Yüz Hektar Ormanı’na Dönüş: Winnie the Pooh ve Yetişkinlik

Merhaba, bugün sizinle biraz çocukluğumuza, belki de çocukluğumuzdan daha çok aslında şu anki yetişkin yorgunluğumuza iyi gelen bir yere gitmek istiyorum.

Gözlerinizi kapatıp zihninizde canlandırabileceğiniz kadar tanıdık ama üzerine derinlemesine düşünmeyecek kadar da basit sandığımız bir yere.

100 hektar ormanına.

Winnie the Pooh ve arkadaşları yıllardır hayatımızda.

Kırmızı tişörtlü, sürekli bal düşünen o sarı ayı

Endişeli piglet, melankolik iyor

Çoğumuz için bu karakterler pazar sabahı çizgi filmlerinden kalan tatlı bir hatıra

Ama son zamanlarda şunu fark ediyorum

Sadece çocuklar değil biz yetişkinler de sık sık bu hikayelere geri dönüyoruz

Dünya gürültülü, talepkar ve hızlı bir yer haline geldikçe

Pooh'un o beklentisiz dünyasına duyduğumuz ihtiyaç artıyor sanki.

Bugün günlerden ne diye soran Pooh'a,

bugün günlerden bugün diyen Piglet'in sadeliğini özlüyoruz belki de.

Fakat bugün sadece nostaljiden bahsetmek için burada değilim.

Dikkatimi çeken başka bir konu daha var.

Son yıllarda internette, sosyal medyada sıkça karşılaştığım bir tartışma bu.

Winnie the Pooh karakterlerinin psikolojik tanıları.

Mutlaka görmüşsünüzdür viniye, yeme bozukluğu, piglete, yaygın ansiyete, tigra, hiperaktivite, ioremajör depresyon diyen o listeler.

Bugün bu bölümde sizinle birlikte bu ormanda bir yürüyüşe çıkalım istiyorum.

Ama elimizde bir tanı kitabı ile değil sadece anlamaya çalışan bir merakla.

Gerçekten bu karakterler hasta mı yoksa biz mi belirsizliğe tahammül edemediğimiz için her duygu durumuna bir etiket yapıştırmadan rahat edemiyoruz?

Ve en önemlisi, Eeyore depresyonda ise bile 100 hektar ormanındaki diğer hayvanlar bize iyileşmek ve kabul etmek üzerine ne öğretiyorlar?

Hazırsanız ormana giriyoruz.

Öncelikle şu tanı koyma meselesiyle başlayalım.

Neden yapıyoruz bunu?

Bir çizgi film karakterine üstelik bir ayıya bakıp,

ha işte bu yeme bozukluğu deme ihtiyacı nereden geliyor?

Bizler karmaşık insanlık hallerini kategorize ederek kontrol altına almaya çalışıyoruz sanki.

Birinin neden sürekli endişeli olduğunu, ansiyetesi var diyerek tanımladığımızda,

o durumu paketlemiş, rafa kaldırmış ve sanki çözmüş gibi hissediyoruz.

Belirsizlik insan zihni için en zorlayıcı deneyimlerden biri.

Tanı koymak o belirsizliği azaltıyor olabilir.

Pooh'u düşünün. Sürekli bağlıyor değil mi?

Hatta bir keresinde tavşanın evinde o kadar çok bağlıyor ki kapıya sıkışıyor.

İnternetteki popüler psikoloji yorumlarına bakarsanız Pooh'un tıkınırcasına yeme bozukluğuna sahip olduğunu söylüyorlar.

Ya da Tiger sürekli zıplıyor.

Bir konudan diğerine atlıyor.

Kimseyi dinlemiyor.

Ve hemen yapıştırıyoruz etiketi yine.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu.

Ama burada duralım.

Bir terapist olarak bu listelere baktığımda bir yanım evet semptomlar benziyor diyor.

Tigger gerçekten de dürtüsel.

Pooh gerçekten de takıntılı.

Ama diğer yanım yani o insani yanım şunu soruyor.

Normal insan duygularını, mizaj farklılıklarını ne ara bu kadar hızlı patolojize etmeye başladık?

Mesela Piglet.

Evet korkuyor.

Rüzgardan korkuyor, karanlıktan korkuyor, selden korkuyor.

Belki yaygın ansiyete bozukluğu diyebiliriz.

Ama Piglet'in korktuğu şeyler aslında korkutucu şeyler değil mi?

Ormanda tek başına yaşayan küçük bir canlısınız.

Fırtına çıkıyor, sel oluyor.

Korkmak hayatta kalma mekanizmasının ta kendisi değil mi?

