Aynanın Tarihi: İnsan Kendini Görmeye Ne Zaman Başladı?

Herkese selamlar, Bundan Bahsedelim mi?? podcastinin yeni bölümüne hoş geldiniz.

Ben uzman klinik psikolog Fatma Kurtgenç.

Bugün çok sıradan bir nesneden konuşacağız.

Sabah uyanıyoruz, banyoya gidiyoruz ve aynaya bakıyoruz.

Evden çıkmadan önce bir kez daha bakıyoruz.

Asansörde, mağaza vitrininde, arabada...

Yetmiyor, telefonun ön kamerasını açıp kendimize tekrar bakıyoruz.

Peki hiç düşündünüz mü insan kendisini görmeye ne zaman başladı?

Çünkü insanlık tarihinin büyük bölümünde insanlar kendi yüzlerini bizim bugün gördüğümüz kadar sık ve net göremiyordu.

Bugün aynanın tarihinden konuşacağız ama aslında anlatmak istediğim şey bir nesnenin tarihi değil.

İnsanın kendi görüntüsüyle kurduğu ilişkisinin hikayesi.

Hazırsanız Bundan Bahsedelim mi??

Şimdi konuya giriş yapmadan önce hatırlatmak istiyorum.

Eğer bizle Spotify ve Instagram hesabından takip etmiyorsanız takip edebilirsiniz.

Takip ve bildirim butonlarını açarak yeni yayınlarımızın haberini alabilirsiniz.

Bunu hatırlatmak istiyorum ve gelelim konumuza.

Aynaların olmadığı bir dünyayı düşünün.

Fotoğraf yok, kamera yok, cam ayna yok.

Kendi yüzünüzü nerede görebilirsiniz?

Muhtemelen durgun bir suyun üzerinde.

İnsanlığın kendi yansımasıyla en eski karşılaşmalarından biri buydu.

Belki bu yüzden yansıma tarih boyunca yalnızca görüntüyle değil, ruhla, güzellikle ve kimlikle ilişkilendirildi.

Mitojideki Nerkisos'un hikayesini hatırlayın.

Nerkisos kendi görüntüsüne aşık olur.

Ama karşısında bir ayna yoktur.

Suyun üzerindeki yansıması vardır.

Bugün kullandığımız narsisizm kelimesinin kökeni de buraya dayanır.

Fakat insanlar bir süre sonra yansımalarını yanlarında taşımanın yollarını buldular.

Yaklaşık 8000 yıl öncesine uzanan cilalanmış obsidyen aynalar biliyoruz.

Üstelik bunların önemli örneklerinden bazıları Anadolu'daki Çatalhöyük'te bulundu.

Obsidyen volkanik bir camdır.

Cilalandığında koyu ama yansıtıcı bir yüzey oluşur.

Sonrasında Antik Mısır, Yunan ve Roma dünyasında bakır, bronz ve gümüş gibi parlatılmış metallerden aynalar kullanılmaya başlandı.

Fakat bunları bugünkü banyomuzdaki aynalar gibi düşünmeyin.

Görüntü daha karanlık, daha belirsizdi ve en önemlisi ayna herkesin sahip olduğu sıradan bir eşya değildi.

Bir zamanlar aynaya sahip olmak zenginlik göstergesiydi.

Ayna tarihinin en önemli, en güzel bölümlerinden biri.

Bizi Venedik'e götürüyor.

Özellikle Murano adasına.

Ortaçağın sonlarından itibaren Murano Avrupa'nın en önemli cam üretim merkezlerinden biri haline geldi.

Venedikli cam ustalarının teknikleri zamanla öylesine gelişti ki

Venedik aynaları Avrupa aristokrasisinin en değerli lüks eşyalarından biri oldu.

Bugün Ikea'dan, bir mağazadan ya da internetten kolayca satın aldığımız bir nesnenin bir zamanlar servet değerinde olabildiğini düşünün.

Büyük bir aynanız varsa bu sadece kendinizi görmek için değildi.

Ayna aynı zamanda o dönem için ben zenginim demekti.

