3- tiyatroya neden gidiyoruz?

Herkese hello, yeni bölüme hoş geldiniz.

Bu hafta o kadar yoğundum ki yeni bölümü çekmeye bir türlü sıra gelmedi.

İstikrarlı olmak, her hafta bir bölüm hazırlamak ne kadar zormuş ya.

Ama başaracağız.

Bugün biraz tiyatrolar hakkında konuşalım istiyorum.

Uzun zamandır kafamın içinde dolaşan bir soru var.

Ve bu bölüm biraz onun etrafında şekillenecek.

Biz tiyatroya gerçekten neden gidiyoruz?

Bir oyun izlemek için mi, o anın içinde olmak için mi?

Yoksa artık biraz da orada bulunduğumuzu göstermek için mi?

Son zamanlarda oyun izlerken sahneden çok seyirciyi izlediğimi fark ettim.

O koltuklarda oturan insanların tavrı, o orada olma hali, o görünme ihtiyacı falan beni gerçekten rahatsız etmeye başladı.

Eskiden de böyle miydi emin değilim.

Ama bugün bu his çok daha baskın.

Sanki herkesin içinde bir yere gitmiş olmayı kanıtlama ihtiyacı var.

Tiyatro benim için sadece izlenecek bir şey de değil.

Bilmem katılır mısınız ama gerçekten yaşanan bir şey.

Hatta şöyle bir örnek de vermek istiyorum.

Bana televizyon mu tiyatro mu ya da sinema mı tiyatro mu gibi bir soru sorsanız benim için cevap hep tiyatro olur.

Çünkü orada olan şey bana çok daha gerçek geliyor.

Bir diziyi izlerken durdurabiliyorsun, sıkıldığında başka bir şeye geçebiliyorsun.

Ama tiyatroda öyle bir lüksün yok.

O an kaçtıysa o duygu bir daha geri gelmiyor.

Tiyatroda izlediğin şey sadece bir kurgu değil aslında, zamanın ta kendisi.

Belki de tam da bu yüzden bu kadar kırılgan, bu kadar riskli ve bu kadar gerçek.

Diziler bize kusursuz performanslar veriyor.

Tekrar tekrar çekilmiş, hatasız, steril sahneler

Ama tiyatroda o steril kusursuzluk yok

Yani insanı insan yapan bir risk var

Oyuncu o gün yorgun olabilir, bir repliği unutabilir

Ya da bir an sendeleyebilir

O yüzden de çok gerçek

Çünkü o an orada ne oluyorsa yaşanıyor ve sen onun canlı şahirisin

yani tiyatro izlemek biraz kontrolü bırakmak gibi

her şeyin planlı olduğu bir dünyadan çıkıp

o anın belirsizliğine teslim olmak

bizi zorlayan şey bu

kontrol edemediğimiz şeylerle baş etmek istemiyoruz

bunu bir önceki bölümde de anlatmıştım

o yüzden burada diyorum ki

biz kaydetmeye başlıyoruz

çünkü kayıt altına almak da bir kontrol biçimi ya

kaçırmadım işte bende duruyor diyebilmek.

Ama tiyatro

doğası gereği biraz geçici

bir şey ya bence. Biz

bu geçici olanı kalıcı yapmaya

çalıştıkça ruhunu

öldürüyoruz.

Ben tiyatro izlerken sadece bakmıyorum.

İçine giriyorum.

Sahnedeki oyuncu ile beraber her anı

yaşıyorum. Orada

oyuncu zor

bir anı mı yaşıyor mesela?

Riskli bir hareket mi yapıyor?

ya da bir tiras mı atılıyor

bakın ben bazen gerçekten nefesimi

tutarken buluyorum kendimi

halbuki bana ne oluyor ya değil mi

karşımdaki ağlıyorsa

ben de ağlıyorum sahnede biri

düşünce benim de içim acıyor

o güldüğünde ben rahatlıyorum

yani izlerken

o koltukta ben

sahnedekinin birebir yansıması oluyorum

tıpkı kitap okumak

gibi aslında o hayatın içine

giriyorum ve yaşıyorum

o yüzden de hep şuna inanıyorum

Tiyatro insanın insana en yakın olduğu yer.

