Pippi Uzunçorap: Kalıplara Sığmayan Bir Çocukluk

Merhaba, geçen bölümlerde Winnie the Pooh üzerine konuşmuştuk.

Sonra o bölümden sonra ben biraz eskiden izlediğim çizgi filmler, okuduğum kitaplar, animasyonlar hakkında biraz düşünmeye başladım.

Çocukken bunları ne kadar çok sevdiğimi hatırladım.

Aslında hala da animasyonları, çizgi filmleri çok severim.

Ama fark ettim ki yeni yapılan animasyonlar, çizgi filmler, bunların genel hepsi hakkında konuşamam tabii ki ama geneli aynı tadı vermiyor.

Hani birkaç tane var böyle çok sevdiğim.

Bir önceki bölümde konuştuğumuz o işte etrafı toplama, organize etme eğilimimiz gibi sanki hani şu anki dünyamızda da çocukların hayal dünyasının da fazla organize edildiğini düşünmeye başladım.

Oradaki o hikayedeki anlamı sanki çocuklar çıkarmaya çalışmıyor da anlam sanki hazır bir paketin içinde geliyormuş gibi düşünüyorum bazı hikayelerde.

Bunları düşünürken aklıma Pip bir uzun çorap geldi.

Kitapları serileri vardı ben çocukken.

Hatta bir dönem sanki TRT'de de yayınlanmıştı.

Böyle kırmızı havada duran örgüleri var, yüzünde çilleri var, böyle çok büyük botları var, uzun çorapları var.

Hatırlar mısınız bilmiyorum.

Biraz hikayeden bahsetmem gerekirse Pippi kentin ucunda bulunan bakımsız bahçeli eski bir evde tek başına yaşayan 9 yaşındaki bir kız çocuğu.

Annesi o daha çok küçükken ölmüş.

Babası da okyanusta bir fırtınada kaybolmuş.

O zamana kadar birlikte yaşamış.

Yani bir gemi kaptanı aslında korsan diyebilirim.

Pippi babasının bir adaya çıkıp oranın kralı olduğuna ve bir gün geri gelip onu alacağına inanıyor.

Ve yanında ne bir ebeveyn ne bir bakıcı var.

Sadece Bay Nilsson adında bir maymunu var.

Bir de balkonda beslediği benekli atıyla yaşıyor.

Kendi elbiselerini dikiyor, kendi yemeğini yapıyor.

Yani tamamen kendi kendine yetebilen, bakım verebilen bir çocuk.

Herhangi bir aile yapısı içinde büyümediği için bizim o çok alıştığımız sosyal sınırları ya da nezaket kuralları bildiği söylenemez.

Zaten öğrendiğinde de bunlara pek aldırdığı yok.

Yan komşuları Tommy ve Annika da tam tersi.

Büyüklerine itaat eden, uslu diye tabir edebileceğimiz çocuklar.

Ama hayatlarına Pippi girdikten sonra her şey değişiyor.

Pippi hırsızları tekeliyle kapı dışarı eden, devasa atını havaya kaldırabilen, evlerin çatısında korkusuzca koşan, o kadar güçlü, o kadar gözüpek bir kız ki bu maceralardan sonra Tommy ve Annika için artık hiçbir gün sıkıcı geçmiyor.

Yani aslında düzeni tamamen yerle bir etmesini izliyoruz Pippi'nin.

Otorite figürlerinin beklentilerine uymak yerine onları kendi oyununun bir parçası haline getiriyor.

Bu şekilde maceraları var.

Yani o yüzden bunu düşününce şu geldi aklıma işte.

Sanki biz artık çocuk dünyasında hayal kurmaktan ziyade biraz daha böyle uyumlu olmaya odaklanıyoruz.

Sanki ona yönlendiriyoruz çocukları.

Pippi ise o alışılagelmiş uyumun dışında aslında insanın olduğu gibi davranmasının ve o çocuksu içtenliğinin ne kadar değerli olabileceğini gösteriyordu sanki.

Belki de bu yüzden her şeyiyle tertemiz ve kusursuz görünen animasyonların arasında Pippi'nin o dağınık, kuralsız villası bize çekici geliyor.

Pippi'nin çıkış hikayesi de şöyle bu arada.

1940'lı yıllarda yazarın kızı hastalanıyor ve yatakta yatması gerekiyor uzun bir süre.

O günlerde vakit geçirmek için annesinden sürekli hikaye anlatmasını istiyor.

Bir gün durup dururken bana Pippi uzun çorapı anlat diyor kıza.

Yani isim o an tamamen uydurulmuş.