Birinci yüzyılda Fransa'da bu alanda yükselmeye başladı ve aynanın bir güç sembolüne dönüşmesinin en görkemli örneklerinden biri ortaya çıktı.

Versailles Sarayı'ndaki aynalar salonu, bir tarafında bahçelere açılan dev pencereler, karşı tarafında büyük devasa aynalar.

Işık içeri giriyor ve aynalarda çoğalıyor.

Bugün bile etkileyici geliyor kulağa göze ama 1600'lü yıllarda oraya girdiğinizi bir hayal edin.

Hayatınız boyunca böylesine büyük ve berrak aynaları belki hiç görmemişsiniz.

Bir anda kendinizi, insanları ve sarayın ihtişamını yansımaların içerisinde görüyorsunuz.

Ayna artık sadece nasıl görünüyorum sorusunun cevabı değildi.

Gücün ve statünün de göstergesi haline gelmişti.

Peki ayna gerçeği gösteriyor mu bize diye soracak olduğumuzda?

Şimdi biraz psikolojiye gelelim.

Aynaya baktığımızda fiziksel olarak bir yansıma görüyoruz.

Ama psikolojik olarak gördüğümüz şey bundan çok daha karmaşık.

Çünkü aynaya yalnızca gözümüzle bakmıyoruz.

Geçmişimizle, bize söylenen sözlerle, güzellik standartlarıyla ve karşılaştırmalarımızla.

Ve sonrasında kendimiz hakkında öğrendiklerimizle bakıyoruz.

Çocukluğundan beri kilosu eleştirilen bir insan aynaya baktığında belki önce kendi bedenini görecektir.

Burnuyla ilgili sürekli şaka yapılan biri belki aynada ilk burnuna bakacaktır.

Bu yüzden aynaya baktığımızda bazen yalnızca kendimizi görmeyiz, başkalarının bizim hakkımızda söylediği şeyleri de görürüz.

Belki bu yüzden iki insan aynı aynanın karşısına geçip kendilerine tamamen farklı gözlerle bakabilir.

Sorun aynada değildir, sorun aynaya bakan zihnin hikayesindedir.

Ve hemen ardından fotoğraf girdi hayatımıza.

Birinci yüzyılda insanın kendi görüntüsüyle ilişkisinde çok büyük bir değişiklik oluyor.

Fotoğraf giriyor.

Aynadaki görüntü siz uzaklaştığınızda kaybolur ama fotoğraf görüntünüzü saklar, hapseder.

Çocukluğunuzu görebilirsiniz.

20 yaşındaki yüzünüze 60 yaşında bakabilirsiniz.

Artık insan yalnızca kendisini görmüyordu.

Geçmişteki kendisini de görebiliyordu fotoğraf sayesinde.

Ve sonra bundan çok daha büyük bir değişim yaşandı.

telefonlarımızın kamerası tersine döndü.

Ön kamera geldi hayatımıza.

Ve ön kameranın gelmesiyle aynadan selfie'ye geçiş yaşandı.

Bence hikayenin en ilginç noktası burası.

Çünkü aynaya baktığımızda görüntümüz çoğunlukla bizimle bizim aramızdaydı.

Ama selfie çektiğimizde başka bir soru ortaya çıktı.

Başkaları beni nasıl görüyor sorusu.

Fotoğraf çekiyoruz, beğenmiyoruz.

Bir tane daha ışık kötü.

bir tane daha, bu açı olmadı bir tane daha.

Sonra içlerinden birini seçiyoruz.

Belki düzenliyoruz, paylaşıyoruz ve ardından başka insanların tepkilerini görebiliyoruz.

Binlerce yıl önce insan suyun yüzeyine eğilip kendisine bakıyordu.

Bugün ise kendi görüntüsünü dünyaya gösteriyor.

Arada gerçekten muazzam bir fark var.

Üstelik kendi yüzümüzü ve belki de tarihte hiçbir insan neslinin görmediği kadar çok görüyoruz.

Banyo aynası, asansör aynası, mağaza vitrini, fotoğraflar, Instagram, ön kamera, görüntülü görüşmeler.