Ama bugün baktığımda gerçekten hala öyle mi pek emin değilim açıkçası.

Artık insanlar sahnedeki hikaye değil de orada bulunmuş olmayı tanıtlamaya çalışıyor.

Oyun boyunca video çekenler, story atanlar.

Ne kadar ayıp geliyor bana ya.

Hadi yani yanında oturanı geçtim.

Sahnede emek verenlere yapılan bir saygısızlık değil mi bu?

Ya bakın bir şey söyleyeceğim.

ben FaceTime açıp başkasını izleteni bile gördüm.

Yani artık bu kadarı da olmaz diyorsun ama oluyor.

Pes.

O an gerçekten şunu düşünüyorsun.

Ya sen burada ne yapıyorsun?

Sahneyi mi izliyorsun yoksa kendini mi?

Oyun bitiyor.

Nasıl diye soruyorsun.

Cevap yok.

Çünkü izlememiş ki.

O anı yaşamamış.

Biz artık bir şeyleri deneyimlemek için değil de

başkalarına göstermek için yaşıyoruz.

Tiyatro gibi an üzerine kurulu bu sanatta da

bu çok daha sert hissediliyor.

Ben tam da bu konu üzerine

yoğunlaşmışken karşıma Onur Ünsal'ın

bir stories düştü.

Diyor ki, oyunlarda

görüntü almayın. Hem seyirciyi

rahatsız ediyorsunuz hem de sahnedeki

kişileri. Ve altına da

şunu ekliyor. Buna rağmen çekip

paylaşanlara hala şaşırıyorum.

Sadece telefonla değil,

yani insanların oyundan pat diye kalkıp

çıkması, geç gelip

sahnenin ortasından

yer bulması, bunların hepsi

tiyatronun o büyüsünü bozan şeyler.

Çünkü tiyatro

sahnede değil salonla beraber

tamamlanıyor. O atmosfer

bozulduğunda da sahnedeki en iyi

oyunculuk bile bir yere kadar ulaşabiliyor.

Bu konu beni gerçekten

biraz geriyor.

Hazır tiyatrolardan konuşuyorken

konuyu bambaşka bir yere getireceğim.

Belki denk gelmişsinizdir.

Satıcının ölümü üzerinden çok ciddi

bir tartışma döndü.

Kapitalizmi eleştiren bir metnin

kapitalizmin kendisi tarafından

finanse edildiğinde anlamı değişir mi sorusu soruldu.

Bu gerçekten çok sert bir soru.

Çünkü burada sadece bir oyun değil, sanatın nasıl üretildiği de konuşuluyor.

Artwashing diye bir kavram varmış.

Nedir bu artwashing?

Şirketlerin sanat projelerine destek vererek kendilerine kültürel bir prestij alanı yaratması.

Yani sanat üzerinden bir nevi kendini temize çekmesi, kendine bir imaj yaratması gibi gibi.

Ya evet bunu romantize etmeye gerek yok.

Tiyatro gerçekten pahalı bir şey.

Büyük sahneler, büyük ekipler, prodüksiyonlar bunlar ciddi finansman gereksiriyor.

Sponsorluklar olmadan birçok iş yapılamaz.

Ben bunu kabul ediyorum.

Ama kafamı kurcalayan şey şu.

Bu finansman konuşulurken neden seyirci de konuşulmuyor?

Çünkü salonu dolduran insanlar değiştiğinde sahnede gördüğün şey de değişiyor.

Yani artık sahnede ne oynandığı değil de o koltukta kimlerin oturduğu.

Ve bu değişimi en net gördüğüm yerlerden biri de Gırgıriye müzikalinde yaşanan olay oldu.

Yani bence hepimiz böyle bir şeye ilk defa şahit oluyoruz.

Ben müzikali izlemedim. O olay yaşanana kadar pek de radarımda değildi.

Olayı bilmeyenler için şöyle kısaca bir özet geçeyim.

Müjdat Gezer'in sahneye koyduğu Gırgıriye müzikalinde oyun başladığında

bir seyirci göremiyorum diyerek ortalığı birbirine katmış.

