla birlikte Earth-Sky'a göre Ekinok sırasında gece ve gündüz süreleri çok yakın olmasına rağmen tamamen eşit değildir.

Ekinok sırasında dünya karanlıkta geçirdiği süreden birkaç dakika fazlasını aydınlıkta geçirir.

Bunun nedeni gün doğumunun güneşin tepe noktasının ufuk çizgisini geçtiği an oluşması ve gün batımının güneşin diğer ucunun ufuk çizgisinde kaybolduğu an olarak tanımlanmış olmasıdır.

Aynı zamanda güneş noktasal ışık kaynağı olmaktan çok bir disk şeklinde olduğu için Ekinoks sırasında dünya sadece birkaç dakika daha fazla ışık alır.

Ayrıca atmosfer güneş ışığını kırar ve o ışık güneş tamamen battıktan sonra bile dünyanın gece olan tarafına gitmeye devam eder.

ABD Ulusal Hava Durumu Servisi şunları söylüyor.

Ekinoks'ta Ekinoks'un birkaç gün öncesinde ve sonrasında gündüz uzunluğu ekvatorda 12 saat 6,5 dakika 30 derece enlemde 12 saat 8 dakika ve 60

derece enlemde 12 saat 16 dakika olarak değişiklik gösterir.

Bunun yanı sıra eculiks, eşit aydınlık, gecenin ve gündüzün tamamen eşit olduğu zamandır.

Ve Met Office'e göre gün doğumu ve gün batımının tanımlanma şeklinden dolayı eculiks ilkbahar ekinoksundan birkaç gün önce ve sonbahar ekinoksundan

birkaç gün sonra gerçekleşir.

Ekinokslar ne zaman gerçekleşir?

Ekinokslar her yıl aynı günde olmak zorunda değildir.

20 Mart ve 23 Eylül'de veya civarında gerçekleşir.

Bu değişen tarihler bir dünya yılının tam 365 gün olmayışından kaynaklanır.

Her yıl biriken fazladan bir çeyrek gün 6 saat Ekinoks tarihinin değişmesine sebep olur.

Gezegenin güneşe yöneliminin sürekli değişmesi de Ekinoks zamanını etkiler.

Ekinokslar, yarım küreye bağlı olarak ilkbahar ve sonbaharın astronomik başlangıcını gösterir.

Ancak bu mevsimlerin meteorolojik başlangıcı 1 Mart ve 1 Eylül'dür.

Kuzey yarım kürede Mart ekinoksu baharın başlangıcını belirtir ve ilkbahar veya vernal ekinoksu olarak anılır.

Aynı zaman diliminde güney yarım küre ise sonbahara girer.

Bunun tam tersi Eylül'de de geçerlidir.

Kuzey yarım küre soğuk sonbahar aylarına geçerken, Güney yarım kürede bahara başlangıç yapar.

Sadece dünya ekinoks yaşamaz.

Aslında güneş sistemindeki her gezegen, güneşe göre yörüngesi ve eğiminin sonucu olarak her iki yarı küresinin yaklaşık olarak eşit miktarda ışık aldığında ekinoksu yaşar.

Ekinoksları kim keşfetmiştir?

İnsanlar güneşin hareketlerini binlerce yıldır gözlemliyorlar ve genellikle ekinoksları kültürel ve dini geneleklerine dahil ediyorlar.

Birçok antik uygarlık için güneşin hareketleri sadece mevsimlerin başlangıcı değil, aynı zamanda ekinlerin ne zaman ekilip hasat edileceğini de gösteriyordu.

Koto Japanese Akademi'ye göre Japonya'da geleneksel olarak her iki ekinoks tarihi de ölen ataları ve sevdiklerini hatırlama ve onlara ibadet etme amacıyla bir günlük resmi tatildir.

Ekinoksları belirten birçok tarihi anıtta bulunmaktadır.

Örneğin Kamboçya'da bir Hindu tapınağı olan Angkor Wat'ta Ekinok sırasında güneş tapınağın merkezine tam dik olarak gelir.

M.S. 1113 ile 1150 arasında inşa edilen tapınak dünyanın en büyük dini anıtıdır.

Bilim insanları 1976'da Science dergisinde tapınağın mimarisi ile gök olayları arasındaki astronomik bağlantı hakkında bir açıklama yayınladılar.

Ayrıca Meksika'daki Chichen Itza veya diğer adıyla El Castillo olarak bilinen Maya tapınağı yılan tanrısına adanmıştır.

Ekinok sırasında bir ışık hilesi bir yılanın tapınağın yanından aşağıya yeraltı dünyasına doğru ilerliyormuş gibi görünmesini sağlar.

2018'de Journal of Archaeological Science'da yayınlanan bir araştırmaya göre bu tapınak 8.

ve 12. yüzyıllar arasında inşa edilmiştir.

Altyazı M.K.