Yani şöyle bir düşünün.

Birisiyle görüntülü konuşurken karşımızdaki insanı görmenin yanında kendi yüzümüzü de izleyebiliyoruz.

Bir arkadaşımızla kahve içerken masaya ayna koyup konuşmuyoruz ama ekran karşısında, ekran çağında kendi görüntümüz neredeyse sürekli bizimle.

Ve buna bir de filtreler ekleniyor hayatımızda.

artık yalnızca aynadaki yüzümüzle karşılaşmıyoruz.

Düzeltilmiş, filtrelenmiş, ışığı ayarlanmış,

kusursuzlaştırılmış yüzlerle karşılaşıyoruz.

Sonra telefonu kapatıp gerçek aynaya bakıyoruz.

Belki modern çağın ilginç sorunlarından biri tam da burada ortaya çıkıyor.

Ayna bize yüzümüzü gösteriyor.

Ekran ise nasıl görünmemiz gerektiğini söylüyor adeta.

Peki çağımızın güncel sorunlarından biri de

Fotoğrafta neden kendimi beğenmiyorum sorusu.

Bu arada küçük ama çok hoş bir bilgi.

Hiç fotoğrafınıza bakıp ben gerçekten böyle mi görünüyorum dediğiniz oldu mu?

Bunun nedenlerinden biri yıllardır en fazla gördüğümüz yüzümüzün aynadaki hali olması.

Aynadaki görüntümüz sağ ve sol yönde ters çevrilmiş bir görüntü.

Fotoğrafta farklı bir versiyonumuzla karşılaşabiliyoruz.

Üstelik kamera açısı, lens, ışık ve mesafe de görüntümüzü değiştirebiliyor.

Bu yüzden fotoğraftaki yüzümüz bize bazen yabancı gelebilir.

Yani fotoğrafınızı beğenmediğiniz her seferinde mesele kötü çıkmış olmak olmayabilir.

Belki sadece görüntünüze daha az alışkınsınız.

Şimdi düşünün binlerce yıl önce bir insan durgun suyun üzerine eğilip kendisine baktı.

Sonra obsidiyeni cilaladık.

Metalleri parlattık, camı üretmeyi öğrendik, Murano'da aynalar yaptık, sarayları aynalarla kapladık, fotoğrafı icat ettik.

Kamerayı kendimize çevirdik ve bugün kendi yüzümüzü cebimizde taşıyoruz.

İnsanlık kendisini daha net görebilmek için binlerce yıl uğraştı.

Ama kendimizi daha fazla görmek, kendimizi daha iyi tanıdığımız anlamına mı geliyor sizce?

belki de gelmiyor, bugün aynanın karşısına geçtiğinizde bir şeyi fark etmeyi deneyin.

İlk olarak nereye bakıyorsunuz?

Gözünüze mi, saçınıza mı, kilonuza mı?

Kusur olarak gördüğünüz bir yere mi ve kendinize söylediğiniz ilk cümle ne?

Çünkü bazen aynanın karşısında kendimize başka bir insana söyleyemeyeceğimiz kadar

sert şeyler söyleyebiliyoruz.

Belki sorun aynaya bakmak değil, aynadaki insanla nasıl konuştuğumuz.

Çünkü aynadaki kişi çocukluğunuzdan beri sizinle.

En zor gününüzde de, aşık olduğunuzda da, ağladığınızda da, büyürken de ve yaşlanırken de orada olacak.

O yüzden bugünkü bölümden size bir soru bırakmak istiyorum.

Aynaya baktığınızda gerçekten kendinizi mi görüyorsunuz yoksa yıllar boyunca kendiniz hakkında size söylenenleri mi?

Belki insanlık kendi görüntüsünü görmeyi çoktan öğrendi.

Şimdi öğrenmemiz gereken başka bir şey daha var. Kendimize biraz daha iyi bakabilmek. Ben uzman klinik psikolog Fatma Kurtgenç. Bundan Bahsedelim mi? podcastini dinlediğiniz için çok teşekkür ederim. Bir sonraki bölümde yeniden görüşmek dileğiyle. Sevgilerle.