Duyunca önce bir Allah Allah ya dedim.

Yani oyun başlayınca seyirci nasıl oyunu durduruyor anlamadım.

Sonradan detaylar ortaya çıktı.

İnsanlara VIP adı altında 4000 liraya bilet satmışlar.

Ve bu VIP alana da plastik sandalyeler koymuşlar.

Koskoca organizasyon plastik sandalyeye mi kalmış ya çok ilginç yani.

Neyse seyircilerden biri de ben 4000 lira verdim göremiyorum diye ortalığı yıkmış.

Şimdi yalan yok ben olayı ilk duyduğumda provokasyon mu diye düşündüm.

Ama şimdi her şeyden bağımsız baktığımda seyirciye de bir noktada hak veriyorum.

Tiyatroda kısıtlı görüş diye bir şey bana çok yanlış geliyor.

Ya bu bir konser değil sadece sesini duysan yetmez.

Bu bir sinema değil en arkada oturayım da göreyim gibi bir şey.

Tiyatro da sahne esastır.

Görmüyorsan eğer izlediğin şey hiçbir anlam ifade etmiyor.

Hele ki VIP adı altında birbirleriyle 4 bin lira veriyorsan sahneyi görmeme gibi bir şey kabul edilemez.

Ama diğer tarafta başka bir şey var.

Bu haklılık oyun başladıktan sonra ortaya çıkıp oyunu bölüp bağırmanı doğru yapar mı?

Bence yapmaz.

O an böldüğün herkesin deneyimi oluyor çünkü.

Sahnede bir ritim var, bir yakış var ve o kesildiğinde de büyü geri gelmiyor.

Ya bence asıl kırılma da burada.

Çünkü artık tiyatroda seyirci olarak değil de müşteri olarak var oluyoruz.

Paramı verdim, en iyi deneyimi isterim refleksiyle.

Müjdat Gezen'in o olaydan sonraki tavrını düşünün.

Yani fenalaşmasına rağmen özür diledi, çözüm üretti.

Ertesi gün oyunu daha iyi şartlarda tekrar sahneye koydu.

Bu zarafet tiyatronun kendisi aslında. Ama biz o zarafetin karşısında ne yapıyoruz onu bastırıyoruz.

Ve ben artık şunu hissediyorum. Gerçek seyirci yavaş yavaş o salonlardan çekiliyor.

Yerine daha çok orada olmak isteyen, daha çok görünmek isteyen bir kitle geliyor.

Ve bu değiştiğinde sahnede ne oynandığı da değişiyor.

İlk başta da dediğim gibi bazı oyunlarda sahneden çok seyircileri izliyorum ve kendime şu soruyu soruyorum.

Tiyatro gerçekten herkesin erişilebildiği bir sanat olarak mı kalacak yoksa yavaş yavaş sadece parası yetenlerin tüketebildiği bir deneyime mi dönüşecek?

Bu noktada artık şikayet etmek yetmiyor. Biraz da ne yapılması gerektiğini konuşmak gerekiyor.

Mesela tiyatroda telefon kullanımını gerçekten daha sert kurallarla mı sınırlandırmak lazım?

Ya da bilet sistemi yeniden mi düşünülmeli?

Bir insanın para verip de eksik bir deneyim satın alması başlı başına bir çelişki zaten.

Yani her şeyi geçtim.

Şuna bağlayayım konuyu.

Gerçekten seyirci olmayı da yeniden öğrenmemiz gerekiyor ya.

Tiyatroya nasıl gidilir, nasıl izlenir, o anda nasıl bağışlanır?

kurulur. Bence biz bunları

unuttuk. Kısaca

özetlersek bu kadar konuştuklarımızın

arasında, biz artık

hiçbir şeyi sadece yaşamak için yapmıyoruz.

Her şeyi kaydetmek, göstermek,

tanıtlamak istiyoruz. Bir yere

gidiyorsak orada olduğumuzu göstermek

istiyoruz. Bir şey izliyorsak

izlediğimizi mutlaka göstermemiz lazım

diyoruz. Bu bir ihtiyaç

haline gelmiş. Yani ama

yaşadığımız şeyin de önüne geçiyor.