Belki de Piglet hasta değil, sadece temkinlidir.

Belki Tigger hiperaktif değil, sadece coşkuludur.

Hepimiz bazen üzülürüz, bazen endişeleniriz, bazen yerimizde duramayız.

Bunları hemen bir bozukluk olarak etiketlemek, yaşamın doğal dalgalanmalarını reddetmek anlamına gelmiyor mu?

Tigra ilaç verip onu sakinleştirdiğimizde ya da piglete sakinleştirici verip korkma dediğimizde

100 hektar ormanının büyüsü bozulmuyor mu?

Burada asıl soru şu, biz kendi hayatımızdaki Piglet yanımızı, yani korkan tarafımızı ya da Pooh yanımızı, yani Hans peşinde koşan tarafımızı ne kadar kabul ediyoruz?

Yoksa onları hemen düzeltilmesi gereken bir arıza olarak mı görüyoruz?

Mesela Eeyore karakteri.

Biliyorsunuz Eeyore o meşhur kuyruğu sürekli düşen, sesi hep monoton gri eşek.

Günaydın Pooh, tabii iyi bir günse ki hiç sanmıyorum.

Eğer elimizde bir tanı kitabıyla ormana girseydik, Iyor'a muhtemelen distimi ya da majör depresyon tanısı koyardık.

Enerjisi düşük, hayattan keyif almıyor, geleceğe dair umutsuz.

Ama 100 hektar ormanında başka bir şey oluyor.

Iyor'un arkadaşları ne yapıyorlar?

Onu düzeltmeye çalışıyorlar mı?

Aslında dürüst olmak gerekirse bazen bizlerin düştüğü hataya onlar da düşüyor.

Mesela bir bölümde arkadaşları Eeyore'un bu halinden endişelenip ona hayatının en neşeli gününü yaşatmaya karar veriyorlar.

Tigger etrafında zıplıyor, onu zorla oyunlara sokuyorlar.

Sürekli gülsene Eeyore diyorlar.

Peki sonuç ne oluyor biliyor musunuz?

Eeyore iyileşmiyor.

Aksine daha çok strese giriyor, daha çok içine kapanıyor.

Birini zorla mutlu etmeye çalışmak, destek olmaktan öte bazen o kişiye taşıması zor bir yük bindirebilir aslında.

Ve sonunda arkadaşları o gerçeği kabulleniyorlar.

Tiger'ın zıplaması ne kadar normalse Eeyore'un durması da o kadar normal.

Artık onu düzeltmeye çalışmıyorlar.

Sadece kapsıyorlar.

Bir doğum günü sahnesi vardı hatırlar mısınız bilmem.

Eeyore doğum gününü kimsenin hatırlamadığını düşünür.

Çok üzgündür.

Pooh ve Piglet bunu öğrenirler.

Pooh ona bir bal kavanozu getirmek ister ama yolda çok acıktığı için balı yer.

Elinde boş bir kavanoz kalır.

Piglet de bir balon getirmek ister ama koşarken düşer ve balonu patlar.

Elinde sönmüş patlak bir balon parçası kalır.

Eeyore bu bozuk hediyeleri verirler.

Boş bir kavanoz, patlak bir balon.

Normalde birinin buna öfkelenmesini ya da daha da depresif hissetmesini bekleriz değil mi?

Ama Eeyore ne yapar?

O patlak balonu alır, boş kavanozun içine sokar ve sonra çıkarır.

Sonra tekrar koyar ve gülümser.

Bakın tam içine giriyor.

Bu sahne terapide de kapsayıcılık dediğimiz şeyin en saf hali bence.

Arkadaşları onun hüznünü yok etmeye çalışmadı.

Ona mükemmel hediyeler sunarak her şey harika yalanını söylemedi.

Eksiklikleriyle, kırıklıklarıyla onun yanında oldular.

Ve Eeyore o depresif haliyle bile o anın içinde bir bağ kurabildi.

Bizler gerçek hayatta üzgün bir arkadaşımızı gördüğümüzde panikliyoruz.

Hemen teselli cümlelerine sarılıyoruz.

Neden?

Çünkü karşımızdakinin acısı bize kendi çaresizliğimizi hatırlatıyor zaman zaman.

Onu bir an önce iyileştirmek istiyoruz ki biz de rahatlayalım.

Ama Pooh ve arkadaşları bize başka bir yol gösteriyorlar.

Eeyore'un neşelendirilmeye ihtiyacı yok.

Eeyore'un o gri bulutun altındayken bile sevildiğini bilmeye ihtiyacı var.

