Ah Belinda: Ben Kimim? | Sineterapi Podcast Bölümü

Herkese merhaba, ben uzman klinik psikolog Fatma Kurtgenç.

Bundan Bahsedelim mi?? podcast'inin yeni bölümüne hoş geldiniz.

Bugün sizinle çok özel bir bölüm yapacağız.

Hem Türk sinemasının kült filmlerinden biri olan 1986 yapımı Ah Belin Dayı,

yani Müjde Er'in unutulmaz performansını konuşacağız.

Hem de 2023 yılında yeniden çekilen Ah Belin Dayı birlikte değerlendireceğiz.

Ama bu bölüm yalnızca bir film incelemesi olmayacak.

Biraz sinema konuşacağız, biraz psikoloji konuşacağız, biraz da kendi iç dünyamıza bakmaya çalışacağız.

Çünkü bu iki film aslında çok temel bir soruyu soruyor seyirciye.

Ben kimim?

Ve belki de hayatımız boyunca en çok cevap aradığımız soru bu.

Kahvenizi aldıysanız, yürüyüşe çıktıysanız ya da akşam dinlenmeye geçtiyseniz başlayalım.

Ve aslında bugün bir filmi izlemekten çok o filmin bize tuttuğu aynaya birlikte bakmaya çalışalım.

Hazırsanız Bundan Bahsedelim mi??

İlk olarak 1986 yapımı Ah Belinda'ya yolculuk edelim.

Önce biraz filmin hikayesinden söz edelim.

1986 yılında yönetmen Atıf Yılmaz senaryosunu Barış Pirhasan'ın yazdığı Ah Belinda filmi çekiyor.

Başrolde ise Türk sinemasının çok önemli oyuncularından Müjdar var.

Film genç bir tiyatro oyuncusu olan Serap'ın bir şampuan reklamında rol almasıyla başlıyor.

Reklam çekimi sırasında bir anda kendini bambaşka bir hayatın içinde buluyor.

Artık Serap değil evli, çocuklu, düzenli bir hayat süren Naciye.

Ve en çarpıcı tarafı ise şu çevresindeki herkes onun gerçekten Naciye olduğuna inanıyor.

Yani bir düşünsenize bir sabah uyandığınızı ve herkesin size başka bir isimle seslendiğini hayal edin.

Telefonunuz, eviniz, eşiniz, çocuklarınız, arkadaşlarınız her şey başka biri olarak görünüyor, başka biri olarak söylüyor sizlere.

İşte filmin yarattığı temel gerilim de bu.

Peki neden bu kadar önemli bir film?

1980'ler Türkiye'sini düşünelim.

Kadın kimliği, evlilik, annelik toplumun kadından beklentileri çok güçlü.

Ahbelin de bu beklentileri fantastik bir hikaye üzerinden sorguluyor.

Serap özgür, sanatla yaşayan, kendi seçimlerini yapan bir kadın.

Naciye karakteri ise toplumun ideal kadın kalıbına çok daha yakın.

Film aslında şu soruyu soruyor seyircilere.

Toplum bize bir rol verdiğinde o rolün içinde ne kadar kendimiz olarak kalabiliyoruz?

Müjde Arın oyunculuğu burada olağanüstü.

Çünkü aynı bedende iki farklı kadını görüyoruz.

Bir yandan Serap'ın şaşkınlığı, öfkesi, isyanı.

Diğer yandansa Naciye'nin alışılmış düzeni.

Ben filmi her izlediğimde özellikle şu hissi çok güçlü alıyorum.

İnsan bazen kendi hayatında bile misafir gibi hissedebilir.

Belki siz de yaşamışsınızdır.

Bir işte, bir ilişkide, bir aile düzeninde bir gün durup bu hayat bana mı ait diye düşündüğünüz oldu mu?

Ve gelelim şimdi de 2023 yapımı Ah Belin Day'a.

2023 yılında film yeniden çekildi. Yönetmen Deniz Yorulmazer, başrolde ise Neslihan Atagül var.

Hikaye benzer, reklam çekimi sırasında başarılı oyuncu Dilara kendini bambaşka bir hayat içinde buluyor.

Bu kez karakterin adı Handan.

Peki yeni film eski filmin aynısı mı diye soracak olursak hayır.

Yeni film daha modern, daha parlak, daha hızlı, tempolu, sosyal medya çağının estetiğini taşıyor.

Kariyer, görünürlük, başarı, bireysellik gibi temalar daha ön planda.

1986'daki Serap toplumun geleneksel kadın rolüyle çatışıyordu.

2023'deki Dilara ise modern dünyanın performans baskısıyla çatışıyor.

Yani değişen sadece dekor değil, kadınlardan beklenen şeyler de değişmiş.