Tiyatro gibi an üzerine

kurulu bu sanatta

çok daha sert hissediyoruz.

Anı yaşamak yerine elimizde tutmaya çalışıyoruz ama

ironi olan da şu, kaydettiğimizde aslında kaybediyoruz.

Çok derinlere girdik, farkındayım.

O yüzden havayı biraz değiştiriyorum hemen.

Ve hazır bu kadar tiyatro konuşmuşken

bu sezon izlediğim, çok beğendiğim birkaç oyundan bahsetmek istiyorum.

İlk olarak tiyatro festivali kapsamında izlediğim

bir kadının kavgaları ve dönüşümleri var.

Aslında sohbetin başında söylediğim o şahitlik ve kontrolü bırakma halini en net şekilde bu oyunda gördüm ben.

Moda sahnesinde Onur Ünsal'ı izlerken fark ettim ki bazı oyunlar bize sadece hikaye anlatmıyor, nabzımızı da eline alıyor.

Daha önce aynı sahnede aynı yazarı yani Edward Lewis'in Babamı Kim Öldürdü oyununu izlemiştim.

O da sert köşeli bir baba oğlu yüzleşmesiydi.

Şimdi bu yüzleşme bambaşka bir bedende bir kadının dönüşümünde görülüyor.

Onur Ünsal sahneye ilk adımını attığı anda o kırmızı tişörtü ve ayakkabılarıyla aslında hemen tanıdık bir ruh hali geliyor.

Çünkü ben oyunu izlemeye gittiğimde babamı kim öldürdü ve bir kadının kavgaları ve dönüşümlerinin birbiriyle bağlantılı olduğunu bilmiyordum.

Ama kendisini aynı tişörtle aynı tarzda gördüğümde dedim ki burada bir şey var.

Oyun sadece bir hikaye anlatmıyor bize.

Yoksul olmanın, kadın olmanın ve tüm engellere rağmen değişmeye cesaret etmenin o sancılı sürecini önümüze koyuyor.

Podcast'ın başında da belirttiğim, bahsettiğim o seyircinin nabzını yönetme hali burada zirveye çıkıyor.

Bir kahkahadan bir gözyaşına o kadar ince bir mesafeyle geçiyor ki fark etmeden bir bakıyorsunuz sizin de gözünüzden yaşlar akmaya başlamış.

Burada bir dakika ayrı bir parantez müziklerini açmak istiyorum.

Ben sürekli açıp dinlerdim mesela.

Ama işte burada da şuraya geri dönüyorum.

Bu kayda alınamayacak.

Böyle FaceTime'larda ekrana sığamayacak o anınsa kendisi.

Bakın ben onu bir kere izledim.

Hiç kaydı yok elimde.

Ama hafızamda öyle bir yer edinmiş ki üzerinden aylar geçmesine rağmen dönüp diyorum ki

keşke o şarkıyı bir yerlerde yayınlasaydı.

nasaydı? Finalde de boğazınıza

bir yumruğu oturuyor çünkü izlediğiniz

şey sadece bir başkasının hayatı

değil, bir annenin dönüşüm

hikayesi üzerinden kendi içimizdeki

değişime tutulan bir ışık.

Yani böyle bir ana

şahitlik ederken nasıl olur

daha küçücük ekranların parlaklığına

sığınabiliriz? Soruyorum

size. Babamı kim

öldürdü de bir kadının kavgaları

ve dönüşümleri de hala

sahnelenmeye devam ediyor. İkisini

de izlemenizi öneririm. Çünkü tek başına

çok eksik kalacak bir hikaye.

Beraber çok güzel tamamlanıyor.

Buradan uykusuz bir rüya

Salim'e geçmek istiyorum. Çünkü Berkay

Ateş'in tek kişilik

oyununun daha afişleri çıktığından beri

peşindeyim. Ama bir türlü denk getiremedik.

Hani bir şeyi ne kadar

çok istersen o kadar olmaz ya.

Benimki de öyle bir şey. Önce

bilet aldım gidemedim.

Sonra gitmek istedim

oyun iptal oldu.

Derken derken en sonunda

ve nihayet bu sezonu izleyebildim.