Hiçbir anlamı yok.

Yazardan o tuhaf ismin altını doldurarak o isme yakışacak kadar tuhaf ve kural tanımayan bir karakter yaratıyor aslında.

Sadece kızını oyalamak için başladığı hikayeler asılınca İsveç'te baya bir tartışma yaratıyor.

Dönemin şartlarında düşününce nedenini anlamak çok da zor değil tabii ki.

Tek başına bir evde yaşayan, okula gitmeyen, hatta polislerle falan dalga geçen bir kız çocuğu var karşımızda.

Tabii o zamanlar çocuklar buna örnek alır diye ciddi bir endişe olmuş.

Yazarsa mesela o eleştirilere şöyle bir yerden cevap vermiş.

Çocuklara sadece sevgi verin. O sevgi olunca zaten ahlak da kurallar da arkasından gelir diyor.

Pippi'nin dünyasına baktığımızda aslında bir çocuğun dünyayı nasıl adlandırdığına dair çok temel bir şeye rastlıyoruz.

Çocuklar belli bir yaşa kadar dünyadaki her şeyi bir taşı, bir ağacı, odasındaki sandalyeyi bile sanki bir ruhu varmış, duyguları varmış gibi görmeye çok meyillidirler.

Pippi için de durum tam olarak bu aslında.

Onun için maymunu Bay Nils'in ya da bahçedeki atı sadece birer hayvan değil.

Onunla dertleşen, onunla dünyasını paylaşan gerçek birer arkadaşlar aslında.

Hatta o kadar ki atı balkonunda besleniyor ve onunla paylaşıyor.

Biz yetişkin mantığımızla baktığımızda atın yeri ahırdır deriz.

Yani bir sınır çizeriz.

Ama Pippi'nin o çocuksu zihninde o at hayatın her anına eşlik eden, onunla eşit bir dost aslında.

Ayaklarını yastığa koyup uyuması da bunun bir parçası.

Bizim doğru veya mantıklı dediğimiz kurallar onun dünyasında henüz o kadar katılaşmamış.

O dünyayı hazır bir şablon olarak kabul etmek yerine onu kendi içtenliğiyle yeni anlamlar yüklüyor.

Burada aslında Pippi'nin yaptığı çok temel bir şey var.

Toplumun ona dayattığı kuralları olduğu gibi anlamak yerine o kuralları kendi içindeki o saf oyun dünyasına göre yeniden yorumluyor.

Dışarıdan gelen bilgiyi kendi zihnindeki o özgür alana uyduruyor bir bakıma.

Mesela bir kuralın neden var olduğunu veya mantıklı olup olmadığını sürekli sorguluyor.

Otoriteye karşı duruşu da buradan geliyor.

Bir şeyi sırf birileri böyle yapmalısın dediği için değil, kendi mantığına yattığı sürece kabul ediyor.

Biz çocuklara genelde o sınırları ve şablonu veriyoruz.

O sınırın dışına taşmak da genelde bir hata gibi görünüyor.

Ama Pippi oğlanı bilinçli bir şekilde taşırıyor.

Çünkü onun dünyası bizim ona sunduğumuz o kalıplardan çok daha geniş.

O hayatı bir kağıda sığdırmaya çalışmak yerine o sınırın dışına çıkmaktan hiç çekinmiyor.

Aslında bu seriyle ilgili yapılan çalışmalar da bunu destekliyor.

Çocuklar Pippi'yi en çok o fiziksel gücü için seviyorlar.

Düşünsenize bir atı tek eliyle havaya kaldırabilen, kırsızları öylece fırlatıp atabilen, onlarla baş edebilen bir kız çocuğu.

Bu sadece bir kas gücü değil de aslında o koca dünyada bir çocuk olarak ben de varım ve güçlüyüm diyebilmenin bir yolu.

Çocukların pipiyi neden bu kadar çok sevdiğinin altında yatan sebepse bence hani yetersizlik duygusu olabilir hepimizin içinde yatan.

Çünkü bir çocuk için dünya ne kadar büyük, ne kadar zorlayıcı bir yer olarak gibi hissediliyor.

Her şey boyunuza göre çok yukarıda.

Çoğu şeye gücünüz yetmiyor.

ve sürekli bir yetişkinin yardımına ihtiyaç duyduğunuz bir dünya.

Ve burada yaşamak insanı küçük hissettirebilir yani bu şekilde hayal edersek.

Burada Pippi bir süper kahraman da değil aslında.

Öyle özellikleri yok yani pelerin takmıyor, uçmuyor.