Eskiden iyi eş, iyi anne ol baskısı varken bugün buna başarılı ol, güzel görün, üretken ol, görünür ol baskısı eklenmiş durumda.

Aslında iki film arasında köprü kuran şey tam da bu.

Rol baskısı değişiyor ama baskının kendisi devam ediyor.

İki filmi yan yana koyacak olursak 1986 Ah Belinda'sı daha politik ve toplumsal.

Kadın kimliği ve ev içi roller çok merkezde.

varoluşsal sıkışmışlık hissi çok güçlü, gerçeklik algısı daha rahatsız edici.

2023 Ah Belinda'sına bakacak olduğumuzda daha bireysel ve psikolojik.

Kariyer, görünürlük ve başarı baskısı çok merkezde.

Kimlik karmaşası daha modern bir dille anlatılıyor artık.

Görsel dünya daha estetik ve daha hızlı.

Benim kişisel gözlemim şu, eski film beni daha çok rahatsız ediyor.

Yeni film ise daha çok düşündürüyor.

Çünkü eski filmde kaçış neredeyse yok.

Serap adeta bir kimlik hapishanesine düşüyor.

Yeni filmde ise karakterin farkındalık geliştirme alanı biraz daha geniş.

Şimdi sineterapi kısmına bakacak olursak psikolojide kimlik dediğimiz şey yalnızca adımız, mesleğimiz ya da medeni durumumuz değildir.

Kimlik ben kimim sorusuna verdiğimiz bütün cevapların toplamıdır.

Ben nasıl biriyim, neleri severim, neleri reddederim, hayatta neyi seçerim, hangi değerlerle yaşarım?

Ah Belinda'nın yaptığı şey şu, bu cevapların ne kadarının gerçekten bize ait olduğunu sorgulatmak.

Çünkü çoğu zaman kimliğimizi kendimiz seçmeyiz.

Ailemiz, kültürümüz, ilişkilerimiz, toplumumuz bize çeşitli roller sunar.

Çocukken uslu çocuk, okulda başarılı öğrenci, işte sorumlu, çalışkan, ilişkide fedakar partner bir süre sonra rol ile benlik birbirine karışabilir.

Serap'ın yaşadığı dehşet aslında bu.

Kendi içsel benliği ile dış dünyanın ona dayattığı kimlik arasında büyük bir uçurum oluşuyor.

Tam burada psikolojik bağlamda değerlendirecek olursak, sahte benlik meselesini özellikle konuşacak olursak, burada Winnicott'un çok önemli bir kavramından söz etmek istiyorum.

Sahte benlik.

Winnicott der ki, çocuk çevresinin beklentilerine aşırı uyum sağlamak zorunda kaldığında gerçek benliğini geri plana atabilir ve bir uyumlu benlik geliştirebilir.

Dışarıdan bakıldığında her şey yolundadır ama içeride canlılık kaybolmuştur.

Şimdi düşünelim. Herkesi memnun etmeye çalışıyor musunuz? Hayır demekte zorlanıyor musunuz? Kendi ihtiyaçlarınızı sürekli erteleyebiliyor musunuz? İnsanların sizi nasıl gördüğü, sizin ne hissettiğinizden daha önemli mi? Eğer bu sorular size tanıdık geldiyse ah belinde sizi tam kalbinizden yakalıyor.

Çünkü filmde Serap sürekli şunu söylüyor.

Ben bu değilim.

Psikoterapide de bazen danışanların en önemli cümlesi budur.

Şimdi filmde bir reklam metaforu kullanılıyor aslında psikolojik bağlamda.

Filmde dönüşümün bir reklam çekimi sırasında olması tesadüf değil bu bağlamda.

Reklam bize ideal hayatı satar.

Mutlu aile, kusursuz ev, bakımlı kadın, başarılı erkek, sorunsuz çocuklar.

Bugün buna Instagram'ı da ekleyebiliriz.

bekleyebiliriz. Sosyal medyada sürekli bir vitrin görüyoruz. İnsanlar en mutlu anlarını, en başarılı

hallerini paylaşıyor ve fark etmeden biz de kendi hayatımızı o vitrine göre değerlendirmeye

başlıyoruz. Belki bu yüzden yeni ahbelin de bugünün izleyicisine daha yakın geliyor. Çünkü artık

reklam yalnızca televizyonda değil cebimizde taşıdığımız telefonda. Ve filmden bahsederken

yine bir alt başlık olarak konuşmak

istediğim konu gerçeklik

algısı ve gaslighting. Filmde

herkesin Serap'a sen Naciye'sin

demesi bana sık sık

gaslighting kavramını hatırlatıyor.