Peşin peşin şunu söyleyebilirim.

Bu kadar merak etmeme, peşinde koşmama kesinlikle değdi.

Oyunun hem yazarı hem oyuncusu Berkay Ateş.

Sahnede adeta bir zihin haritası açıyor.

Salim'in Adana'dan İstanbul'a uzanan aileyle ve geçmişle hesaplaşma yolculuğu üzerine

bir hikaye kurgulanmışken bunu dümdüz bir çizgide yapmıyor.

Daha çok Salim'in zihninin içindeyiz.

Bazen bir anın bazen bir sayıklamanın peşinde dolaşıyoruz.

Belki ateşi daha önce hakikat elbet bir günde de izlemiştim.

Ama burada o sade sahnede tek başına kurduğu dünya gerçekten çok başka.

Bir an bile temponun düştüğünü, odak kaybı yaşadığımı hissetmedim.

Sahneden bize dönüp de çok can alıcı bir soru soruyor.

Keşke mi daha zordur kader mi?

Bence keşkeler daha zor çünkü onlar bizim seçimlerimizin ağırlığı.

Burada size de sormak istiyorum cevabınız ne olurdu?

Biraz üzerine düşünmek gerekiyor değil mi? Ağır bir soru

Şu sıralar Berkay Ateş sinemada Emin Alper'in ödüllü filmi Kurtuluş'ta devleşirken

Sahnede bu kadar kırılgan bir Salim olarak karşımıza çıkabiliyorsa

Bu işte o bahsettiğim kontrolü bırakma gücünden geliyor

Son olarak sezonun bence en dikkat çekici çıkışını yapan bazı kötü alışkanlıkların politik tarihine girmek istiyorum

Dünya tiyatolar gününde park sahnede izlemiştim

Bu sezon izlediğim metni en sert temposu en yüksek işlerden biriydi

Oyun aslında bağımlılığı anlatıyor gibi görünüyor

Ama kısa sürede bizi o insanların farkında olmadan içine çekildiği bir hayatın tam ortasına bırakıyor

Neil ve Mender'in o absürt hallerine kahkahalarla gülerken

Oyun bir anda yön değiştiriyor ve az önce güldüğümüz şeyin aslında bir hayatın enkazı olduğunu fark edip kalıyoruz.

İşte o tokat etkisi oyunun en büyük başarısı.

Sahnede Canberk Gülsekin ve Gözde Mutluer var.

İkili çok güzel patlaşıyor.

Açıkçası ben onları ilk kez izledim ve enerjilerine o hiç düşmeyen tempolarına hayran kaldım.

Hikayeye baktığımızda da 1981 İngiltere'sinde Thatcher döneminde geçiyor

O işsizliğin, baskının ve umutsuzluğun kol gezdiği dönemde sistemi yönetenlerin toplumu susturmak için vazgeçişi nasıl bir yöntem olarak sunduğunu görüyorum

Aslında o kadar tanıdık ve bizden bir hikaye ki

Yani dönüp bana deseler ki bu hikaye 2026 Türkiye'sinde geçiyor

Sanırım asla şaşırmazdım ve kimsenin de buna şaşıracağını sanmıyorum

Oyun bu sezon sahnelenmeye başladı ve hala devam ediyor

Tarihini yakaladığınız yerde izleyin derim

Açık bölümün sonuna geliyorum

Bu haftalıkta benden bu kadar

Fiyatununu dijital ekranlara sığmayan

Sadece orada olduğunuzda var olan

O kırılgan ama bir o kadar güçlü dünyasını

Uzun uzun konuştuğumuzu düşünüyorum

Umarım benim gibi düşünenler olarak sayımız çok ama çok fazladır

Beni dinlediğiniz ve bu sohbete ortak olduğunuz için çok teşekkür ederim

Bölümü beğendiyseniz paylaşmayı ve düşüncelerinizi bana yazmayı unutmayın.

Beni dün bir film izledim olarak takip edebilirsiniz.

Aklınızda oyunlar, kalbinizde sahne tozu içecek bir kolmasın.

Yeni bölümde yeni hikayelerde görüşmek üzere.

Hadi ben kaçtım.