Şimdi bakış açımızı biraz değiştirelim.

Karakterlere neyi yapamıyorlar, neleri bozuk diye bakmayı bırakıp neleri iyi yapıyorlar diye bakalım.

Pozitif psikolojinin kurucularından Seligman ve Peterson'ın karakter güçleri diye bir sınıflandırması var.

Bu bakış açısına göre patoloji sandığımız şeyler aslında birer güç olabilirler.

Mesela Piglet.

Piglet korkak bir karakter olarak bilinir dedik ama bir düşünün.

Piglet korkmasına rağmen o ormanda yaşamaya, maceralara katılmaya devam ediyor.

Piglet cesaret erdeminin en büyük temsilcisi belki de.

Çünkü korkuyor ama yine de yapıyor.

Peki ya tavşan? Ona kontrol delisi diyorlar.

Ama tavşan olmasa o ormanda işler nasıl yürürdü?

Plan yapan o, kış için havuçları depolayan o, tehlike anında organize eden o.

Onun bu titizliği aslında bir liderlik gücü olabilir.

Ve tabii ki Winnie the Pooh.

Çoğu kişi ona bakınca biraz saf, hatta biraz yavaş bir ayı olarak görüyor.

Sürekli bal peşinde koşan, karmaşık planları anlamayan, şapşal bir ayı.

Ama aslında bu modern insanın unuttuğu hatta belki de kaybettiği bir bilgeliği temsil ediyor olabilir.

Taoizm felsefesinde eski bir hikaye vardır.

Acemi bir çiftçi tarlasındaki ekinlerin çok yavaş büyüdüğünü görüp endişelenir.

Sürekli daha hızlı olmalı, daha çok ürün almalıyım diye düşünür.

Sonunda dayanamaz ve ekinler çabuk uzasın diye hepsinin tepelerinden tutup yukarı doğru çekiştirir.

Sonuç ne olur dersiniz?

kökleri kopan tüm ekinler kurur ve ölür.

İşte 100 hektar ormanındaki tavşan tam olarak o çiftçidir.

Sürekli hayatı çekiştirir, planlar yapar, tarlasını düzenler,

arkadaşlarını hizzaya sokar, suyu tersine akıtmaya çalışır.

Hepimiz gibi.

Bu o çiftçi değildir.

Bu ekinlerin kendi zamanında büyüyeceğini bilen toprağın kendisidir.

Felsefede buna Wu Wei yani çabasız eylem deniyor.

Bu tembellik demek değildir.

Bu akıntıya karşı yüzmek yerine kendini nehre bırakıp suyla birlikte akmak demektir.

Benjamin Hoff, Poo'nun To'osu kitabında Poo için harika bir tanım kullanır.

Yontulmamış kütük.

Ne demek bu?

Biz yetişkinler yontulmuşuzdur.

Egomuzla, önyargılarımızla, başarılı olmalıyım kurallarımızla şekil almış, köşeli hale gelmişizdir.

Zihnimiz o kadar doludur ki gerçeği olduğu gibi göremeyiz.

Ama pu yontulmamıştır, zihni boştur.

Ama bu aptalca bir boşluk değil, her şeye açık tertemiz bir boşluktur.

Ön yargısı yoktur, hırsı yoktur.

O yüzden tavşan ormanda kaybolduğunda panikler, sağa sola koşar, hesaplamalar yapar ve daha çok kaybolur.

Pu ise sadece karnının gurultusunu dinler, bir şarkı mırıldanır ve eve giden yolu kendiliğinden bulur.

Belki de bizim kendimize kazandırmaya çalıştığımız o şefkatli farkındalık,

pu'nun doğuştan sahip olduğu bir şeydir.

Şimdi biraz günümüze, plazalara, ofislere ya da evdeki çalışma masalarımıza dönelim.

İngilizce'de son yıllarda çok popüler olan bir kelime var, adulting.

Yani yetişkinlik yapmak.

Genelde ne zaman kullanılıyor biliyor musunuz?

Fatura öderken, ütü yaparken ya da sıkıcı bir toplantıya girerken.

Yetişkin olmayı stresli, ciddi ve oyunsuz olmakla eşitlemiş durumdayız.

Çocuklara bir yetişkin taklidi yapın dendiğinde ne yapıyorlar biliyor musunuz?

Kaşlarını çatıyorlar, çok meşgulüm diyorlar, oflayıp puflıyorlar ve telefonlarına bakıp yorgunum diyorlar.

Çocukların gözündeki büyümek bu, mutsuzluk ve ciddiyet.

Oysa 100 hektar ormanına baktığımızda tam tersini görüyoruz.