Gaslighting kişinin kendi

algısından şüphe etmesine yol açan

psikolojik bir manipülasyondur.

Abartıyorsun, öyle

olmadı, yanlış hatırlıyorsun,

sen çok hassassın. Bu cümleleri

sürekli duyan biri zamanla

kendi gerçekliğine güvenmemeye

başlayabilir. Serap'ın yaşadığı

tam olarak budur. Kendi hafızasına

tutunmaya çalışır çünkü

çevresi onun gerçekliğini sürekli

inkar eder. Burada

dinleyenlere küçük bir soru sormak

ya da soru bırakmak istiyorum.

Hayatınızda hiç hissettiğiniz

şeyi inkar ettirilmeye

çalıştırıldığınız oldu mu?

Bu deneyim insanın benlik duygusunu

ciddi biçimde sarsabilir.

Ve biraz da kadın

kimliğinden konuşalım Ah Belinda'yı

anlatırken eski filmde Serap'ın

sanatçı kimliğiyle ev içi

rol arasında sıkıştığını görüyoruz.

Yeni filmde ise kariyer

baskısı ve mükemmel kadın imajı

öne çıkıyor. Ama iki filmde de

kadınların aynı anda birçok

şeyi kusursuz yapmasının

beklenildiği gösteriliyor bize filmde.

Hem başarılı ol, hem güzel

görün, hem duygusal olarak

erişilebilir ol, hem fedakar

ol, hem güçlü ol, hem kırılganlığını

gösterme. Bu kadar

çok rolü aynı anda taşımaya çalışmak

tükenmişlik yaratabilir

insanda. Bazen danışanlarım

şöyle diyor. Herkes için varım ama

kendim için yokum. Ah Belin

da tam da bu cümleyi sinema diliyle

anlatıyor bizlere.

Aslında filmin en sevdiğim tarafı

sonunda kesin bir cevap vermemesi

izleyicilere. Çünkü mesele

sadece Serap geri dönecek

mi değil. Asıl soru şu.

İnsan gerçekten tek bir kimlikten

mı oluşur? Belki hepimizin içinde

birden fazla benlik var.

Çalışan ben, anne ben, çocuk, sevgili ben, yalnız ben, yaratıcı ben, korkan ben.

Bunların hepsi varoluşsal bir soru.

Sorun bu parçaların varlığı değil.

Birbiriyle temas kuramamaları.

Sağlıklı ruhsal yaşam biraz da bu parçaları tanıyabilmekten geçiyor.

Şimdi siz sevgili dinleyicilerime küçük bir egzersiz bırakmak istiyorum.

Gözlerinizi kapatmanıza gerek yok.

Sadece düşünün.

Eğer yarın sabah uyandığınızda hayatınızdaki bütün roller silinseydi, mesleğiniz, ilişkiniz, sosyal statünüz, başkalarının sizden beklentileri geriye ne kalırdı?

Sizi siz yapan şey ne olurdu?

Bu sorunun hemen cevabı gelmeyebilir.

Zaten amaç hızlı cevap bulmak değil bu egzersizde.

Ama bu soru üzerinden düşünmek bile insanı kendi merkezine yakınlaştırabilir.

Kişisel yorumumu katacak olursam Ah Belinda'dan aldığım mesaj kendimizi kaybetmek çoğu zaman bir anda olmaz.

Yavaş yavaş olur. Başkalarını memnun ede ede, erteleye erteleye, uyum sağlaya sağlaya bir gün kendi sesimizi duyamaz hale gelebiliriz.

Ama güzel haber şu kendi sesini yeniden duymak mümkündür.

Bazen bir film, bazen bir kitap, bazen bir terapi süreci, bazen de gece kendimizle yaptığımız sessiz bir konuşma bunu yeniden başlatabilir.

Bugün birlikte iki Ah Belin'de filmini konuştuk.

Müjde Arın kült performansıyla başlayan yolculukta Neslihan Atagül'ün modern yorumuna uğradık.

Oradan kimlik, sahte benlik, toplumsal roller, kadınlık halleri ve gerçeklik algılarına uzandık.

Eğer bu bölümü dinlerken kendinize dair bir cümle yakaladıysanız,

içinizde ben aslında ne istiyorum sorusu biraz fazla kıpırdadıysa,

bu sohbet biraz olsun amacına ulaşmış demektir.

Bu bölümü sevdiyseniz podcast'ı takip etmeyi ve sizin de Ah Belinda'dan ne hissettiğinizi benimle paylaşmayı unutmayın.

Bir sonraki Bundan Bahsedelim mi?? bölümünde yeniden görüşmek dileğiyle kendinize şefkatle yaklaşın.

Hoşçakalın.

Altyazı M.K.