Mesela Pippi'nin matematik bilmemesini veya okula gitmemesini bir eksiklik olarak görmüyor çocuklar.

Hatta araştırmaya katılan bir çocuk şöyle söylüyor.

Pippi akıllı çünkü harika fikirleri var.

Yani çocuk dünyasında akıl test çözmek ya da işte çarpım tablosunu ezberlemek değil,

bir problemi o an zekanla ve mizahınla çözebilmek demek.

Tabii burada en başta aslında insanların aklına geldiği gibi şu soru geliyor.

Peki ya çocuklar Pippi'yi kötü örnek olarak alırlarsa?

Yani onun gibi okula gitmek istemezlerse, polislerle dalga geçerlerse, her şeyi fırlatıp atmaya kalkarlarsa ne olacak?

İşte kitap ilk yayınlandığında da aslında yetişkinler tam da bu yüzden ayağa kalkmışlar.

Ama ilginçtir aslında yapılan araştırmalar çocukların o konudaki algısının bizden daha farklı olduğunu gösteriyor.

Mesela araştırmaya katılan çocukların büyük bir çoğunu Pippi ile aralarına çok net bir mesafe koyuyorlar.

Yani çocuklar Pippi'yi bir rol model olarak değil bir kahraman olarak görüyorlar.

Araştırmaya katılan çocukların %75'inden fazlası ben o değilim yani onun gibi yapmıyorum diyor onun ayırdığında.

Çocuklar aslında Pippi'nin dünyasında bir fantezi, bir oyun alanı olduğunun farkındalar.

Onu seviyorlar, onun yerinde olmayı hayal ediyorlar.

Ama günün sonunda Pippi'nin yaptığı her şeyin normal hayatta karşılığı olmadığını görecek kadar da gerçekçiler.

Pippi'yi hayranlıkla izliyorlar ama kendi güvenli evleri, okullarını ya da düzenlerini o sınırsız dünyaya tercih etmiyorlar aslında.

Burada Pippi çocuklara kuralları yıkın demiyor.

Onlara kuralların olmadığı bir ihtimali hayal ettiriyor aslında.

Ve bu hayal çocukları bozmak yerine aksine o kısıtlı dünyalarında onlara zihinsel bir özgürlük alanı, bir nefes payı bırakıyor sanki.

O yüzden belki yeni bazı animasyonların o kadar tat vermemesinin sebebi bu olabilir.

Yani çocukların bu ayırt etme yeteneğine güvenmiyoruz.

Sanki her şeyi doğru bir örnek üzerinden kurgulamaya çalışıyoruz.

Bir de bence buradaki asıl mesele de biz çocuklara artık bir şeyi sorgulamayı pek öğretmiyoruz sanırım.

Aslında temel amaç çocuğa bir doğruyu dayatmak değil.

Yani ona o doğruyu bulduracak soruları sorabilmek.

Ama işte bugünün içeriklerine baktığımızda durum tam tersi oluyor her şey.

Çünkü çok mesaj kaygılı.

Bölüm biterken hemen bir ders veriliyor.

Dürüst olmalısın, paylaşmalısın, kurallara uymalısın.

Yani işte o en başta sözüne ettiğim çocuğun önüne hazır bir paket koyuyoruz.

Bir hap gibi.

Al bunu ve böyle davrandıyoruz.

Ama Pippi'nin yaptığı şey öyle değil aslında.

Yani kuralları sadece yıkmak için yıkmıyor.

Orada bir detay var bence.

o kuralın neden orada olduğunu, mantıklı olup olmadığını sorguluyor.

O yüzden bence Pippi bize hala bugün bu yüzden bu kadar sahici geliyor.

Böyle hani ne yapmamız gerektiğini öğreten bir öğretmen gibi değil.

Yani sadece bizimle beraber dünyayı hayretle izleyen ve sorgulayan bir arkadaş gibi duruyor.

Bence bugün hala bir klasik.

Çünkü bence insanın o en temel ihtiyacına, özgürlüğüne ve kendisi gibi olma cesaretine dokunuyor.

Biz yetişkinler hayatı hep belli çizgiler içinde yaşamaya artık çok alışmışız.

Her şeyin bir yeri olsun, her şey bir kurala uygun olsun istiyoruz.

Ama belki de o içimizdeki çocuksu tarafı, pipi gibi neden olmasın diyen sesi tamamen susturmamak gerekiyor.

Bugünlük benden bu kadar.

Buraya kadar dinlediğiniz için teşekkür ederim.

Haftaya görüşmek üzere.

Hoşçakalın.