Orada kimse önemli biri olmaya çalışmıyor.

Tiger sadece zıplıyor. Neden? Bir yere yetişmek için mi? Hayır.

Zıplamayı sevdiği için.

Pooh aynanın karşısına geçip kendine uydurma şarkılar söylüyor.

Bir albüm çıkarmak için mi? Hayır.

Sadece o an içinden geldiği için.

Biz yetişkinler oyun kavramını unuttuk.

Oyun sadece çocuklara ait bir şey.

boşa harcanan bir zaman alarak görüyoruz.

Hatta bir hobimiz varsa bile onu performansa çeviriyoruz.

Resim yapıyorsak mükemmel olmalı, koşuyorsak rekor kırmalıyız.

Tavşan tarafımız oyun alanımızı bile işgal etti.

Ama nörobilim bize bambaşka bir şey söylüyor.

Oyun oynadığımızda yani sonuca odaklanmadan,

sadece süreçten keyif aldığımızda

beynimizdeki stres kimyasalları azalıyor,

öğrenme kapasitemiz artıyor.

İşte bu yüzden Winnie the Pooh'un o meşhur hiçbir şey yapmama felsefesi aslında tembellik değil.

O zihnin serbest kalma hali, yaratıcılık, neşe ve hatta acıyla baş etme gücü o ciddiyetsiz anlarda saklı.

Yaz tutarken bile oyunun iyileştirici bir gücü vardır.

Çünkü oyun hayatın devam ettiğini hatırlatan en güçlü eylem.

Biz yetişkinler kendimize ciddi kurallardan örülmüş bir hapishane inşa ettik sanırım.

Bunu yaparsam komik görünürüm. Bu yaşta bu yapılır mı? Bunun bana ne faydası var?

İşte Pooh ve arkadaşları o hapishanenin parmaklıklarını esnetiyorlar.

Bize diyorlar ki saçmalamak serbest, hata yapmak serbest, sadece bal sevdiğin için ağaca tırmanmak serbest.

Toparlamak gerekirse

Winnie the Pooh ve arkadaşları birer psikolojik vaka incelemesi değil

Onlar insan ruhunun farklı parçaları aslında

Eeyore bize hüznün de masada bir yere olduğunu

Piglet korkuya rağmen yola devam etmenin cesaret olduğunu

Tigger ve Pooh yetişkin hayatın o gri ciddiyetine karşı

Rengarenk bir oyun alanı kurmamız gerektiğini hatırlattı

Sorun bu parçalarımızın olması değil

Sorun içimizdeki o tavşan tarafın yani o eleştiren iç sesin diğerlerini sürekli azarlaması.

Eeyore tarafımıza kalksana tembellik etme toparlan diye bağırması.

Tiger tarafımıza büyü artık saçmalama ciddi ol diye kızması.

100 hektar ormanının sırrı bu parçaların birbiriyle kavga etmemesinde yatıyor.

Orası farklılıkların bir arada yargılanmadan var olabildiği bir dünya.

Belki de iyileşmek tavşanı susturmak değil ama onun patronluğunu bitirmektir.

Eeyore'un kuyruğunu zorla yerine takmaya çalışmak değil de kuyruğu düştüğü gerçeğiyle barışık bir şekilde yola devam etmektir.

Ve en önemlisi Tigger'ın ormanda özgürce zıplamasına izin vermektir.

Belki de Christopher Robin'in büyüp ormandan ayrılması bizim içimizdeki o neşeyi terk etmemiz gerektiği anlamına gelmiyordur.

Sadece o neşeyi yetişkin hayatın içine entegre etmemiz gerekiyordur.

Sizden bu hafta küçük bir ricam var.

Verimli olmayan, size para kazandırmayan, kimseye kanıtlamak zorunda olmadığınız,

CV'nize yazamayacağınız kadar saçma ama size iyi gelen bir şey yapın.

Belki bir şarkı uydurun, belki yolda yürürken çizgilere basmamaya çalışın,

belki de sadece bulutları bir şeye benzetin.

Bu bölümü bitirirken sizi şu soruyla baş başa bırakmak istiyorum.

Siz kendi iç ormanınızda, ior tarafınıza nasıl davranıyorsunuz?

Onun kuyruğunu sürekli çekiştirip düzeltmesi için zorluyor musunuz?

Yoksa yanında oturup bugün günlerden zor bir gün ve bu sorun değil, ben buradayım diyebiliyor musunuz?

Dinlediğiniz için teşekkür ederim.

Kendinize, içinizdeki çocuğa ve onun oyununa iyi bakın.

Haftaya görüşmek üzere.